ANALİZ
Nord Stream askeri bir hedef miydi?
18 Ekim 2026 — Almanya / Baltık Denizi
«Avrupa'nın seçimleri» dizisi · 8/8
Özetle
- 26 Eylül 2022'de bir dizi patlama, Danimarka ve İsveç'in ekonomik sularında Nord Stream'in dört hattından üçünü parçaladı. 14 Ekim 2026'dan bu yana Hamburg'da eski bir Ukraynalı subay, Serhii Kuznetsov, yargılanıyor. Her türlü ilgisi olduğunu reddediyor.
- Savunma bir de başka bir tez öne sürüyor: boru hattı meşru bir askeri hedefti, «Rusların elinde bir silah». 2025'te Polonyalı bir hâkim de «haklı savaş»tan söz ederek benzer bir şey söylemişti.
- Amerikan ve Rus izleri de dolaşıma girdi: hiçbir soruşturma bunları doğrulamadı. Der Spiegel ve Wall Street Journal'a göre CIA Ukrayna planından haberdardı ve Haziran 2022'de durdurulmasını istedi.
- Savaş hukukuna göre bir nesne ancak «askeri harekâta etkin bir katkı» sağlıyorsa ve imhası belirli bir askeri üstünlük sağlıyorsa askeri hedeftir. Vurulduğunda Nord Stream gaz taşımıyordu, kısmen Avrupa şirketlerine aitti ve tarafsız ülkelerin sularındaydı.
- Almanya Federal Adalet Divanı, tutukluluğa ilişkin bir kararında bunun sivil altyapı olduğunu zaten yazdı. Aynı ölçütler, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Ukrayna elektrik şebekesine yönelik saldırılar nedeniyle Rus askeri komuta kademesi hakkında tutuklama kararı çıkarmasına yol açtı.
- Değerlendirmemiz: aynı ölçüyle bakıldığında askeri hedef tezi ayakta kalmıyor. Bir savaşın haklı olması her darbeyi meşru kılmaz. Ancak kimin, kimin emriyle hareket ettiğini mahkeme belirleyecek.
Soru
Nord Stream'i bu serinin enerji üzerine olan ilk yazısında, Avrupa'nın bağımlılığının nasıl değiştiğini anlatmak için ele almıştık. Burada iki soru soruyoruz. Mevcut kanıtlara göre onu kim yok etti? Ve Hamburg'daki iddia makamının dediği gibi gerçekten Ukrayna ise, bu meşru bir savaş eylemi miydi?
Soru bu davanın ötesine geçiyor. Tüm enerji altyapısını ilgilendiriyor: boru hatları, kablolar, rafineriler, santraller. Ve Avrupa'nın saldırıları, kimin yaptığına göre hangi ölçüyle yargıladığını ilgilendiriyor. Kuznetsov'a yöneltilen suçlamalar henüz kanıtlanmadı: kanıtlanmış bir suç üzerinden değil, iddia makamının hipotezi üzerinden akıl yürütüyoruz.
Olgular
Patlamalar. 26 Eylül 2022'de bir dizi patlama, Danimarka'nın Bornholm adası yakınlarında yaklaşık 80 metre derinlikte Nord Stream 1 ve 2'nin dört hattından üçüne zarar verdi (Intellinews). Patlamalar karasularının dışında ama Danimarka ve İsveç'in münhasır ekonomik bölgelerinde gerçekleşti. İki ülkeden hiçbiri savaşta değildi.
Boru hatlarının durumu. Nord Stream 1 artık gaz taşımıyordu: Moskova Ağustos 2022 sonunda sevkiyatı kesmişti. Nord Stream 2 hiç faaliyete geçmemişti, çünkü Almanya Şubat 2022'de sertifika sürecini askıya almıştı (AP, ClickOnDetroit aracılığıyla, 26/2/2024). Yine de ikisi de gaz içeriyordu ve bu gaz denize karıştı.
Sahipler. Nord Stream 1'in %51'i Rus Gazprom'a aitti. Geri kalanı dört Avrupa şirketinindi: Alman Wintershall Dea ve E.ON (her biri %15,5), Hollandalı Gasunie ve Fransız Engie (her biri %9) (Euronews, 27/9/2022).
