
IWILLNOTLOOKAWAY.ORG
ANALİZ
Meşru müdafaa nereye kadar: Ukrayna'nın Rusya'daki saldırıları, tek tek
8 Kasım 2026 — Rusya – Ukrayna – Karadeniz
«Barış ve silahlanma» dizisi · 3/4
Özetle
- BM Şartı, saldırıya uğrayan bir devlete kendini savunma hakkı tanır (madde 51). Bu hak sınırda durmaz: süren bir silahlı saldırıya karşı Ukrayna, gerekli ve orantılı olmak kaydıyla Rusya'daki askeri hedefleri de vurabilir.
- Ancak her saldırı insancıl hukuka da uymalıdır: yalnızca askeri hedefler, sivillere orantısız zarar yok, mümkün olan tüm önlemler.
- Ciddi kuşku olmadan hukuka uygun: hava üslerine ve bombardıman uçaklarına saldırılar ("Örümcek Ağı" operasyonu, Haziran 2025), Kursk bölgesine giriş (2024), aktif görevdeki subayların öldürülmesi, araçlara ilişkin bir sınırla.
- Tartışmalı: rafinerilere ve boru hatlarına saldırılar ile "gölge filo" tankerlerine saldırılar, özellikle cepheden uzakta ve üçüncü ülkelerin bayrağı altında.
- Hukuka aykırı: hedef alınan sivillerin öldürülmesi, örneğin Darya Dugina ve blog yazarı Vladlen Tatarski; doğrulanırsa sınır kentlerine ayrım gözetmeyen saldırılar; eski bir Ukraynalı subayı yargılayan Alman mahkemesine göre Kuzey Akım sabotajı.
- Aynı ölçüt bu savaşta sivil kayıpların büyük çoğunluğuna yol açan Rusya için de geçerli: BM'ye göre 2026'nın ilk yarısındaki sivil kayıpların yüzde 96'sı Ukrayna topraklarında.
Haziran 2025'te Rusya'ya giren kamyonların römorklarına gizlenmiş yüzü aşkın insansız hava aracı, Kuzey Kutbu'na kadar dört hava üssünün yakınında havalandı. Temmuz 2026'da Ukrayna'nın deniz insansız araçları Azak Denizi'nde bir gecede 28 gemiyi vurdu. İki yıldan kısa sürede Moskova ve çevresinde en az üç Rus generali bombalarla öldürüldü. Ukrayna savaşı Rusya'nın içine taşıyor ve Avrupa kamuoyunun bir kısmı bunun hâlâ savunma olup olmadığını soruyor. Uluslararası hukukun bir yanıtı var, ama bu bir evet ya da hayır değil: duruma göre uygulanacak bir koşullar listesi. Savaşa nasıl gelindiğini, tüm tarafların hatalarıyla birlikte "1990'dan 2022'ye" yazısında anlattık; o yazının vardığı sonuç bu yazının da çıkış noktası: hiçbir Batı hatası bir işgali hukuka uygun kılmaz, dolayısıyla Ukrayna'nın kendini savunma hakkı var. Buradaki soru: nereye kadar.
Kural
İki düzey. Uluslararası hukuk savaşa iki düzlemde bakar. Birincisi güç kullanımının nedeni: BM Şartı bunu yasaklar (madde 2, paragraf 4; bkz. güç kullanımı), tek istisnası silahlı saldırıya karşı meşru müdafaadır (madde 51). Uluslararası Adalet Divanı savunmanın gerekli ve orantılı olması gerektiğini açıkça belirtti (Nikaragua, 1986; Petrol Platformları, 2003). Orantılılık darbe darbe değil, amaca, yani saldırıyı durdurmaya göre ölçülür. Ukrayna topraklarının yaklaşık beşte birini işgal eden süren bir istilaya karşı, füzelerin ve bombardıman uçaklarının kalktığı üsleri vurmak orantısız sayılamaz.
