ANALİZ
BRICS Yeni Delhi'de: metinde uluslararası hukuk ve adı anılmayanlar
26 Eylül 2026 — BRICS / Ukrayna / İran / Uluslararası Ceza Mahkemesi
Bağlam
12-13 Eylül 2026'da on bir devletin liderleri — dünya nüfusunun neredeyse yarısı, nominal değerle dünya GSYH'sinin %27,9'u ve satın alma gücü paritesiyle %41,0'ı (IMF, Nisan 2026, kendi hesabımız) — BRICS'in on sekizinci zirvesi için Yeni Delhi'de bir araya geldi. Yeni Delhi Bildirgesi'ni oy birliğiyle kabul ettiler: 140 paragraf, 45 sayfa. Hindistan hükûmetinin resmî PDF'inden metnin tamamını okuduk ve kelime kelime taradık.
Bu analizin ölçütü metnin kendisiyle tutarlılığıdır: uluslararası hukuku savunduğunu söyleyen toplu bir belge, ihlallerin sorumlularını herkes için aynı ölçütle belirtmelidir.
Metin ne diyor
¶7, uluslararası hukuku ve BM Şartı'nı bütünlüğüyle korumaya dair taahhüdü yineliyor; ¶22, ikincil yaptırımlar dâhil tek taraflı zorlayıcı önlemleri kınıyor. Gazze konusunda (¶30-33) metin ayrıntılı: insancıl hukuka saygı istiyor, açlığın savaş yöntemi olarak kullanılmasını kınıyor ve Uluslararası Adalet Divanı'nın Güney Afrika-İsrail davasındaki geçici tedbirlerini hatırlatıyor. Lübnan konusunda (¶35) İsrail'den güçlerini çekmesini istiyor. ¶40, 22 Nisan 2025'teki Keşmir saldırısını (26 ölü) tek tek kınıyor, ancak faillerini belirtmiyor.
Nerede fail belirtmiyor, nerede susuyor
Failsiz. Orta Doğu konusunda (¶28-29) metin «azami itidal» çağrısı yapıyor ve UAEA güvencesi altındaki sivil ve nükleer altyapıya yönelik kasıtlı saldırıları uluslararası hukuk ihlali olarak niteliyor, ancak kimin yaptığını söylemiyor. Sudan konusunda (¶37) tarafları anmadan ateşkes istiyor; UNIFIL barış gücüne yönelik saldırılarda (¶36) sorumluların hesap vermesini istiyor, ama onları anmıyor; Suriye'deki «işgal güçleri» için (¶38) hangileri olduğunu söylemiyor. Gümrük tarifeleri (¶21) ve Küba ambargosu (¶27), ABD anılmadan eleştiriliyor.
Eksikler. 140 paragrafın hiçbirinde Ukrayna, ABD, Uluslararası Ceza Mahkemesi ya da Roma Statüsü geçmiyor. 2025 Rio metni, üyelerin Ukrayna'daki çatışmaya ilişkin ulusal konumlarına en azından bir atıf içeriyordu; Yeni Delhi'de o da kalktı (The Print; Outlook India). ¶132, üye ülkelerin adalet bakanları, yüksek mahkeme başkanları ve savcılıkları arasında iş birliğini teşvik ediyor, ancak UCM'den söz etmiyor. Barış ve güvenlik bölümünde (¶23-40) taraf olarak anılan tek devlet İsrail; Rusya ve İran başka yerlerde, başka nedenlerle geçiyor (Güvenlik Konseyi, DTÖ üyeliği, etkinlikler ve ortak banka).
Neden. İran ve BAE, Orta Doğu çatışmasında karşıt saflarda ve uzlaşı, «ulusal konumlar»ı grubun konumundan ayırarak sağlandı (¶28; Outlook India). 31 Ağustos'ta İran ordusu, BAE'deki Al Minhad üssüne dronlarla saldırdığını açıkladı; BAE üssün hedef alındığını yalanladı ve karasularında bir İran dronunu engellediğini söyledi (Reuters; Jerusalem Post). Putin bizzat katıldı: Hindistan Roma Statüsü'ne taraf değil ve UCM tutuklama emri kapsamında tutuklama yükümlülüğü yok; oysa Rio 2025'e yalnızca video bağlantısıyla katılmıştı (Observer Diplomat; Vikipedi).
Metin, iki sayımın karşısında
Zirveden önce yayımlanmış ve gündemden bağımsız iki istikrarlı sayım: IRC'nin Emergency Watchlist 2026'sı (16 Aralık 2025) ile ACLED'in Conflict Index'i ve 2026 Watchlist'i (11 Aralık 2025).
IRC, 2026'da insani kriz riski en yüksek 20 ülke. Bildirge bunlardan dördünü kriz olarak ele alıyor: Sudan, Filistin toprakları, Lübnan ve Suriye. Listenin dördüncüsü ve blok üyesi Etiyopya üç kez geçiyor, ama hiçbir zaman kriz olarak değil (DTÖ, ICAO, COP32). Diğer on beşi geçmiyor: Güney Sudan, Haiti, Myanmar, KDC, Mali, Burkina Faso, Afganistan, Kamerun, Çad, Kolombiya, Nijer, Nijerya, Somali, Ukrayna ve Yemen.
