IWILLNOTLOOKAWAY.ORG

SÖZLÜK

Sahel (Mali, Burkina Faso, Nijer): halklar, tarih, kim savaşıyor ve neden

22 Ekim 2026 itibarıyla güncel

Sahel'den gelen haberler cuntalardan, cihatçılardan, Wagner'den ve Africa Corps'tan, Kidal'den ve Bamako çevresindeki ablukalardan söz ediyor, ama ilgili halkların kim olduğunu, üç ülkenin neden Fransa'yı ve BM'yi kovduğunu ve savaşın sona ermek yerine neden genişlediğini nadiren açıklıyor. Bu dosya Mali, Burkina Faso ve Nijer'i, yani "Orta Sahel"i birlikte ele alıyor: aynı sömürge geçmişini paylaşan, birbiriyle müttefik askeri cuntalarca yönetilen ve aynı silahlı gruplarla, bu grupların tanımadığı sınırların ötesinde savaşan üç ülke. Dosya güncellenebilir: her değişiklik tarihi ve kaynağıyla birlikte en altta kaydediliyor.

Toprak ve halklar

Sahel, Sahra'nın güneyinde Afrika'yı batıdan doğuya kateden yarı kurak kuşak. Mali, Burkina Faso ve Nijer'in denize kıyısı yok. Mali ile Nijer'in kuzeyi çöl; güneyi ise nüfusun yoğunlaştığı savan. Nijer Nehri Mali ve Nijer'i kateder ve Bamako, Timbuktu, Gao ve Niamey'den geçer. Savaşın kalbi, üç ülke arasındaki sınır bölgesi Liptako-Gourma (CFR).

Nüfus. BM tahminlerine göre (World Population Prospects 2024, aktaran Worldometer), 2026'da Nijer'in nüfusu yaklaşık 28,8 milyon, Mali'nin 25,9 milyon, Burkina Faso'nun 24,6 milyon.

Rakamlar hakkında bir uyarı. Üç ülkenin hiçbiri etnik gruplar hakkında güncel ve güvenilir veri yayımlamıyor. Aşağıdaki yüzdeler farklı yıllara ait farklı tahminlerden geliyor ve büyüklük sırası olarak okunmalı; birçok küçük halk için güvenilir bir rakam yok ve bunu belirtiyoruz.

Mali (Minority Rights Group'un aktardığı tahminler, MRG):

• Bambaralar, Malinkeler ve öteki Mandeler — nüfusun neredeyse yarısı. Bambara dili Malililerin yaklaşık %80'i tarafından ortak dil olarak konuşuluyor (MRG, age).
• Fulaniler (Peul) — %14,7. Çobanlar ve hayvan yetiştiricileri. Mali'nin orta kesiminde toptan cihatçıları desteklemekle suçlandılar ve başka halkların milislerince hedef alındılar: Mart 2019'da Ogossagou köyünde yaklaşık 160 Fulani öldürüldü (MRG, age).
• Senufolar — %10,5 (MRG, age).
• Dogonlar — %8,9. Dogon milisleriyle Fulani silahlı gruplarının çatıştığı ülkenin orta kesiminde yaşıyorlar; 2020'de Orta Mali'deki şiddet en az 400 kişinin ölümüne yol açtı (MRG, age).
• Tuaregler — %7,7. Sahra'nın Berberi halkı, kuzeyde yaşıyor ve Tamaşek konuşuyorlar. 1990'lardan bu yana Tuareg hareketleri ülkenin kuzeyi olan "Azavad"ın bağımsızlığını ya da özerkliğini talep ediyor (MRG, age).
• Bozolar — %2,9; Songaylar — %1,6 (MRG, age).

