Anatomi

1/2 · ANALİZ · 27 Eylül 2026

Bir alarmın anatomisi: Rus dronları, anonim bir kaynak ve kanıtsız iki anlatı

Olay

24 Eylül sabahı bir İspanyol gazetesi, Rusya'nın Akdeniz'deki ticari gemilerden fırlatılacak dronlarla İtalya, Fransa veya İspanya'ya saldırı hazırladığını duyurdu. Haber birkaç saat içinde Avrupa'yı dolaştı ve akşama kadar adı geçen üç hükümetten ikisi haberi yalanladı. Ertesi gün İtalya'da başka bir gazete haberi tam tersinin kanıtı olarak kullandı: Rusya değil, bir NATO müttefiki bizi savaşa sürüklemek için sahte alarmlar üretiyordu.

Bu yazı Moskova konusunda kimin haklı olduğuna karar vermeyi amaçlamıyor. Daha basit ve daha nadir bir şey yapmaya çalışıyor: belgelenmiş olanla belgelenmemiş olanı yan yana koymak ve iki karşıt anlatıya aynı ölçütü uygulamak.

24 Eylül 2026'da El Mundo, Xavier Colás imzalı bir makalede, ABD istihbaratının bazı Avrupa hükümetleriyle İspanya, Fransa veya İtalya'ya yönelik olası bir Rus dron operasyonu hakkında bir uyarı paylaştığını yazdı. Gazeteye göre bir CIA raporu, CIA Direktörü John Ratcliffe'in 25 Ağustos'taki sürpriz Moskova ziyaretinden kısa süre sonra, ağustos ayında Avrupa dışişleri bakanlıkları arasında dolaşmıştı. Ziyaret belgelenmiş durumda; içeriği ise kamuoyuyla paylaşılmadı.

Anlatılan senaryo ayrıntılı: yaklaşık iki metre uzunluğunda, 600 kilometreye kadar menzilli ve 4-5 kilo patlayıcı taşıyan Gerbera dronları, ticari gemilerde konteynerlere gizlenip kıyıdan 200-300 kilometre açıkta fırlatılacak; amaç yok etmek değil, bir limanı ya da havalimanını birkaç saatliğine kapatmak. Gösterilen kaynaklar iki tane: Litvanya Savunma Bakanlığı'na bağlı anonim kaynaklar ve raporu bildiklerini söyleyen «birkaç savunma analisti». Hiçbir belge gösterilmedi.

Hükümetlerin yanıtları

İtalya'da Savunma Bakanı Guido Crosetto aynı gün alarmın «kimsenin işine yaramadığını ve hiçbir teyit bulmadığını» yazdı ve «ateşe daha fazla benzin dökülmemesi» çağrısında bulundu. 25 Eylül'de daha net konuştu: «Böyle bir şey yok, bizim bilgimiz yok, adı geçen diğer hükümetlerin de yok.» Dışişleri Bakanı Antonio Tajani «hiçbir teyit» bulunmadığını ve İtalyanların Rus askeri saldırılarından korkmaması gerektiğini söyledi.

Fransa'da Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron 24 Eylül akşamı TF1 ve France 2'de canlı yayında «bu bilgiyi yalanlayabiliriz» dedi: CIA Fransa'yı bilgilendirmemişti. Ancak aynı röportajda durumu «endişe verici» olarak nitelendirdi ve Fransa'nın aşağıda ele alınan Leipzig saldırısına benzer bir saldırıya uğramasını inandırıcı buldu.

Euronews'un ulaştığı İspanya Savunma Bakanlığı yorum yapmadı. Ne CIA'nın ne de Litvanya hükümetinin kamuya açık bir açıklaması var. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Rus tehdidinin «var olduğunu ve uzun vadeli olduğunu» söyleyerek Avrupalılardan sakin kalmalarını istedi.

Kısacası: sözü edilen raporu kimse göstermedi ve alıcı olarak gösterilen üç hükümetten ikisi raporu hiç almadığını söylüyor.

Bağlam: belgelenmiş olanlar

Alarm boşlukta doğmadı. Önceki haftalarda Avrupa'da gerçek ve birbirinden çok farklı olaylar yaşandı.

