ANALİZ
Savaşın bedelini kim ödüyor? Ukrayna'nın borcu, dondurulmuş Rus varlıkları ve Avrupa'nın esnetmek zorunda kalacağı bir kural
28 Eylül 2026 — Ukrayna / Avrupa Birliği / Rusya
Olay
Ukrayna'nın bağımsızlık günü olan 24 Ağustos'ta Zelenski, Kyiv'e gelen Avrupalı liderlere ülkesinin yılı tamamlamak için 27 milyar dolara daha ihtiyaç duyduğunu söyledi. 2026 başında savunma için beklenen açık yaklaşık 7,5 milyardı. Birkaç ay içinde neredeyse dört katına çıktı.
Talep Brüksel'i hazırlıksız yakaladı. New York Times'a göre bazı Avrupalı yetkililer paranın iyi harcanıp harcanmadığını ya da ihtiyaçların şişirilip şişirilmediğini kendi aralarında sorguluyor. Kyiv rakamın ayrıntılı dökümünü henüz yayımlamadı. Eylül sonu itibarıyla Avrupa Komisyonu ve Uluslararası Para Fonu, açığın gerçekte ne kadar büyük olduğunu ve nereden kaynaklandığını hâlâ belirlemeye çalışıyor.
Bir de 2027 var. Eylül'de sunulan bütçe, gayrisafi yurt içi hasılanın %15'i kadar bir açık, %110'un üzerinde bir kamu borcu ve GSYH'nin %43,8'ine eşit güvenlik ve savunma harcaması öngörüyor. Ukrayna'nın yurt dışından 52,6 milyar dolara ihtiyacı olacak; bunun 32,6 milyarı için bugün bir karşılık yok. Maliye Bakanı Marçenko durumu 2022'den bu yana en zor dönem olarak nitelendirdi.
Haber bu. Haberin açık bıraktığı soru ise başka: sonunda kim ödüyor?
İki farklı açık
Bunları ayırmakta fayda var, çünkü biri öngörülebilirdi, diğeri değil.
2026 açığı savunmayla ilgili ve birkaç ay içinde patladı. Kyiv bunu Rusya'nın insansız hava aracı ve füze saldırılarının yoğunlaşmasına ve lojistik ile tahıl koridoruna yönelik darbelere bağlıyor; bütçe komisyonu başkanı Roksolana Pidlasa'ya göre bu darbeler Ağustos'ta o ay beklenen gelirin yaklaşık yarısına mal oldu. Ancak açığın kaynağı bir iç siyasi tartışmanın konusu: Zelenski, Savunma Bakanlığı'nın yıl sonu için ayrılan fonları önceki bakan Mıhaylo Fedorov döneminde erken harcadığını söylüyor; Fedorov ise bunu reddediyor ve açığı yeni yönetimin projelerine bağlıyor.
2027 açığı ise bekleniyordu. IMF, yeni programın ilk gözden geçirmesinde 2027 için karşılanmamış ihtiyacı 43,4 milyar dolar olarak tahmin etmişti. Avrupa Birliği de daha Aralık 2025'te 90 milyar avroluk kredisinin Ukrayna'nın iki yıllık ihtiyacının yalnızca üçte ikisini karşılayacağını açıklamıştı.
Avrupa kredisi nasıl işliyor
Aralık 2025'te Avrupalı liderler dondurulmuş Rus varlıklarını doğrudan kullanma konusunda anlaşamadı. Başka bir yol seçtiler: 2026 ve 2027 için, AB'nin ortak borçlanmasıyla finanse edilen ve Avrupa bütçesiyle güvence altına alınan 90 milyar avroluk bir kredi. Buna 24 devlet katılıyor; Macaristan, Slovakya ve Çekya dışarıda kaldı.
Tutarın üçte ikisi, 60 milyar, savunmaya; üçte biri, 30 milyar, devletin işleyişine gidiyor. Ödemeler koşullu: Kyiv yolsuzlukla mücadelede geri adım atarsa ödemeler askıya alınıyor.
Belirleyici nokta geri ödeme maddesi. Ukrayna anaparayı ancak Rusya savaş tazminatlarını ödediğinde geri verecek. Moskova ödemezse Ukrayna hiçbir şey geri ödemek zorunda değil ve Birlik, kendi alacağını karşılamak için hareketsiz bırakılmış Rus varlıklarını kullanma hakkını saklı tutuyor. Bu arada faizi Avrupa bütçesi ödüyor: Komisyon bunu 2027'de yaklaşık 1 milyar avro, 2028'den itibaren ise yılda yaklaşık 3 milyar avro olarak tahmin ediyor.