İkinci düzlem nasıl sorusuyla ilgili: saldırgan için de saldırıya uğrayan için de aynı biçimde geçerli olan insancıl hukuk. Yalnızca askeri hedefler, yani niteliği, konumu, amacı ya da kullanımı nedeniyle askeri eyleme etkin katkı sağlayan ve imhası belirli bir askeri üstünlük sunan nesneler vurulabilir (Cenevre Sözleşmelerine Ek I No'lu Protokol, madde 52). Askeri bir hedef bile, sivillere öngörülebilir zarar elde edilecek üstünlüğe göre aşırıysa vurulamaz (madde 51). Ve mümkün olan tüm önlemler alınmalıdır (madde 57). Rusya ve Ukrayna bu antlaşmalara taraftır ve kurallar zaten örf ve adet hukukudur.
Saldırıya uğramak, demek ki, her şeyi yapma hakkı vermez. Ama bu hakkı ortadan da kaldırmaz.
Hukuka uygun
Hava üsleri ve bombardıman uçakları. 1 Haziran 2025'te Ukrayna güvenlik servisi (SBU) "Örümcek Ağı" operasyonunu başlattı. Al Jazeera'ya göre Rusya'ya gizlice sokulan 117 insansız hava aracı, Ukrayna'ya yaklaşık 2.000 kilometre uzaklıktaki Kuzey Kutbu'ndaki Olenya üssü dahil, stratejik bombardıman uçaklarının park ettiği havaalanlarının yakınında aynı anda fırlatıldı (Al Jazeera). SBU 41 uçağın vurulduğunu açıkladı; bağımsız kaynakların incelediği uydu görüntüleri ilk günlerde en az on üçünü doğruladı (The Insider). Ukrayna kentlerine füze atılan bombardıman uçakları doğası gereği askeri hedeftir. En açık durum budur.
Kursk'a giriş. Ağustos 2024'te Ukrayna ordusu Rusya'nın Kursk bölgesine girdi ve bir kısmını birkaç ay işgal etti; ardından Rus birlikleri Kuzey Koreli askerlerin yardımıyla burayı geri aldı. Savaşı saldırganın topraklarına taşımak meşru müdafaa kapsamındadır. Ancak bir toprağı kısa süreliğine de olsa işgal eden, orada yaşayan sivillere karşı işgalci gücün yükümlülüklerini taşır (IV. Cenevre Sözleşmesi). O aylara ilişkin değerlendirme, sivillere nasıl davranıldığına bağlıdır.
Görevdeki subaylar. Aralık 2024'te Rus kimyasal savunma birliklerinin komutanı General İgor Kirillov, Moskova'da bir scooter'a gizlenmiş bombayla öldürüldü; SBU bunu açıkça üstlendi. Ardından Nisan 2025'te General Yaroslav Moskalik ve Aralık 2025'te General Fanil Sarvarov, ikisi de bomba yüklü araçlarla öldürüldü; Haziran 2026'da da ordunun füze ve topçu mühimmatı ikmalini yöneten Damir Davıdov öldürüldü; Ukrayna yorum yapmadı (Euromaidan Press; The Washington Times). Aktif görevdeki bir asker, cepheden uzakta ve mesai saatleri dışında olsa da meşru bir hedeftir. Sınır araçtır. Bir yerleşim mahallesindeki bir avluya ya da otoparka konan bomba, yoldan geçenlere orantısız zarar vermekten kaçınmalıdır ve hukuk, korunan bir statüye bürünerek, yani hainlikle öldürmeyi yasaklar (I. Protokol, madde 37). Gizlenmiş bir bomba kendi başına hainlik değildir. Ancak Trump'ın Ukrayna temsilcisi Keith Kellogg, Kirillov'un öldürülmesinin savaş kurallarını çiğnediğini söyledi (Strat News Global).
Tartışmalı
Rafineriler ve boru hatları. En geniş kampanya bu. Uluslararası Enerji Ajansı'na göre Ağustos 2026 sonunda büyük Rus rafinerilerinden yalnızca beşi henüz Ukrayna insansız araçlarınca vurulmamıştı (UEA). Hukuki soru, bir rafinerinin askeri hedef olup olmadığı. Hâkim görüşe göre petrol altyapısı doğası gereği askeri hedef değildir: kullanım ya da amaç nedeniyle askeri hedef haline gelebilir (Lieber Institute, West Point). Orduya yakıt sağlayan bir rafineri askeri hedef olur: Global Witness'in bir analizi, vurulan rafinerilerin bazılarının Rus silahlı kuvvetlerine yakıt sağladığını ortaya koydu (Global Witness). Nisan 2024'te Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Rus rafinerilerini meşru hedef ilan etti (aynı kaynak). Yalnızca Rusya'ya para kazandırdığı için vurulan bir tesis daha kuşkulu: ABD doktrini savaşı finanse ederek "sürdüren" nesneleri vurmayı kabul ediyor, Uluslararası Kızılhaç Komitesi etmiyor. Değerlendirme tesis tesis yapılmalı.