Çevreye verilen zarar. Nature'da yayımlanan bir araştırmaya göre hatlardan 485.000 tona kadar metan salındı: 2015'te Kaliforniya'daki Aliso Canyon sızıntısının dört-beş katı (Queen Mary University of London).
Soruşturmalar. İsveç ve Danimarka, Şubat 2024'te kimseyi suçlamadan soruşturmalarını kapattı. Almanya devam etti. Ağustos 2025'te İtalya'da tutuklanan Kuznetsov, İtalyan Yargıtayı'nın onayının ardından Kasım ayında Almanya'ya teslim edildi (Maritime Executive, 28/11/2025). Dava 14 Ekim 2026'da Hamburg Yüksek Eyalet Mahkemesi'nde başladı. İddia makamına göre Kuznetsov ve diğer Ukraynalı askerler, gaz sevkiyatını kalıcı olarak kesmek için «Ukrayna devlet kurumlarının emriyle» hareket etti. Sanık bunu reddediyor ve duruşmada konuşmadı (Courthouse News, 14/10/2026). Dört suçlama var: bir savaş suçu (korunan sivil nesnelere saldırı) ve üç adi suç, yani patlamaya neden olmak, yapıları tahrip etmek ve kamu hizmetlerini aksatmak (Diplomacy and Law, 13/10/2026). Ukrayna Başsavcılığı, devletin işin içinde olduğuna dair kanıt bulamadığını söylüyor.
İkinci bir şüpheli. Ukraynalı dalgıç Volodimir Juravlyov 2025'te Polonya'da tutuklandı. 17 Ekim 2025'te Varşova'daki bir mahkeme onu Almanya'ya teslim etmeyi reddetti ve serbest bıraktı (Notes from Poland, 17/10/2025). Ağustos 2026'da Hırvatistan'da yeniden tutuklandı; Eylül'de bir Hırvat mahkemesi iadesine izin verdi, avukatları itiraz edeceklerini açıkladı (Euromaidan Press, 24/9/2026).
Arkasında kim vardı: hipotezler
Bu dört yılda Alman iddia makamınınkine ek olarak üç farklı anlatı dolaşıma girdi. Onları aynı sorularla karşılaştırdık: kim ortaya attı, neye dayanıyor, kim yalanlıyor, soruşturmalar ne yaptı.
| ABD | Rusya | Ukrayna, CIA'in bilgisi dahilinde | Ukrayna (Alman iddianamesi) | |
|---|---|---|---|---|
| Kim ortaya attı | Gazeteci Seymour Hersh, Şubat 2023 | Alman haber sitesi t-online, Mart 2023 | Wall Street Journal (Ağustos 2024) ve Der Spiegel (Şubat 2026) | Almanya Federal Başsavcılığı |
| Neye dayanıyor | Tek bir anonim kaynak | Birkaç gün önce bölgede, konum sinyali kapalı Rus savaş gemileri | Aralarında katıldığını söyleyen bir kişinin de bulunduğu anonim kaynaklar | Yargı soruşturması: kiralanan yat, sahte kimlik belgeleri |
| Kim yalanlıyor | Beyaz Saray ve CIA | Moskova Batı'yı suçluyor | CIA («tamamen yanlış»); Zalujni («bir provokasyon») | Kyiv; sanık |
| Soruşturmalar ne yaptı | Hiçbiri doğrulamadı | Hiçbiri doğrulamadı | Kısmen Alman soruşturmasıyla örtüşüyor | Hamburg'da dava sürüyor |
Tablonun kaynakları: Hersh ve yalanlamalar (Snopes, 10/2/2023); Rus gemileri (t-online, 25/3/2023); Wall Street Journal (Ukrainska Pravda, 15/8/2024); Der Spiegel (taz, 19/2/2026); iddianame ve sahte belgeler, aşağıda aktarılan Alman Federal Adalet Divanı kararından.
Birkaç ayrıntı daha, çünkü her hipotezin güçlü ve zayıf bir noktası var.