Burkina Faso (EBSCO'nun aktardığı 2021 tahminleri):

• Mossiler — %53,7. En kalabalık halk; Vagadugu çevresindeki merkezi platoda yaşıyorlar. Kökleri 10. yüzyıla uzanıyor ve Fransızlar gelmeden önce bölgenin tartışmasız hükümdarlarıydı (EBSCO, age).
• Fulaniler (Peul) — %7,8. Daha çok savaştan en çok etkilenen kuzey ve doğu bölgelerinde yaşıyorlar. Mossiler devlete hâkim oldukça Tuareglerle birlikte dışlandılar (MRG); bugün ordunun ve milislerin misillemelerinin başlıca kurbanları, örneğin 2025'te Solenzo'da (aşağıya bakınız).
• Gurunsiler %5,9, Diulalar %5,7, Gurmalar %5,2, Bobolar %3,4, Bissalar %3,3, Senufolar %2,2, Lobiler %1,5 (EBSCO, age). Öteki halklar için güvenilir rakam yok (MRG, age).

Nijer (MRG'nin aktardığı, 2006 verilerine dayanan tahminler):

• Hausalar — %53,1. Güneyde, Nijerya sınırı boyunca yaşıyorlar.
• Zarma-Songaylar — %21,2. Batıda, Niamey çevresinde yaşıyorlar.
• Tuaregler — yaklaşık %11 (başka tahminler %8,3 diyor). Uranyum madenlerinin bulunduğu çöl kuzeyinde. 1990'da ve yeniden 2007-2009'da, uranyum gelirlerinden de pay isteyen Adalet İçin Nijerliler Hareketi ile ayaklandılar (MRG, age).
• Fulaniler (Peul) — %6,5; Kanuriler — %5,9 (MRG, age).
• Nijer'de soya dayalı kölelik hâlâ var; özellikle Tuareg, Arap ve Fulani topluluklarında köle soyundan gelen insanları etkiliyor: Ancak 2003'ten beri suç (MRG, age).

Din: Büyük çoğunluk Müslüman: Mali'de yaklaşık %95 (MRG, age), Nijer'de %98 (MRG, age), Burkina Faso'da %64; Burkina Faso'da Katolikler %20, Protestanlar %6 (EBSCO, age). Neredeyse tamamen Müslüman bir bölgede cihatçıların kurbanları da ezici çoğunlukla Müslüman.

Kaynaklar ve ekonomi: Tarım ve hayvancılık, altın, uranyum. Mali 2023'te Afrika'nın ikinci büyük altın üreticisiydi: Altın ihracatın yaklaşık dörtte üçünü ve devlet gelirlerinin dörtte birini oluşturuyor (The East African). Burkina Faso'da başta madencilik ve altın olmak üzere sanayi gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık %30'unu oluşturuyor (EBSCO, age). Nijer'in uranyumu var: %63'ü Fransız sermayesine ait Somair madenine cunta el koydu (The East African, age), Haziran 2025'te (analizimiz). Zanaatkâr altın madenciliği bölgeleri silahlı gruplar için de bir gelir kaynağı (Anadolu).

Kısa tarih

İmparatorluklar. Sahel yüzyıllar boyunca Sahra ötesi ticaretin, altının ve tuzun bölgesiydi. 15. ve 16. yüzyıllarda burada Batı Afrika'nın büyük ticaret devletlerinden Songay İmparatorluğu gelişti; merkezi bugünkü Mali'de, Nijer Nehri'nin orta kesimindeydi ve bugünkü Nijer'e ve Nijerya'ya kadar uzanıyordu (Britannica). Daha güneyde, bugünkü Burkina Faso platosunda, Mossi krallıkları Fransızlar gelene kadar bağımsız kaldı (EBSCO, age).

Fransız sömürgesi (1895-1960). 19. yüzyılın sonunda Fransa bölgeyi fethetti ve 1895'ten 1958'e kadar var olan sömürgeler topluluğu Fransız Batı Afrikası'na kattı. Bugünkü Mali'nin o zamanki adı Fransız Sudanı'ydı; geleceğin Burkina Faso'su Yukarı Volta 1909'da sömürge olarak kuruldu, 1932'de komşu sömürgeler arasında bölündü ve 1947'de yeniden kuruldu (Britannica). 1960'ta üç ülke bağımsız oldu (aynı kaynak).