Drujba boru hattı bir sorun daha ekliyor: Rus petrolünü, bu yoldan hâlâ alan son AB ülkeleri olan Macaristan ve Slovakya'ya taşıyor. Temmuz'da iki hükümet, iki haftadan kısa sürede Ukrayna saldırılarının yol açtığı üç kesintiyi protesto etti (The Moscow Times). Ama Ocak'tan bu yana en uzun kesintiye, Batı Ukrayna'daki bir istasyona yapılan bir Rus saldırısı yol açmıştı (Reuters, Devdiscourse aracılığıyla). Rusya'da müttefiklere de hizmet eden bir tesisi vurmak onu hukuka aykırı kılmaz, ama üçüncü taraflara verilen zarar orantılılık hesabına girer.
"Gölge filo" tankerleri. 2025 sonundan bu yana Ukrayna, yaptırımları aşarak Rus petrolü taşıyan tankerleri deniz insansız araçlarıyla vuruyor: Karadeniz'de, Türkiye kıyıları açıkları dahil, ve Aralık 2025'te ilk kez Akdeniz'de; bir SBU kaynağı orada gemiyi "kesinlikle meşru bir hedef" olarak nitelendirdi (Kyiv Post). Putin korsanlıktan söz etti (Dawn). Burada hukuk karadakinden daha katı. Düşman bir ticaret gemisi ancak askeri hedef haline gelmişse saldırıya uğrayabilir; tarafsız bir ülkenin bayrağını taşıyan bir gemi ise kural olarak durdurulabilir ve ele geçirilebilir, batırılamaz (Denizde Silahlı Çatışmalara Uygulanabilir Uluslararası Hukuka İlişkin San Remo El Kitabı, 1994, paragraf 59-60 ve 67). Gölge filonun birçok gemisi üçüncü ülkelerin bayrağını taşıyor. Onları yalnızca Moskova'ya para getirdikleri için vurmak, savaşı "sürdüren" nesnelere ilişkin aynı tartışmalı tez; üstelik tarafsız ülkeler ve mürettebatları için ek bir risk. İşgal altındaki Kırım'a, Rus birliklerinin kullandığı yakıtı taşıyan Azak Denizi'ndeki gemiler konusundaki pozisyon daha sağlam: 11 Temmuz 2026'da Ukrayna bunlardan 28'ini bir gecede vurdu (Ground News, birkaç kaynağı özetleyerek).
Hukuka aykırı
Hedef alınan siviller. Ağustos 2022'de milliyetçi yorumcu ve ideolog Aleksandr Dugin'in kızı Darya Dugina, Moskova yakınlarında bomba yüklü bir araçla öldürüldü. ABD'li yetkililer saldırının Ukrayna hükümeti içindeki bazı unsurlarca onaylandığına inandıklarını söyledi (The Washington Times); Kiev bunu reddetti. Nisan 2023'te askeri blog yazarı Vladlen Tatarski (Maksim Fomin) Sankt Petersburg'daki bir kafede patlayıcılı bir heykelcikle öldürüldü (Kyiv Post). Savaş propagandası yapan biri savaşan değildir. Bir sivili düşmanı desteklediği için öldürmek cinayettir ve savaşta suçtur.
Sınır kentlerine saldırılar. Rusya'nın Belgorod bölgesi yıllardır vuruluyor. 20 Temmuz 2026'da bir Ukrayna insansız hava aracı Şebekino'da bir otobüsü vurdu ve aralarında bir çocuğun da bulunduğu beş kişiyi öldürdü (AFP, BSS aracılığıyla); Aralık 2023'te Moskova Belgorod merkezinde en az 20 kişinin öldüğünü bildirdi ve Ukrayna'yı misket bombası kullanmakla suçladı (SBS). Rus yetkililer 2026'nın ilk yarısında Rusya'da 250 sivilin öldürüldüğünü söylüyor, ama BM bunu doğrulayamıyor (Arab News). Bu saldırıların hepsi zorunlu olarak hukuka aykırı değil: bir sınır kenti askeri hedeflere ev sahipliği yapabilir. Ama bir saldırı belirli bir askeri hedef olmadan ya da ayrım gözetmeyen silahlarla bir otobüsü ya da bir meydanı vuruyorsa, bu bir savaş suçudur. Değerlendirme için bugün Rusya'da mümkün olmayan bağımsız soruşturmalar gerekiyor.