ABD. Hersh, ABD Donanması dalgıçlarının Norveç'in yardımıyla patlayıcıları Haziran 2022'de bir NATO tatbikatı sırasında yerleştirdiğini yazdı. Lehine Joe Biden'ın 7 Şubat 2022'deki bir sözü aktarılıyor: Rusya işgal ederse «artık bir Nord Stream 2 olmayacak. Ona son vereceğiz». Ama tüm anlatı kimsenin doğrulayamadığı tek bir kişiye dayanıyor. Mart 2023'te Rusya, BM Güvenlik Konseyi'nden uluslararası bir soruşturma istedi: yalnızca Rusya, Çin ve Brezilya lehte oy verdi, diğer on iki üye çekimser kaldı (Arab News, 28/3/2023).
Rusya. Kendi kendini sabote etme hipotezi, uydu görüntüleri ve anonim kaynaklarla yeniden kurgulanan Rus gemi hareketlerine dayanıyor. Makalenin kendisi de şart kipi kullanıyor: hiçbir gemi kesin olarak tespit edilmedi ve hiçbir soruşturmacı bu izi doğrulamadı.
Ukrayna, CIA'in bilgisi dahilinde. En ayrıntılı anlatı bu. Der Spiegel'e göre Ukraynalı grup 2022 baharında planı CIA bağlantılarına sundu; bunlar başta itiraz etmedi. Haziran'da Hollanda istihbaratının CIA'i ve Alman istihbaratını uyardığı, bunun üzerine Washington'ın Kyiv'den durmasını istediği ama başarılı olamadığı belirtiliyor. Yaklaşık 300.000 dolara mal olan operasyonu özel bir iş insanının finanse ettiği söyleniyor. Ancak iki araştırma bir noktada ayrışıyor: Wall Street Journal'a göre Zelenski planı onaylamış, sonra durdurulmasını istemişti; Der Spiegel'e göre ise bilgilendirilmemişti ve son sözü dönemin başkomutanı Valerii Zalujni söylemişti.
Kesin olan bir şey var: ABD ve Rusya'ya ilişkin hipotezler bugüne kadar bir mahkemede doğrulanmadı. Davaya ulaşan tek iz Ukrayna izi.
Savaş hukuku ne diyor
Temel kural, Cenevre Sözleşmeleri'ne Ek I No'lu Protokol'ün 52. maddesi. Saldırılar askeri hedeflerle sınırlı olmalı. Bir nesne ancak iki koşul birlikte sağlanıyorsa askeri hedeftir: niteliği, konumu, amacı ya da kullanımı itibarıyla «askeri harekâta etkin bir katkı» sağlar; ve imhası, o anki koşullarda «belirli bir askeri üstünlük» sunar. Şüphe hâlinde, normalde sivil amaçlara ayrılmış bir nesnenin sivil olduğu varsayılır (Ek I No'lu Protokol, resmî metin, İsviçre Konfederasyonu).
Aynı Protokol bu davada çok önemli bir ilke koyuyor: kurallar herkes için, «silahlı çatışmanın niteliğine ya da kökenine veya tarafların savunduğu davalara dayanan hiçbir olumsuz ayrım gözetilmeksizin» geçerlidir. Savaş hukuku savaşta kimin haklı olduğunu sormaz. Savaşın nasıl yürütüldüğünü sorar. Saldırgan için de, saldırıya uğrayan için de geçerlidir.
Uzmanlar bir noktada bölünüyor: petrol ve gaz ihracatı gibi savaşı finanse eden nesnelerin askeri hedef olup olamayacağı. En geniş yorumu ABD yapıyor, ama onlar için bile gelir getiren bir nesne kendi başına askeri hedef değildir: operasyonlarla somut bir bağ gerekir (Lieber Institute, West Point, 7/7/2026). Birçok uzmana göre devletlerin çoğu daha kısıtlayıcı.
İki tez
Savunma. Duruşmada avukat Nicola Canestrini boru hatlarını «Rusların elinde bir silah» olarak nitelendirdi ve suçlamaların düşürülmesini istedi (Courthouse News). Argüman şu: Moskova gazı Avrupa'ya şantaj yapmak ve savaşı finanse etmek için kullanıyordu.