Bu, Avrupa'nın Kyiv'den tek alacağı değil. 2022'nin acil durum kredileri (7,2 milyar), 2023'teki MFA+ programı (2033'ten itibaren 35 yılda geri ödenecek 18 milyar) ve Ukrayna Fonu'nun kredi kısmı (2034-2061 arasında geri ödenecek 33 milyar) da var. Bunlar olağan krediler: Ukrayna bunları her durumda geri ödemek zorunda, faizler ise Birlik'e ait. Son olarak G7 planı kapsamında 2025'te ödenen 18,1 milyar var; ancak bunlar vergi mükelleflerinin parasıyla değil, hareketsiz bırakılmış Rus varlıklarının getirisiyle geri ödeniyor.
Her Avrupalıya düşen pay
Hesabı varsayımları açıkça belirterek olabildiğince dürüst yapmaya çalışalım. Eurostat'a göre Birlik'in 1 Ocak 2026 itibarıyla nüfusu 452 milyon kişi; 90 milyarlık krediye katılan 24 devletin nüfusu ise yaklaşık 426 milyon.
18 Eylül'deki ödemeyle Komisyon 2026'da yaklaşık 15 milyar ödedi: bu kişi başına yaklaşık 35 avro ediyor. 2027 sonunda tamamı ödendiğinde 90 milyarlık kredi kişi başına yaklaşık 211 avroya karşılık geliyor. Kesin maliyet, yani faiz, 2028'den itibaren kişi başına her yıl yaklaşık 7 avro olacak; her durumda ödenecek ve bitiş tarihi yok. G7 planı hariç Ukrayna'ya verilen tüm Avrupa kredileri birlikte kişi başına yaklaşık 340 avroya ulaşıyor: Ukrayna hiçbir şey geri ödemezse riskin tavanı bu.
Dolaşımdaki başka bir rakam daha var ve ayrı tutulmalı. İşgalin başından bu yana Birlik ve üye devletleri askeri yardım ve mültecilere destek dahil toplam 216,7 milyar avroluk yardım sağladı. Bu kişi başına yaklaşık 480 avro ediyor, ancak büyük ölçüde geri dönüşü olmayan, zaten yapılmış harcamalar; tahsil edilecek bir borç değil.
Önemli bir açıklama: 90 milyarlık kredinin anaparası otomatik olarak vergiye dönüşmüyor. Rusya ödemezse Komisyon borcu zaman içinde yenilemeye hazır. Şimdilik kesin maliyet faizler.
Yolsuzluk: belgelenen ve belgelenmeyen
Ukrayna iktidarının tepesindeki yolsuzluk gerçek. 10 Kasım 2025'te Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Bürosu (NABU) ve uzman savcılık (SAPO), «Midas Operasyonu» olarak bilinen düzeni kamuoyuna açıkladı: devletin nükleer şirketi Energoatom'un tedarikçilerine dayatılan %10-15'lik rüşvetler, toplamda en az 100 milyon dolar. Soruşturmacılara göre merkezde, Zelenski'nin cumhurbaşkanlığından önce kurduğu yapım şirketinin ortağı Timur Mindiç var. Skandal iki bakanın görevden alınmasına ve cumhurbaşkanının kabine şefi Andriy Yermak'ın istifasına yol açtı. Eski enerji bakanı German Haluşçenko, Şubat 2026'da ülkeyi terk etmeye çalışırken gözaltına alındı. Başka davalar parlamentoya uzandı: iktidar partisinden beş milletvekili satın alınmış oylar nedeniyle, Yulia Timoşenko ise meslektaşlarına rüşvet teklif etmekle suçlandı.
Ancak bu davalar Ukrayna devlet şirketleri ve kurumlarının sözleşmelerindeki rüşvetlerle ilgili. Bugüne kadar hiçbir soruşturma 27 milyarlık açığı ya da Avrupa kredisinin fonlarını zimmete geçirmeyle ilişkilendirmedi. Çokça dolaşan «kaybolan fonlar» ifadesinin bugün belgesel bir dayanağı yok. Var olan şey, henüz tam açıklanmamış ve Avrupa'nın incelemesi altındaki bir ihtiyaç.