Bağımsızlıktan 2012'ye. Üç ülke tek parti yönetimleri, askeri rejimler ve demokratik açılımlar arasında gidip geldi. Burkina Faso'da 1983'te Yüzbaşı Thomas Sankara iktidarı aldı ve 1984'te ülkenin adını "dürüst insanların ülkesi" anlamına gelen "Burkina Faso" olarak değiştirdi; 1987'de suikasta kurban gitti ve "yakından ilişkili" olan yardımcısı Blaise Compaoré iktidarı aldı (MRG). Compaoré Ekim 2014 protestolarına kadar yirmi yedi yıl yönetti (EBSCO, age). Mali'de ve Nijer'de Tuaregler 1990'larda ve sonraki on yılda birçok kez ayaklandı (MRG, age).

Mali savaşı (2012'den bu yana). 2011'de Libya devletinin çöküşü bütün bölgeye silah ve savaşçı yaydı. 2012'de Azavad Ulusal Kurtuluş Hareketi (MNLA) Kuzey Mali'de ayaklandı; bir darbe Bamako'daki hükümeti devirdi; cihatçı gruplar Tuaregleri saf dışı bırakıp kuzeyin denetimini ele geçirdi (CFR). İsyancılar toplamda ülkenin yaklaşık üçte ikisini denetler hâle geldi (MRG, age). 2013'te Fransa Serval, ardından Barkhane harekâtıyla müdahale etti ve asker sayısı yaklaşık 5.100'e ulaştı; BM, MINUSMA barış misyonunu konuşlandırdı (CFR, age). 2015'te hükümet ile kuzeydeki silahlı gruplar arasındaki Cezayir anlaşması yerel özerklik ve savaşçıların orduya katılmasını vaat etti (Africanews), ama cihatçı grupları dışarıda bıraktı (CFR, age). 2017'de El Kaide bağlantılı başlıca gruplar JNIM çatısı altında birleşti (Anadolu); İslam Devleti'nin de bölgede kendi kolu var (CFR, age). Savaş Burkina Faso'ya ve Nijer'e yayıldı ve Orta Mali'deki Fulani-Dogon çatışması gibi topluluklar arası çatışmalarla iç içe geçti (MRG, age).

Darbeler (2020-2023). Mali'de ordu 2020'de ve yeniden 2021'de iktidarı ele geçirdi; Burkina Faso'da 2022'de iki kez, Ocak'ta ve Yüzbaşı İbrahim Traoré'nin iktidara geldiği Eylül'de (EBSCO, age); Nijer'de 26 Temmuz 2023'te ordu seçilmiş cumhurbaşkanı Mohamed Bazoum'u devirdi (CFR, age). Cuntalar Fransa ile ilişkilerini kesti ve Fransa askerlerini çekti; Haziran 2023'te Mali, MINUSMA'nın ayrılmasını talep etti (CFR, age). 2021 sonundan itibaren Wagner grubunun Rus paralı askerleri Mali'ye geldi (Arab News). 16 Eylül 2023'te üç ülke bir karşılıklı savunma paktı olan Sahel Devletleri İttifakı'nı (AES) imzaladı ve Ocak 2025'te Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu'ndan (ECOWAS) ayrıldı (CFR, age).

Anlaşmasız Mali (2023-2025). Kasım 2023'te Mali ordusu ve Wagner, Tuareg isyancıların kalesi Kidal'i geri aldı (ACAPS). 25 Ocak 2024'te cunta Cezayir anlaşmasının "derhal" sona erdiğini ilan etti ve Cezayir'i "terörist" dediği grupları barındırmakla suçladı (Africanews). Haziran 2025'te Wagner Mali'den ayrıldı ve yerine doğrudan Rusya Savunma Bakanlığı'nın komutasındaki paramiliter güç Africa Corps kaldı (Arab News, age). Eylül 2025'ten bu yana JNIM Bamako çevresindeki yolları kapatıyor ve bu durum bütün ülkede bir yakıt krizine yol açtı (Anadolu).