ACLED, 2026'da izlenecek 10 alan. Metin Orta Doğu'yu, Suriye'yi ve Sudan'ı ele alıyor; Karayipler'e yalnızca Küba üzerinden değiniyor, ABD'yi anmadan. Myanmar, Ekvador, Pakistan, Ukrayna, Kızıldeniz ve Sahel geçmiyor. ACLED'e göre 2025'in en ölümcül üç yeri Ukrayna, Sudan ve Filistin (Filistin üçüncü, Ukrayna ve Sudan'ın ardından): üçünden Ukrayna'nın adı anılmıyor.
Çekinceler. Zirve bildirgesi bir çatışma kaydı değildir ve bir ülkenin yokluğu bir tercihi kanıtlamaz. Önemli olan başka bir şey: ele alınan çatışmalar arasında taraf olarak anılan tek devlet İsrail.
Simetri testi
İsrail'i anmak eleştirinin konusu değil: metnin kendisinin andığı UAD geçici tedbirlerinde ve BM kararlarında sağlam hukuki dayanakları var. Aynı atıf ölçütü Rusya, İran ve ABD'ye uygulansaydı, eşitsizlik ortadan kalkardı. Test, bazı failleri anıp diğerlerini susan bir Batılı bildirge için de aynı şekilde geçerlidir.
Editörün yargısı, öyle olduğu belirtilerek. Metin, çatışma içindeki üyeler arasında bir uzlaşıdır ve sessizlik uzlaşının bedelidir. Bir eksiklik, hükûmetlerin sessiz geçilen davranışı onayladığını da, görmezden geldiğini de kanıtlamaz. Sanık üyelerinden biri olduğunda grubun uluslararası hukuka nasıl yaklaştığının belgesi olarak değer taşır. Belirtilen sınır: aynı test, karşılaştırılabilir Batılı bildirgelere, örneğin G7 ya da Avrupa Birliği'ninkilere uygulanmadı; bu, sonraki bir yazının konusudur ve o yazı yoksa okuma yarım kalır.
Hukuki değerlendirme
Tutuklamalar dâhil UCM ile iş birliği yükümlülüğü yalnızca Roma Statüsü'ne taraf devletleri bağlar. On bir üye arasında bunlar iki tane: Brezilya (2002) ve Güney Afrika (2000). Mısır, İran ve BAE imzaladı ama onaylamadı, Rusya 2016'da imzasını geri çekti, Çin, Etiyopya, Hindistan, Endonezya ve Suudi Arabistan hiç imzalamadı. Bu yüzden Putin'in, hakkında tutuklama emri varken Yeni Delhi'de bulunması hiçbir Hindistan yükümlülüğünü ihlal etmiyor: mekân seçimi bunu mümkün kıldı.
On birinin hepsi BM üyesi olarak UAD Statüsü'ne tarafdır, ama yalnızca Hindistan (2019, çekincelerle), Mısır (1957, Süveyş Kanalı ile sınırlı) ve İran (2023, devlet dokunulmazlıklarıyla sınırlı) zorunlu yargı yetkisini önceden kabul etti: dünya devletleri arasında, birçok büyük gücü de içeren bir azınlık. ¶33'te anılan Güney Afrika-İsrail davası ise bir antlaşmaya, Soykırım Sözleşmesi'ne dayanıyor. Ülke ülke tablo BRICS maddesinde.
İlgili yazılar: İki tutuklama emri, sıfır tutuklama · Bir Tutuklama Emri İçin On Beş Yıl · Savaşın bedelini kim ödüyor? Ukrayna'nın borcu, dondurulmuş Rus varlıkları ve Avrupa'nın esnetmek zorunda kalacağı bir kural
Fonti: Yeni Delhi Bildirgesi, resmî metin (Hindistan hükûmeti, 12.09.2026) · brics2026.gov.in — Hindistan dönem başkanlığı · Al Jazeera, 13.09.2026 · The Print — Ukrayna'dan hiç söz edilmiyor · Outlook India — İran, BAE, Rusya ve Çin aynı metinde · Observer Diplomat — Putin Yeni Delhi'de · Vikipedi — 2025 Rio zirvesi · Reuters, Times of Israel üzerinden, 31.08.2026 · Jerusalem Post — BAE'nin yalanlaması · IRC — Emergency Watchlist 2026 · ACLED — Conflict Index ve 2026 Watchlist · IMF WEO Nisan 2026, ülke verileri (StatisticsTimes) · UAD — 36(2). madde bildirimleri · CFR — Roma Statüsü · Vikipedi — Roma Statüsü'ne taraf devletler
Doğrulama notu: bildirge metni Hindistan hükûmetinin resmî PDF'inden tamamen okundu ve kelime kelime tarandı; eksikliklere dair ifadeler 140 paragrafın tümü için geçerlidir. Nüfus toplamı ve Roma Statüsü durumunun yeniden kurulması (ikincil kaynaklardan; CFR ve Taraf Devletler Asamblesi ile tutarlı) BM antlaşma arşivinde hâlâ doğrulanmayı bekliyor. GSYH yüzdeleri IMF verileri üzerinden kendi hesabımızdır; Hindistan dönem başkanlığının resmî sitesi ölçüyü belirtmeden «%40» diyor, bu değer nominal GSYH'ye değil SAGP'ye denk geliyor.