Madalyonun bir de öbür yüzü var. Bu davaların hepsi, yolsuzlukla mücadele kurumları işlediği için gün yüzüne çıktı. Temmuz 2025'te parlamento bu kurumların bağımsızlığını sınırlayan bir yasa çıkarmıştı; işgalin başından bu yana ilk kitlesel protestoların ardından 31 Temmuz'da yasayı geri çekti.
Hukuki yorum
Birlik'te Rusya merkez bankasına ait yaklaşık 210 milyar avro hareketsiz durumda, büyük kısmı Belçika'daki Euroclear'da. Bunları doğrudan kullanmak tekrar tekrar gündeme gelen bir cazibe. Ancak uluslararası hukukun iki kuralı burada çatışıyor.
Birincisi Ukrayna'nın lehine. Silahlı saldırı Birleşmiş Milletler Şartı (md. 2/4) ile yasaklanmıştır ve uluslararası haksız bir fiilden sorumlu devlet, verdiği zararı tamamen tazmin etmekle yükümlüdür: bu sitenin savunduğu Rusya'nın davranışının tanınmaması ilkesinin temeli budur. BM Genel Kurulu 14 Kasım 2022 tarihli ES-11/5 sayılı kararla bir zarar sicili oluşturulmasını tavsiye etti; sicil 2023'te Avrupa Konseyi bünyesinde kuruldu. 16 Aralık 2025'te Lahey'de Uluslararası Tazminat Komisyonu'nu kuran Sözleşme imzaya açıldı: 15 Eylül 2026 itibarıyla 40 ülke imzalamış, dokuzu ve Avrupa Birliği onaylamıştı. Yürürlüğe girmesi için 25 onay gerekiyor.
İkinci kural Rusya'yı koruyor. Merkez bankası varlıkları, diğer devletlerin icra tedbirlerine karşı özellikle güçlü bir korumaya sahip. Ayrıca bir devletin uluslararası hukuku ihlal eden başka bir devlete karşı alabileceği karşı önlemler, genel kural olarak geçici ve geri alınabilir olmalı: amaçları haksız fiilin failini fiili durdurmaya ve tazmin etmeye yöneltmektir, onu kalıcı olarak cezalandırmak değil. Dondurmak geri alınabilir. El koymak değil.
90 milyarlık kredinin biçimini açıklayan bu gerilim: Rus varlıklarını el koymadan fiili bir teminat olarak kullanmak.
Rus varlıklarına yönelik muamelenin, dünyanın geri kalanındaki merkez bankalarını avroya ve dolara daha az güvenmeye iteceğinden korkanların izleyebileceği somut bir gösterge var. 2022-2024 arasında merkez bankalarının net altın alımları yılda bin tonu aştı; bu, önceki seviyenin iki katından fazla. Avrupa Merkez Bankası'nın bir analizine göre her dört merkez bankasından biri, altın tutma gerekçeleri arasında yaptırımlarla ilgili kaygıları ya da uluslararası para sisteminde değişiklik beklentisini sayıyor. Bu ani bir kaçış değil: zaten süren kademeli bir kayma ve BRICS son bildirisinde tek taraflı zorlayıcı tedbirleri açıkça kınıyor.
Simetri testi
Saldırganın saldırısının bedelini ödemesi daha önce de yaşandı. Kuveyt'in işgalinden sonra BM Güvenlik Konseyi 1991'de, Irak petrol gelirlerinin bir payıyla beslenen bir Tazminat Komisyonu kurdu. 352,5 milyar dolarlık talep sunuldu; bunun 52,4 milyarı, yaklaşık %15'i kabul edildi. Son ödeme otuz yıl sonra, 13 Ocak 2022'de yapıldı. Bu, ilkenin işleyebileceğini gösteren emsaldir. Ama Güvenlik Konseyi harekete geçebildiği için işledi; bugün Rusya'nın orada veto hakkı var.
Bir merkez bankasının varlıkları da daha önce, onları talep eden hükümetin rızası olmadan bir Batılı devlet tarafından kullanıldı. Şubat 2022'de ABD, Afgan merkez bankasına ait yaklaşık 7 milyar doları bloke etti ve bunun 3,5 milyarını halkın yararına İsviçre merkezli bir fona ayırdı; geri kalanı ise 11 Eylül kurbanlarının aileleri tarafından ABD mahkemelerinde tartışmalı olarak kaldı. Ölçek çok daha küçüktü ve Taliban hükümeti tanınmıyordu. Ama bu, merkez bankası varlıklarının dokunulmazlığı kuralının işine geldiğinde zaten esnediğini gösteriyor.