2026 saldırısı. 25 ve 26 Nisan 2026'da JNIM ve Tuareg ayrılıkçı hareketi Azavad Kurtuluş Cephesi (FLA), Bamako ile Kati'ye, Gao'ya, Sévaré'ye, Mopti'ye, Bourem'e ve Kidal'e birlikte saldırdı. Savunma Bakanı Sadio Camara Kati'de öldürüldü; 26 Nisan'da FLA Kidal'i aldığını duyurdu, ordu ve Africa Corps ise geri çekildi; 29 Nisan'da JNIM Bamako çevresinde yeni bir abluka ilan etti (ACAPS). 6 Ekim'de Mali ordusu ve Africa Corps çatışmasız biçimde Kidal'e yeniden girdi; FLA "kontrollü bir geri çekilme"den söz etti (The Sahel Brief). 18 Ekim 2026'da yerel liderlerin İslam Devleti'ne atfettiği bir saldırı Ménaka bölgesindeki bir köyde en az 40 kişiyi öldürdü (CFR, age). Burkina Faso'da Şubat 2026'da JNIM'in kuzeyde ve doğuda düzenlediği bir dizi saldırıda birkaç gün içinde asker, yardımcı güç ve militanlardan 130'dan fazla kişi öldü (Arab News). Nijer'de 29 Ocak 2026'da İslam Devleti Niamey havalimanına insansız hava araçlarıyla saldırdı (ADF).

Kim yönetiyor ve nasıl

Üç ülke de seçimleri erteleyen ve partileri kapatan askeri cuntalar tarafından yönetiliyor. İsveç merkezli V-Dem enstitüsü 2026 raporunda üçünü de "kapalı otokrasi", yani hükümet başkanı için çok partili seçimlerin yapılmadığı ülkeler olarak sınıflandırıyor (V-Dem). Otokrasiyi demokrasiden neyin ayırdığını Otokrasi maddesinde açıklıyoruz.

• Mali. General Assimi Goïta 2020 ve 2021 darbelerinden bu yana iktidarda. Mayıs 2025'te cunta bütün partileri kapattı ve toplantıları yasakladı; Temmuz 2025'te geçiş parlamentosu ona seçimsiz olarak, "gerektiği kadar" yenilenebilir beş yıllık bir görev süresi verdi (Al Jazeera).
• Burkina Faso. Yüzbaşı İbrahim Traoré Eylül 2022'den bu yana yönetiyor. Mayıs 2024'te geçiş dönemi Temmuz 2024'ten itibaren 60 ay uzatıldı ve Traoré gelecekteki seçimlerde aday olabilecek (Al Jazeera). Şubat 2026'da cunta bütün partileri kapattı (analizimiz).
• Nijer. General Abdourahamane Tiani (Tchiani) 26 Mart 2025'te güvenlik durumuna göre uzatılabilecek "esnek" beş yıllık bir süre için geçiş dönemi cumhurbaşkanı olarak yemin etti; cunta bütün partileri kapattı; eski cumhurbaşkanı Bazoum hâlâ tutuklu (IDEA). Aralık 2025'te cunta, kişilere ve mallara el koyma konusunda geniş yetkiler içeren "genel seferberlik" ilan etti (ADF).

Kim kimdir

Çatışma nereden doğuyor

«Dünyanın savaşları "Müslüman" mı?» başlıklı yazımızdaki dört düzeyi kullanıyoruz. Burada din, cihatçı grupların bayrağı; ama kurbanların ezici çoğunluğu Müslüman ve savaş Müslümanlar arasında yaşanıyor.

Zemin: devasa topraklarda zayıf devletler. Fransa'nın çizdiği sınırlar çöl halklarını ve savan halklarını, çobanları ve çiftçileri, kuzeye uzak başkentlerden yönetilen tek bir çerçevede bir araya getirdi. Tuaregler bağımsızlıktan bu yana her kuşakta ayaklandı (MRG, age); gezgin çobanlar olan Fulaniler, Mossiler devlete hâkim oldukça Burkina Faso'da dışlandı (MRG). Cihatçı gruplar bu adaletsizlikler ve topluluklar arasındaki toprak ve su çatışmaları üzerinden eleman topluyor.