Polonyalı hâkim. Juravlyov'un iadesini reddederken hâkim Dariusz Łubowski, Ukrayna'nın savunmasının «haklı bir savaş» olduğunu ve böyle bir savaşta düşmanın altyapısını havaya uçurmanın «sabotaj değil, askeri bir eylem» olduğunu söyledi: «haklı, rasyonel ve adil». Başbakan Donald Tusk şöyle yorumladı: «Dava kapanmıştır» (Notes from Poland).
Alman Federal Adalet Divanı. 10 Aralık 2025'te Kuznetsov'un tutukluluğuna ilişkin kararında Federal Adalet Divanı, boru hatlarının sivil altyapı olduğunu ve dolayısıyla meşru bir hedef olmadığını yazdı. Muharip ayrıcalığını da reddetti: bu ayrıcalık, sivillerden ayırt edilmeden gizlice hareket eden askerleri kapsamaz. Ve operasyonun Ukrayna devleti tarafından başlatılıp yönetildiğine dair «güçlü gerekçeler» bulunduğunu belirtti. Bu geçici bir değerlendirmeydi, hüküm değil (LTO, 16/1/2026).
Akademisyenler. Norveç Deniz Hukuku Merkezi'nden hukukçu Alexander Lott daha 2023'te aynı sonuca varmıştı: şüpheli bir askeri hedef, çünkü boru hatları savaşta olmayan Almanya'ya da hizmet ediyordu ve vurulduklarında gaz taşımıyorlardı. Saldırının deniz çevresini hesaba katmadığını da ekledi (Tromsø Üniversitesi, 21/11/2023).
Aynı ölçü
Yargının kimin vurduğuna göre değişip değişmediğini görmek için enerjiye yönelik üç kampanyayı aynı sorularla karşılaştırdık.
| Ukrayna elektrik şebekesi | Rus rafinerileri | Nord Stream | |
|---|---|---|---|
| Kim vuruyor | Rusya | Ukrayna | Alman iddianamesine göre Ukrayna (Kyiv reddediyor) |
| Nerede | Savaştaki bir ülke olan Ukrayna'da | Savaştaki bir ülke olan Rusya'da | Savaşta olmayan Danimarka ve İsveç'in sularında |
| Vurulduğunda silahlı kuvvetlere hizmet ediyor muydu? | Kısmen: sivil ve askeri kullanımlı şebeke | Kısmen: bazıları orduyu besliyor, bazıları ihracat yapıyor | Hayır: gaz akışı yok, bir hat hiç faaliyete geçmedi |
| Mahkemeler ya da uzmanlar ne dedi | Uluslararası Ceza Mahkemesi, sivil nesnelere saldırı ve sivillere aşırı zarar nedeniyle dört üst düzey Rus subayı hakkında tutuklama kararı çıkardı | Orduyu besleyenler meşru; ihracat yapanlar için değerlendirme «fazla belirsiz» | Alman Federal Adalet Divanı (geçici olarak): sivil altyapı |
Tablonun kaynakları: elektrik şebekesi için Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Ekim 2022 ile Mart 2023 arasındaki saldırılar nedeniyle Kobılaş ve Sokolov (Mart 2024) ile Şoygu ve Gerasimov (Haziran 2024) hakkında çıkardığı tutuklama kararları (JusticeInfo, 25/6/2024); rafineriler için Lieber Institute analizi; Nord Stream için yukarıda aktarılan Alman Federal Adalet Divanı kararı.
Karşılaştırma basit bir şey söylüyor: Rusya'nın Ukrayna elektrik şebekesine saldırılarını hukuka aykırı kılan ölçütler Nord Stream için de geçerli, hem de daha ağır biçimde. Nord Stream askeri hedeften en uzak örnek: kullanımda değildi, savaştaki bir ülkede değildi ve kısmen Ukrayna'nın müttefiki ülkelerin şirketlerine aitti.
Ne işe yaradı
Avrupa yargı işbirliği en azından kısmen işledi. İtalya, Avrupa tutuklama müzekkeresi uyarınca Kuznetsov'u teslim etti, bir Hırvat mahkemesi de ikinci şüphelinin teslimine izin verdi. Almanya, silah ve parayla desteklediği bir ülkenin vatandaşını, Ukrayna devletini de işin içine katan bir suçlamayla açık duruşmada yargılıyor. Dava, kanıtların savunmanın da hazır bulunduğu bir duruşmada tartışılmasını sağlayacak.
