SÖZLÜK

Roma Statüsü: tanımladığı dört suç ve açık bıraktığı iki bilmece

23 Temmuz 2026 tarihinde güncellendi

Bu site bir savaş suçuyla ilgili olarak "Roma Statüsü'nün 8. maddesi"ni andığında, uluslararası ceza hukukunda neyin suç sayıldığını 1998'de ilk kez kalıcı olarak tanımlayan antlaşma metnine atıfta bulunur. Bu, o metnin yarattığı Uluslararası Ceza Mahkemesi'dan farklı bir metindir: burada konu kurum değil, Statü'nün suç olarak yazıya döktüğü şeydir — ve bilerek çözümsüz bıraktığı iki nokta.

Nedir

17 Temmuz 1998'de Roma'da 120 kabul, 7 ret ve 21 çekimser oyla (ABD ret oyu verenler arasındaydı) kabul edildi, altmışıncı onaydan sonra 1 Temmuz 2002'de yürürlüğe girdi. Bir başlangıç bölümü ve 13 kısım, kovuşturulabilir suçları, yargı yetkisi kurallarını, Mahkeme'nin yapısını ve devletlerden istenen iş birliğini tanımlar.

Dört suç (madde 5)

Statü dört kategori tanımlar: soykırım (madde 6), insanlığa karşı suçlar (madde 7), savaş suçları (madde 8), saldırganlık (madde 8bis). Bu sitede açık ara en çok anılan madde 8, silahlı çatışmada yasaklanan onlarca özel davranışı sıralar: sivillere kasıtlı saldırılardan nüfusun zorla nakline, yasaklı silah kullanımından öldürülen düşman cesetlerinin onuruna yönelik saldırılara kadar. Bu sitede Gazze ve Lübnan'da beyaz fosfor kullanımı, Mansouri'de tahliye emri altında bir kadının kendi evinde öldürülmesi ve bir Alman mahkemesi tarafından savaş suçu olarak suçlanan Kuzey Akım boru hattı sabotajı için anılmıştır.

Saldırganlık suçu: en dar yargı yetkisi

Saldırganlık, dört suç arasında ayrı bir rejime sahip tek suçtur. Ancak 2010'da Kampala Gözden Geçirme Konferansı'nda tanımlanan bu suça ilişkin Mahkeme yargı yetkisi, Statü'nün kabulünden yirmi yıl sonra, ancak 17 Temmuz 2018'de etkinleştirildi. Etkinleştirildikten sonra bile dar kalır: Mahkeme, Güvenlik Konseyi'nin sevki dışında, bir saldırganlığı yalnızca hem saldıran hem de saldırıya uğrayan devlet bu yargı yetkisini kabul etmişse soruşturabilir. Rusya'nın Ukrayna'ya karşı saldırganlık nedeniyle UCM'de yargılanamamasının nedeni budur: bu özel yargı yetkisini hiç kabul etmemiştir ve Güvenlik Konseyi tarafından bir sevk, kendi daimi üye vetosuyla engellenir.

İlk bilmece: bağışıklık

Statü'nün 27. maddesi resmi sıfatın önemsizliğini ilan eder: görevdeki bir devlet başkanı, Mahkeme önünde ne sorumluluğu dışlayan bir gerekçe ne de hafifletici bir neden olarak hiçbir bağışıklıktan yararlanmaz. Ancak 98. madde, talep edilen devletin üçüncü bir devlete karşı diplomatik bağışıklık yükümlülüklerine aykırı davranmasını gerektirecekse — o üçüncü devlet bağışıklıktan feragat etmedikçe — Mahkeme'nin bir kişinin teslimini talep etmesini yasaklar. Sonuç, devletlerin işine geldiğinde kullandığı bir belirsizliktir: bu tam olarak ABD'nin BM Büyükelçisi'nin, New York Belediye Başkanı'nın Netanyahu'ya karşı girişimini "tamamen siyasi gösteri" olarak nitelendirmek için hem devlet başkanı bağışıklığını hem de ziyaretçi yabancı yetkililer için BM Merkez Anlaşması korumalarını birlikte öne sürerken kullandığı argümandır — bu sitede zaten ele alınmış bir vaka.

İkinci bilmece: çekilme

127. madde, bir taraf devletin bir yıl önceden bildirimde bulunarak çekilmesine izin verir. Bunu ilk yapan Burundi oldu, 2017'de; Filipinler 2019'da. Sıkça yanlış anlaşılan bir ayrıntı: çekilme, devletin hâlâ taraf olduğu sırada gerçekleşen fiiller üzerindeki Mahkeme yargı yetkisini ortadan kaldırmaz — yalnızca geleceğe yöneliktir.

Bu sitede daha önce anılan vakalar

Gazze ve Lübnan'da beyaz fosfor kullanımı, Lübnan'ın Mansouri kentinde bir sivil kadının kendi evinde öldürülmesi ve bir Alman mahkemesi tarafından savaş suçu olarak suçlanan Kuzey Akım boru hattı sabotajı, hepsi Statü'nün 8. maddesi üzerinden okunmuştur — çoğu durumda, aynı maddenin suç olarak kodladığı IV. Cenevre Sözleşmesi ile birlikte.

Kaynaklar: Roma Statüsü, tam metin — UCM · ICC-ASP/16/Res.5 sayılı karar — saldırganlık yargı yetkisinin etkinleştirilmesi · UCM Koalisyonu — Kampala değişiklikleri

← Tüm haberler ve manifestolar