Bu kimseyi aklamıyor. Sivil ya da askerî hiçbir hükümet kuzeydeki isyanları çözemedi; ADF'nin Nijer hakkında yazdığı gibi, güvenlik vaadiyle iktidara gelen cuntalar güvenliği getiremedi (ADF); cihatçı gruplar sivilleri öldürüyor ve onlardan haraç alıyor; ordular da Rus müttefikleri ve milislerle birlikte bütün köyleri "yanlış" halka mensup olmanın bedeli olarak cezalandırıyor.

Kıvılcım: Libya, 2011. Libya devletinin çöküşü Sahel'e silah ve savaşçı yaydı; ertesi yıl Tuareg isyanı, Bamako'daki darbe ve kuzeyin cihatçılarca ele geçirilmesi geldi (CFR).

Bayrak: teröre karşı egemenlik, devlete karşı cihat. Cuntalar savaşlarını terörle mücadele, Fransa'yla kopuşu ise egemenliğin geri kazanılması olarak sunuyor. Cihatçı gruplar bunu "mürted" hükümetlere ve onların yabancı müttefiklerine karşı bir savaş olarak sunuyor. Tuareg ayrılıkçılar Azavad için savaşıyor. Bu bayrakların hiçbiri, Fulani ya da Tuareg olduğu için bir çobanı öldürmeyi meşru kılmaz.

Dış çarpan: Rusya, altın, komşular. Fransa ve BM gitti; Rusya önce Wagner, sonra Africa Corps ile geldi. 2015 anlaşmasında arabuluculuk yapan Cezayir, Mali tarafından isyancıları barındırmakla suçlandı (Africanews) ve 2025'te Nijer'le ilişkilerini kestikten sonra yeniden yakınlaştı (The Sahel Brief). Altın ve uranyum, cuntalara çokuluslu şirketlerle paylaşamadıkları, silahlı gruplara da devletle paylaşamadıkları kaynaklar sağlıyor.

Kim kazanıyor

Güdüleri değil, beyan edilmiş ya da doğrulanabilir çıkarları belgeliyoruz. Bir aktör inkâr ediyorsa bunu belirtiyoruz.

Cuntalar. Savaş seçimlerin askıya alınmasını haklı gösteriyor: Üç ülkede de geçiş dönemleri uzatıldı ve partiler güvenlik gerekçesiyle kapatıldı (yukarıya bakınız). Cuntalar yabancı maden şirketleriyle ilişkilerini de yeniden yazdı. Mali'nin 2023 maden yasası devlete yeni madenlerin %30'una kadar ortak olma imkânı veriyor (The East African); altına el konulan ve çalışanların gözaltına alındığı bir bilek güreşinin ardından Kanadalı Barrick Şubat 2025'te yaklaşık 438 milyon dolar ödemeyi öngören bir anlaşma imzaladı (Daba Finance). Nijer'de cunta, Fransız sermayesinin denetimindeki Somair uranyum madenine el koydu (The East African, age).

Rusya. Moskova önce Wagner, sonra Africa Corps ile cuntaların yanında Fransa'nın yerini aldı. İzleme merkezi ACLED'e göre Wagner'den Africa Corps'a geçiş Kremlin'e daha fazla denetim ve daha az hukuki ve itibar riski sağlıyor; amaç rejimleri istikrara kavuşturmak, altyapıyı korumak ve nüfuz kazanmak (ACLED).

Cihatçı gruplar. JNIM kaçakçılık yollarını, zanaatkâr altın madenciliği bölgelerini ve hayvanları denetliyor ve Bamako çevresindeki ablukayla yakıt kıtlığını bir silah olarak kullanıyor (Anadolu). En çok saldırdığı Burkina Faso'nun kuzeyi ve doğusunda altın sahaları ve kaçakçılık yolları bulunuyor (Arab News).

ABD ve İtalya. Kalmak için beyan edilmiş çıkarları var: Washington için Niamey'de bekleyen uranyum ve Rusya'nın çevrelenmesi; Roma için göçün denetimi, Nijer'de 550 askere kadar izin verilen MISIN misyonuyla (analizimiz). İş birliği, Nijer ordusuna ait bir insansız hava aracının Ocak 2026'da Kokoloko pazarını vurup 17 sivili öldürmesinden sonra da sürdü (aynı kaynak).

