SÖZLÜK
BRICS: nedir, kimler üye ve belgeleri ne diyor
19 Eylül 2026 itibarıyla güncel
Bu sitedeki bir yazı «BRICS»ten ya da «BRICS bildirgesi»nden söz ettiğinde, okurun bunun ne olduğunu zaten bildiğini varsayar. Çoğu zaman öyle değildir: kurucu antlaşması olmayan, hakkında çok konuşulan ama bileşimi, kuralları ve rakamları az bilinen bir devletler grubudur. Bu madde güncellenebilir: her değişiklik altta tarih ve kaynakla kaydedilir.
Nedir
BRICS, devlet ve hükûmet başkanlarının yıllık bir zirvede bir araya geldiği bir devletler grubunun adıdır. Ekonomik bir kısaltma olarak doğdu: 2001'de o dönem Goldman Sachs'ta çalışan ekonomist Jim O'Neill tarafından Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin için türetildi. Grup, o zamanki adıyla BRIC, 2006'da BM Genel Kurulu'nun kenarında toplanan ilk dışişleri bakanları toplantısıyla resmîleşti ve liderlerin ilk zirvesi 2009'da Rusya'nın Yekaterinburg kentinde yapıldı. Güney Afrika 2010'da dâhil edildi ve ilk zirvesine, 2011'de Sanya'da katıldı.
Kimler üye
On bir üye: Brezilya, Çin, Mısır, Etiyopya, Hindistan, Endonezya, İran, Rusya, Suudi Arabistan, Güney Afrika ve Birleşik Arap Emirlikleri. Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan ve BAE Ocak 2024'ten, Endonezya Ocak 2025'ten beri tam üyedir; kaynak 2026 Hindistan dönem başkanlığının resmî sitesidir.
Suudi Arabistan'ın statüsü ise tartışmalıdır. Hindistan dönem başkanlığının sitesi onu on bir üye arasında sayıyor, 2025 Brezilya dönem başkanlığının resmî sitesi de öyle yapıyordu; Riyad ise «davetli ülke» sıfatıyla katılıyor ve Reuters Mayıs 2025'te resmî katılımı ertelediğini bildirdi. InfoBRICS portalı giriş metninde Suudi Arabistan'sız on üye sayıyor: ayrışma bloka yakın kaynaklar arasında da var.
Ayrıca Kazan zirvesinde (Ekim 2024) oluşturulan «ortak ülkeler» kategorisi var. On tane, hepsi 2025'te katıldı: Belarus, Bolivya, Kazakistan, Küba, Malezya, Nijerya, Tayland, Uganda, Özbekistan ve Vietnam.
Nasıl işliyor
Grubun kurucu bir antlaşması yok: kendini gayriresmî bir grup olarak tanımlıyor ve referans belgeleri, üyelikleri ve kategorileri belirleyen zirve bildirgeleri (Johannesburg 2023, Kazan 2024, Rio 2025, Yeni Delhi 2026). Dönem başkanlığı her yıl değişiyor (2024 Rusya, 2025 Brezilya, 2026 Hindistan, 2027 Çin) ve bildirgeler oy birliğiyle kabul ediliyor. Ortak para birimi yok. Gruba bağlı kurumların ise kendi antlaşmaları var: grubun kalkınma bankası Yeni Kalkınma Bankası ve üyeler arasında mali destek mekanizması olan Acil Durum Rezerv Düzenlemesi gibi. 2026 bildirgesinin ¶138'i, grubun kurumsal gelişimini «sürekli bir süreç» olarak niteliyor.
Rakamlar neden önemli
Nüfus. İnsanlığın neredeyse yarısı: Hindistan dönem başkanlığının resmî sitesi yıl ve yöntem belirtmeden %49,5 diyor (diğer tahminler: %48,5).
Nominal GSYH. 35,2 trilyon dolar, dünyanın %27,9'u (126,3 trilyon). Suudi Arabistan olmadan: %26,8.
Satın alma gücü paritesiyle (SAGP) GSYH. 91,3 trilyon uluslararası dolar, dünyanın %41,0'ı (222,8 trilyon). Suudi Arabistan olmadan: %39,7. Hindistan dönem başkanlığının resmî sitesi dünya GSYH'sinin %40'ını, ölçüyü belirtmeden söylüyor: IMF verileriyle %40, nominal değere değil SAGP'ye karşılık geliyor. Bu yüzden bu madde her zaman ikisini de verir.