Kuzey Akım. 30 Haziran 2026'da Alman federal savcılığı, Eylül 2022'de Baltık boru hatlarını havaya uçuran grubun lideri olarak eski bir Ukraynalı subay olan Serhii Kuznietsov hakkında iddianame düzenledi. İddianameye göre o ve diğerleri Ukrayna devlet makamları adına hareket eden askerlerdi ve suçlama bir savaş suçuna, yani sivil altyapıya saldırıya iştiraki de kapsıyor (Eurointegration). Dava 14 Ekim'de Hamburg'da başladı (Euronews). Alman Federal Adalet Divanı, tutukluluğa ilişkin bir kararında boru hattının tarafsız sulardaki sivil bir altyapı olduğunu ve askeri hedef olamayacağını yazdı (Babel); savunma bunun tersini savunuyor. Kiev sabotajı organize ettiğini reddediyor. İddia kanıtlanırsa Kuzey Akım, savunmanın sınırının en açık örneği olacak: üçüncü ülkelerin sularında, kısmen Avrupa şirketlerine ait sivil bir varlık. Konuyu "Avrupa'nın seçimleri" dizisindeki "Nord Stream askeri bir hedef miydi?" yazısında ayrıntılı olarak inceledik.
Silah sağlayan suç ortağı mı?
Genel olarak hayır. Meşru müdafaa hakkını kullanan bir devlete yardım etmek hukuka aykırı bir fiil değildir, çünkü savunma hukuka uygundur. Tedarikçi iki durumda sorumlu olur. Birincisi: savaş suçu işlemek için kullanılacaklarını bilerek silah sağlarsa (Devletlerin Sorumluluğuna İlişkin Maddeler, madde 16; taraf devletler için Silah Ticareti Antlaşması, madde 6 ve 7; AB Ortak Tutumu 2008/944). İkincisi: örneğin hedefleri seçerek operasyonlara doğrudan katılırsa. Bazı müttefiklerin uzun menzilli silahlarının Rus topraklarına karşı kullanımına getirdiği kısıtlamalar hukuki yükümlülük değil, siyasi tercihlerdi. Kiev'e göre burada anlatılan saldırıların çoğu, rafineriler dahil, Ukrayna'da üretilmiş insansız araçlarla yapılıyor.
Peki enerji fiyatı?
Rafinerilere yönelik saldırılar Rusya'nın yakıt üretimini azalttı ve Moskova'yı motorin ihracatını sınırlamaya itti. Axios'a göre insansız araç kampanyası, İran'la savaş nedeniyle zaten yüksek olan dünya enerji fiyatlarının artmasına katkıda bulunuyor (Axios). Etki en çok motorini ilgilendiriyor. Avrupa sanayisi için enerji maliyeti esas olarak gaza ve elektriğe bağlı ve AB 2023'ten beri Rus rafine ürünleri ithal etmiyor. Üçüncü taraflar için bir maliyet, askeri bir hedefe yapılan saldırıyı hukuka aykırı kılmaz; ancak müttefiklerin siyasi tercihlerine girebilir.
Simetri testi
Moskova için de aynı kural. Orduya yakıt sağlayan bir rafineri meşru bir hedefse, bir Ukrayna yakıt deposu da öyledir. Evlere hizmet veren bir elektrik santrali sivil bir nesneyse, iki taraf için de öyledir. Uluslararası Ceza Mahkemesi 2024'te, sivil nesnelere yönelik ya da her halükârda orantısız sayılan Ukrayna elektrik şebekesine saldırılar nedeniyle, aralarında eski Savunma Bakanı Şoygu ve Genelkurmay Başkanı Gerasimov'un da bulunduğu dört üst düzey Rus komutan hakkında tutuklama müzekkeresi çıkardı (UCM firarileri sayfamıza bakınız).