Dışarıdan kim müdahale ediyor

• Fransa. Serval ve Barkhane ile 2013'ten itibaren yaklaşık 5.100 askere kadar konuşlandırdı; darbelerden sonra ayrıldı (CFR).
• BM. MINUSMA misyonu, cuntanın Haziran 2023'te ayrılmasını talep etmesinin ardından Mali'den ayrıldı (CFR, age).
• Rusya. 2021 sonundan itibaren Mali'de Wagner, Haziran 2025'ten itibaren Africa Corps (Arab News); Burkina Faso'da (analizimiz) ve Nijer'de de varlık gösteriyor (ADF).
• ABD. Nijer'deki darbeden sonra 500 milyon dolardan fazla yardımı askıya aldı (CFR, age) ve 2024'te Agadez'deki insansız hava aracı üssünden ayrıldı; 2026'da Nijer ordusuna öldürücü olmayan malzeme tedarikini yeniden başlattı (analizimiz).
• İtalya. MISIN misyonu ve yaklaşık 350 Carabinieri ile Nijer'de kaldı (aynı kaynak).
• Cezayir. 2015 anlaşmasının arabulucusu; Mali tarafından düşmanlıkla suçlanıyor (Africanews).
• ECOWAS. Üç ülke Ocak 2025'te topluluktan ayrıldı (CFR, age).

İnsani bedel. CFR'ye göre Liptako-Gourma sınır bölgesi dünyadaki terör kaynaklı ölümlerin yarısından fazlasını ve yaklaşık 2,6 milyon yerinden edilmiş kişiyi barındırıyor; 2023'ün ilk yedi ayında ACLED bölgede en az 7.800 sivilin öldürüldüğünü saydı (CFR). Burkina Faso art arda ikinci yıl dünyada terörden en çok etkilenen ülke (analizimiz). Nijer'de 2025'te ülkede kaydedilen 1.939 ölümün 1.200'den fazlası yalnızca Tillabéri bölgesinde yaşandı (ADF). BM Mülteciler Yüksek Komiserliği'nin "Sahel Plus" dediği bölgede yaklaşık 2,9 milyon ülke içinde yerinden edilmiş kişi var, bunların dörtte üçü Burkina Faso'da; mülteci sayısı ise yaklaşık 1,1 milyon. Mali, 2024'tekinin neredeyse iki katı olan ve çoğu Burkina Faso'dan kaçmış 251.000'den fazla mülteciye ev sahipliği yapıyor (BMMYK).

Belgelenmiş katliamlar. Farklı taraflara atfedilen bazılarını hatırlatıyoruz:

• Moura, Mali, Mart 2022: BM İnsan Hakları Ofisi'ne göre Mali ordusu ve "yabancı askerî personel" beş gün içinde çoğu yargısız infazla olmak üzere 500'den fazla kişiyi öldürdü ve en az 58 kadın ve kız çocuğuna tecavüz etti; Mali makamları müfettişlerin bölgeye girmesine izin vermedi (BM).
• Solenzo, Burkina Faso, Mart 2025: Human Rights Watch'a göre özel kuvvetler ve VDP en az 100 Fulani sivili öldürdü; hükümet bunu reddetti. Askerlerin çekilmesinin ardından JNIM'in orduyla iş birliği yapmakla suçladığı sakinleri öldürdüğü bildirildi (Africanews).
• Kokoloko ve Tillabéri, Nijer, Ocak 2026: Bir pazarda ordunun insansız hava aracı 17 sivili öldürdü; aynı ay İslam Devleti aynı bölgede 30 sivili infaz etti (analizimiz).
• Mali, 2023-2026: 29 Eylül 2026'da Uluslararası Af Örgütü, Mali askerlerini ve Wagner mensuplarını Haziran 2023 ile Aralık 2025 arasında Mopti, Ségou ve Timbuktu bölgelerindeki yedi olayda en az 34 sivili öldürmekle suçladı: Af Örgütü'ne göre savaş suçları. 19 Ekim'de Human Rights Watch, Mali güçleri ile Africa Corps'un ayrım gözetmeyen insansız hava aracı saldırılarını belgeledi (CFR).