Çin'in ağırlığı. Bloğun nominal GSYH'sinin yaklaşık %59'u ve SAGP'li GSYH'sinin %48'i; Hindistan'la birlikte nominalin %71'ine ulaşılıyor. Nominal olarak G7 hâlâ daha büyük (55,3 trilyon, dünyanın %43,8'i); SAGP'de daha küçük (62,3 trilyon, %28,0).
Yöntem: IMF World Economic Outlook (Nisan 2026) değerlerinin toplamı, 2026 tahminleri, editörün hesabı. Diğer kaynaklar farklı kapsamlar (10 ya da 11 üye) ya da baskılar kullandıkları için farklı rakamlar veriyor. Demografik ve ekonomik ağırlık uyum ya da karşılıklı onay anlamına gelmez: üyeler arasında süregelen çatışmaların karşıt saflarındaki devletler var.
Uluslararası mahkemelerle ilişki
On birinin hepsi, BM üyesi olarak Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) Statüsü'ne tarafdır. Zorunlu yargı yetkisini önceden kabul etmek (36. madde, 2. fıkra) çok farklıdır ve dünya devletlerinin yalnızca bir azınlığı için geçerlidir (UAD maddesinin açıkladığı gibi, 193'te yaklaşık 75). Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) için Roma Statüsü'nün onaylanması ya da imzalanması önemlidir.
Roma Statüsü'ne taraflar: Brezilya (2002) ve Güney Afrika (2000). İmzalanmış, hiç onaylanmamış: Mısır, İran ve Birleşik Arap Emirlikleri (2000). İmza geri çekilmiş: Rusya (2016). Hiç imzalanmamış: Çin, Etiyopya, Hindistan, Endonezya ve Suudi Arabistan.
UAD'nin zorunlu yargı yetkisi: Hindistan (2019, çekincelerle), Mısır (1957, Süveyş Kanalı bildirgesinin 9(b) paragrafı kapsamındaki uyuşmazlıklarla sınırlı) ve İran (2023, devletin ve mallarının yargı bağışıklıklarıyla sınırlı; Kanada'yı Divan önüne çıkarmadan bir gün önce tevdi edilmiş). Brezilya, Çin, Etiyopya, Endonezya, Rusya, Suudi Arabistan, Güney Afrika ve BAE için bildirim yok. UAD'nin yargı yetkisi yine de belirli antlaşmalardan doğabilir, örneğin Soykırım Sözleşmesi'nden: Güney Afrika-İsrail davası ona dayanıyor.
Resmî kaynaklar nerede
Grubun kalıcı bir sitesi yok: her dönem başkanlığı kendi sitesini açıyor (2026: brics2026.gov.in, 13 Ocak 2026'da yayına girdi; 2025: brics.br). Bunlar görevdeki hükûmetin siteleridir; dolayısıyla üyeler ve sonuçlar bakımından çıkarı olan kaynaklardır: öyle olduğu belirtilmelidir. InfoBRICS kurumsal bir site değil, belirgin bir editoryal çizgisi olan bir haber ve analiz portalıdır: olgular için kaynak olarak kullanılmamalıdır.
Güncelleme günlüğü
19 Eylül 2026 — Yeni Delhi zirvesinin (12-13 Eylül 2026) ardından maddenin oluşturulması: üyeler, ortaklar, Nisan 2026 IMF rakamları, UAD ve UCM üyeliğinin genel görünümü.
Kaynaklar: brics2026.gov.in — Hindistan dönem başkanlığı · brics.br — 2025 Brezilya dönem başkanlığı · Yeni Delhi Bildirgesi (12.09.2026) · InfoBRICS · Vikipedi — BRICS üyeleri · IMF, World Economic Outlook, Nisan 2026 · IMF WEO, ülke verileri (StatisticsTimes) · UAD — Devletler ve 36(2). madde bildirimleri · UAD — İran'ın bildirimi · UAD — Mısır'ın bildirimi · CFR — Roma Statüsü · Vikipedi — Roma Statüsü'ne taraf devletler