Değerlendirmemiz
Bu bölüm sitenin görüşünü yansıtır. Yukarıda aktarılan olgulardan ayrıdır.
Rusya'ya uyguladığımız aynı ölçüyle bakıldığında askeri hedef tezi ayakta kalmıyor. Savaşta olmayan ülkelerin sularında duran, kısmen Avrupalıların mülkiyetindeki atıl bir boru hattı, Rus askeri harekâtına etkin bir katkı sağlamıyordu. Moskova'yı gelecekteki bir gelirden yoksun bırakmak yetmez: yetseydi, gelir getiren her nesne her savaşta hedef hâline gelirdi. Ve çevreye verilen zarar, yüz binlerce ton metan, herkesin üzerine düştü.
Varşovalı hâkimin «haklı savaşı», hukukun bilerek ayrı tuttuğu iki soruyu karıştırıyor: neden savaşıldığı ve nasıl savaşıldığı. Ukrayna'nın kendini savunma hakkı var. Bu her darbeyi meşru kılmaz; tıpkı Moskova'nın ileri sürdüğü savunmanın kışın Ukrayna santrallerini bombalamayı meşru kılmadığı gibi. Nord Stream için bu argümanı kabul eden, karşı taraf kullandığında da kabul etmek zorundadır.
Bir de Avrupa'ya dair bir nokta var. Der Spiegel ve Wall Street Journal'ın anlattıkları doğruysa, Hollanda, Almanya ve ABD istihbaratı plandan üç ay önceden haberdardı: onu durdurmak için ne yaptıklarını ve neden başaramadıklarını sormak meşrudur. Alman, Hollandalı ve Fransız şirketlerinin yatırım yaptığı bir altyapı yok edildi; Birlik'teki bir hükümetin başı bir şüphelinin serbest bırakılmasını onayladı, Almanya ise bir başkasını yargılıyor. İddia makamının tezi doğrulanırsa Avrupa, şimdiye kadar kaçındığı şeyi açıkça söylemek zorunda kalacak: saldırıya uğrayan ve kendisinin desteklediği bir ülke de, Avrupa'nın başkalarından uymasını istediği kurallara bağlıdır. Ama Kuznetsov'un ve Ukrayna devletinin sorumluluğunu biz değil, mahkeme belirleyecek.
Neler izlenmeli
- Aralık'a kadar planlanan Hamburg'daki sonraki duruşmalar ve savunmanın çağırdığı askeri komutanların tanıklığı.
- Davada ABD, Hollanda ve Alman istihbaratının neyi, ne zamandan beri bildiğinin ortaya çıkıp çıkmayacağı.
- Mahkemenin savaş suçunu mu yoksa yalnızca adi suçları mı kanıtlanmış sayacağı.
- Juravlyov'un Hırvatistan'daki itirazı ve Almanya'ya olası teslimi.
- Kış yaklaşırken süren savaşta iki tarafın da enerjiye yönelik saldırıları.
Kaynaklar: Intellinews · AP, ClickOnDetroit aracılığıyla, 26/2/2024 · Euronews, 27/9/2022 · Queen Mary University of London · Maritime Executive, 28/11/2025 · Courthouse News, 14/10/2026 · Diplomacy and Law, 13/10/2026 · Notes from Poland, 17/10/2025 · Euromaidan Press, 24/9/2026 · Snopes, 10/2/2023 · t-online, 25/3/2023 · Ukrainska Pravda, 15/8/2024 · taz, 19/2/2026 · Arab News, 28/3/2023 · Ek I No'lu Protokol, resmî metin, İsviçre Konfederasyonu · Lieber Institute, West Point, 7/7/2026 · LTO, 16/1/2026 · Tromsø Üniversitesi, 21/11/2023 · JusticeInfo, 25/6/2024
İlgili haberler: Avrupa artık Moskova'ya bağımlı değil. Peki şimdi kime bağımlı? · Avrupa'nın seçimlerinde gerçekten kim karar veriyor · 2022'den sonra: Avrupa neyi seçti ve bunun bedeli ne oldu