Oranlar. Ölçüt aynı, rakamlar değil. BM'ye göre 2026'nın ilk yarısında sivil kayıpların yüzde 96'sı, büyük ölçüde Rusya'nın uzun menzilli füze ve insansız araçlarının yol açtığı biçimde Ukrayna topraklarında kaydedildi; aynı kaynak Rusya'daki kayıplara ilişkin Rus rakamlarını doğrulayamadan aktarıyor (Gwara Media). Ukrayna'nın hukuka aykırı fiiller işlediğini söylemek Rusya'nın sorumluluğunu azaltmaz; Rusya'nın çok daha fazlasını işlediğini söylemek de Ukrayna'nınkileri silmez.
Herkes için aynı Mahkeme. Ukrayna, haklı olarak, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Rus suçlarını yargılamasını istiyor. 1 Ocak 2025'ten beri Roma Statüsü'ne taraf. Ancak onay sırasında, Mahkeme'nin kendi vatandaşlarınca işlendiği iddia edilen savaş suçları üzerindeki yetkisini yedi yıl boyunca dışlamak için bir geçiş hükmünü, 124. maddeyi kullandı: bir devlet bunu ilk kez bu şekilde kullanıyor (UCM Koalisyonu). Uluslararası Af Örgütü bildirinin geri çekilmesini istedi (Amnesty). Statü'nün öngördüğü bir madde, ama aynı zamanda ölçütün herkes için aynı olmama riskini taşıdığı nokta.
Kaynaklar. Bu olayların çoğunda kaynaklar taraflı: Rusya'daki kayıplar için Rus yetkililer, operasyonlarının sonuçları için SBU. Onları böyle işaretledik ve bağımsız bir doğrulama varsa onu tercih ettik.
Değerlendirmemiz
Bu bölüm sitenin görüşünü yansıtır. Yukarıda aktarılan olgulardan ayrıdır.
"Saldırarak kendini savunmak mümkün mü?" sorusunun açık bir yanıtı var: evet. İşgal edilen bir ülke füzeleri kendi topraklarında beklemek zorunda değildir ve onların kalktığı üsleri vurmak, en dar anlamıyla savunmadır. Ukrayna'dan Rus topraklarına dokunmamasını isteyenler, pratikte bir eli bağlı savaşmasını istiyor.
Ama Ukrayna'yı saldırıya karşı koruyan hukuk, ona sınırlar koyan hukukla aynı. Bir blog yazarına bomba, bir otobüse insansız hava aracı, tarafsız sularda sivil bir boru hattı savunma değildir: Ukrayna'nın, Moskova uyguladığında haklı olarak kınadığı aynı mantıktır. Ukrayna'nın savunmasını desteklemek ile insancıl hukuka uymasını istemek çatışan iki tutum değildir. Aynı tutumdur.
İzlenecekler
- Kuzey Akım'a ilişkin Hamburg davası ve diğer şüphelilerin olası iadesi.
- Bir gün mümkün olursa, Belgorod bölgesindeki saldırılara ilişkin bağımsız soruşturmalar.
- Bayrak devletlerinin ve Türkiye'nin, kendi sularında ya da kıyılarına yakın tankerlere yapılan saldırılara ilişkin tutumu.
- Müttefiklerin, sağladıkları silahların Rus topraklarına karşı kullanımına ilişkin açıklamaları.
- Ukrayna'nın 124. madde bildirisini geri çekip çekmeyeceği (bkz. simetri testi) ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Ukrayna'nın davranışlarına ilişkin soruşturma açıp açmayacağı.
Kaynaklar: Al Jazeera · The Insider · Euromaidan Press · The Washington Times · Strat News Global · UEA · Lieber Institute, West Point · Global Witness · The Moscow Times · Reuters, Devdiscourse aracılığıyla · Kyiv Post · Dawn · Ground News, birkaç kaynağı özetleyerek · Kyiv Post · AFP, BSS aracılığıyla · SBS · Arab News · Eurointegration · Euronews · Babel · Axios · Gwara Media · UCM Koalisyonu · Amnesty
İlgili haberler: Silahlanmanın faturası: kim ödüyor, hangi kurallarla · Nord Stream askeri bir hedef miydi? · 1990'dan 2022'ye: Ukrayna'daki savaşa nasıl gelindi · Silahlanma soğuk yenir