Editoryal değerlendirme
Avrupa kredisi bir kredi olarak sunuluyor. Özünde ise geri ödenmesi, bugün kimsenin garanti edemeyeceği bir savaş sonucuna bağlı bir transfer. Üç senaryo var ve genellikle yalnızca biri yüksek sesle dile getiriliyor.
Rusya kazanırsa tazminatlar hiç gelmeyecek ve Ukrayna hiçbir şey geri ödemeyecek. Fatura Avrupalılara kalacak.
Rusya kaybederse tazminatlar Irak örneğindeki gibi müzakere yoluyla ya da dondurulmuş varlıkların kullanılmasıyla gelebilir. Ancak bunları bir anlaşma olmadan kullanmak, Avrupa'nın savunduğunu söylediği uluslararası düzenin dayandığı kurallardan birini esnetmek anlamına gelir; üstelik başkaları, birkaç gün önce yazdığımız gibi, kendi çıkarlarını bu düzenin önüne koyduklarını açıkça ilan ediyor. Bu gerçek bir çelişki, ancak doktrinin bir kısmı, saldırının tüm uluslararası toplumu koruyan normları ihlal ettiği için daha geniş kolektif karşı önlemleri haklı kıldığını savunuyor.
Ancak en olası senaryo üçüncüsü: bir çıkmaz. Ne zafer ne yenilgi, donmuş bir çatışma. Rus varlıkları süresiz olarak hareketsiz kalır, kredi yenilenir ve Avrupalı vergi mükellefleri bitiş tarihi olmadan faizleri ödemeye devam eder. Bu kredi sanki bu senaryo için tasarlanmış: kararları almak yerine erteliyor.
Bu yolların hiçbiri bedava değil. Ama faturayı «kredi» kelimesinin arkasına saklamak, vatandaşların ödemeye değip değmeyeceğine karar vermesine yardımcı olmuyor; ve bu çaptaki kararlar, asker gönderilmesi konusunda daha önce belirttiğimiz gibi, onu dolanan formüllere değil, bilgilendirilmiş bir yetkiye ihtiyaç duyuyor.
İlgili haberler: BRICS Yeni Delhi'de: metinde uluslararası hukuk ve adı anılmayanlar · Önce çıkarlar, sonra düzen. Ve hiçbir nükleer güç karşı ağırlık oluşturmuyor · Savaş için mide: kim karar veriyor, kim ödüyor · Rusya Federasyonu'nun Davranışının Tanınmaması İçin · Bir röportajın anatomisi: Amerikan planı, Zelenski ve kaçınılmaz gösterilen bir yenilgi
Kaynaklar: Consilium — Ukraine Support Loan (4/2/2026) · European Parliament (2/2026) · European Commission (18/9/2026) · Consilium — EU financial assistance to Ukraine · European Commission — MFA+ · European Commission — MFA+ 2023 (19/12/2022) · Consilium — Ukraine Facility · VoxUkraine — Ukraine Facility · European Commission — G7 ERA (13/11/2025) · Euronews (20/12/2025) · RBC-Ukraine (27/4/2026) · Eurostat (10/7/2026) · Kyiv Post (9/2026) · UNN (9/2026) · EUalive (9/2026) · Interfax-Ukraine (9/2026) · Hromadske / New York Times (9/2026) · Femida (9/2026) · European Pravda via Yahoo Finance (9/2026) · Brookings — Operation Midas · NABU — 2026 report · Euronews (15/2/2026) · Kyiv Independent (4/2026) · UN — A/RES/ES-11/5 (14/11/2022) · Estonian MFA — Claims Commission (16/12/2025) · Ukrinform — ratifications (9/2026) · ILC — Articles on State Responsibility, 2001 · ECB — gold and geopolitics (6/2025) · Amundi Research Center (10/2025) · UN Security Council — UNCC (2/2022) · Congressional Research Service — Afghan reserves · American Journal of International Law (1/2023)
Doğrulama notu: kişi başına rakamlar, bu sitenin Avrupa Komisyonu ve Eurostat (1 Ocak 2026) verilerine dayanan hesaplarıdır; krediye katılan 24 devletin nüfusu bir tahmindir. Veriler 28 Eylül 2026 itibarıyladır: Komisyon ve IMF'nin Ukrayna'nın 2026 ihtiyacına ilişkin tahmini hâlâ sürüyor.