Uluslararası hukuk

Antlaşmalar. Üç ülke:

• Cenevre Sözleşmeleri'ne (Burkina Faso 1961'den, Nijer 1964'ten, Mali 1965'ten beri) ve iki Ek Protokol'e (Nijer 1979'dan, Burkina Faso 1987'den, Mali 1989'dan beri) taraf (taraf devletler listesi, İsviçre depoziterinin verilerine dayanan Vikipedi);
• Mali (1974'ten beri) ve Burkina Faso (1965'ten beri) Soykırım Sözleşmesi'ne taraf; Nijer değil (BM Antlaşmalar Derlemesi);
• Roma Statüsü'ne katıldı ve Eylül 2025'te Uluslararası Ceza Mahkemesi'nden çekildiklerini duyurdu (Jurist). Bildirimlerini 18-24 Haziran 2026 arasında BM'ye sundular: Çekilme 23 Haziran 2027'de yürürlüğe girecek (Uluslararası Af Örgütü).

Uluslararası Ceza Mahkemesi. Çekilme, Mahkeme'nin üç ülke üyeyken, yani Haziran 2027'ye kadar işlenen suçlar üzerindeki yargı yetkisini ortadan kaldırmıyor. Mahkeme Mali'de 2013'ten beri soruşturma yürütüyor ve soruşturma sürüyor (Uluslararası Af Örgütü, age).

İç çatışma. Cenevre Sözleşmeleri'nin ortak 3. maddesi ve İkinci Protokol uygulanıyor: Sivillere yönelik saldırıları, yargısız infazları, toplu cezalandırmayı ve ölüler dahil kişilerin onuruna yönelik saldırıları yasaklıyorlar. Bu kurallar ordular, onların Rus müttefikleri, VDP gibi milisler ve JNIM, İslam Devleti ve FLA gibi silahlı gruplar için aynı şekilde geçerli (analizimiz). Savaşanlarla siviller arasında ayrım yapmadan kalabalık bir pazarı insansız hava aracıyla vurmak ayrım ilkesini ihlal eder (analizimiz).

Paralı askerler. Africa Corps, Rusya Savunma Bakanlığı'na bağlı (Arab News): Eylemleri, Moskova'nın denetimindeki güçlerce işlenmişse, bireylerin sorumluluğunun yanı sıra Rusya'nın sorumluluğunu da doğurabilir.

Gerçekleşmeyen adalet. Moura için kimse yargılanmadı: Bir yılı aşkın süre sonra Mali makamları bir iç soruşturmayı gerekçe göstererek her türlü sorumluluğu hâlâ reddediyordu (BM). Solenzo için Burkina Faso hükümeti suçlamaları reddetti (Africanews). Kokoloko için Nijer cuntası Human Rights Watch'a yanıt vermedi (analizimiz).

Kronoloji

Değişiklik kaydı

• 22 Ekim 2026: ilk sürüm.

Kaynaklar: CFR · Worldometer · MRG · EBSCO · MRG · MRG · The East African · Anadolu · Britannica · Britannica · Africanews · Arab News · ACAPS · The Sahel Brief · Arab News · ADF · V-Dem · Al Jazeera · Al Jazeera · IDEA · Africanews · Daba Finance · ACLED · BMMYK · BM · İsviçre depoziterinin verilerine dayanan Vikipedi · BM Antlaşmalar Derlemesi · Jurist · Uluslararası Af Örgütü

İlgili haberler: Mali: Ordu ve Rus Africa Corps paralı askerleri dört sivili öldürdükten sonra bir cesedi gamalı haç şeklinde diziyor · Burkina Faso, dünyada terörden en çok etkilenen ülke olmaya devam ederken Uluslararası Ceza Mahkemesi'nden ayrılıyor · Nijer, ABD ve İtalya askeri iş birliğini sürdürürken Uluslararası Ceza Mahkemesi'nden ayrılıyor

← Tüm haberler ve manifestolar