Leipzig, 4 Ağustos 2026. 4 Ağustos akşamı Leipzig-Halle Havalimanı'nda, bir Ukrayna kargo uçağının yakınında, Alman Federal Başsavcılığı'na göre üzerinde «profesyonel patlayıcı ve bir fünye» bulunan bir dron bulundu. Düzenek patlamadı. İnişten vazgeçmek zorunda kalan bir kargo uçağı havada muhtemelen ikinci bir dron olan bir cisme çarptı. Can kaybı olmadı. 6 Ağustos'ta Federal Başsavcılık soruşturmayı devraldı ve şüpheli ya da devlet adı vermeden ulaşım altyapısına yönelik «ciddi bir saldırıdan» söz etti.

1 Eylül'de İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt ve Dışişleri Bakanı Johann Wadephul saldırıyı resmen Rusya'ya atfetti. Dobrindt'e göre «polis soruşturmaları, suç örüntüleri ve istihbarat bulguları birlikte Rus sorumluluğunu ortaya koyuyor». Yine de bu atıfta neyin kamuya açık olduğunu, neyin olmadığını ayırmak gerekiyor.

Düzeneğin tarifi kamuya açık. Dobrindt, dronun yapılandırmasının, parçalarının, patlayıcının ve ateşleme tekniğinin bilinen Rus operasyonlarıyla örtüştüğünü söyledi; tipik özellikler olarak yüksek teknik düzeyi ve azmettiricileri gizlemek için «alt düzey ajanların» kullanılmasını gösterdi. Bunlar yönteme ilişkin ipuçlarıdır, emri kimin verdiğine dair doğrudan kanıt değildir.

Başka unsurlar yalnızca basında, anonim kaynaklardan dolaştı. Bir ABD istihbarat kaynağı 26 Ağustos'ta ABC News'e patlayıcının ve dronun yapısının Rus askeri istihbaratı GRU için «tipik» olduğunu söyledi. ZDF, Rusya bağlantılı ve şu anda firari olan iki şüpheliden söz etti. Alman basını, aynı havalimanında 2024'te yaşanan bir saldırıya uzandığı öne sürülen DNA izlerinden bahsetti; resmi bir teyit yok.

Belirleyici kısım ise gizli kalıyor: hükümetin atıfta bulunduğu istihbarat bulguları, Rus servisleriyle bağlantılı olduğu düşünülen kişinin kimliği, soruşturma dosyaları. Güvenlik kaynakları ARD'ye «girişimin arkasındaki ağ hâlâ faalken her şey kamuya açıklanamaz» dedi. Doğrulanmış bir gözaltı yok. Moskova her şeyi reddediyor: Rus dış istihbarat servisi Berlin'i «soruşturmanın ön sonuçlarını bile beklemeden» sonuç çıkarmakla suçladı, Putin ise uydurma kanıtlardan söz etti.

Demek ki saldırı kanıtlanmış durumda. Rus sorumluluğunu ise dayanağını beyan eden bir hükümet ileri sürüyor; ancak bu dayanak kamuya açık değil ve bugün dışarıdan doğrulanamıyor. Bu, soruşturmanın gizliliğine ilişkin meşru bir gerekçe olabilir; yine de şu an için kamuoyunun güvenmek zorunda olduğu bir gerçek. Bunu bu sitede olayın hemen ardından, 2 Eylül tarihli bir görüş yazısında yazmıştık.

Litvanya, 15 Eylül 2026. NATO hava polisliği görevindeki, Šiauliai'de konuşlu İtalyan savaş uçakları, Belarus'tan Litvanya hava sahasına giren bir dronu Kruonis hidroelektrik santrali yakınlarında düşürdü. Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda, bunun büyük olasılıkla Ukrayna'nın elektronik harp önlemleriyle rotasından saptırılmış, «Ukrayna'ya yönelik» bir Rus Gerbera'sı olduğunu söyledi. Hasar bildirilmedi.

Leipzig'de gerçek bir düzenek, Ukrayna ile bağlantılı bir hedef ve büyük ölçüde gizli kanıtlara dayanan resmi bir atıf var. Litvanya'da ise Litvanya Cumhurbaşkanı'nın kendisinin kasıtlı bir saldırıya değil, Kiev'in yol açtığı bir rota sapmasına bağladığı bir hava sahası ihlali var.

Simetri testi: iki anlatı, tek ölçüt

Alarmcı anlatı

Birinci anlatı şunu söylüyor: Rusya Güney Avrupa'ya denizden bir saldırı hazırlıyor ve CIA bizi uyardı. Dayanağı gerçek bir hibrit saldırılar bağlamı ve bazı anonim kaynaklar. Eksik olanlar: belge, kimliği belirlenebilir bir kaynak ve ilgili hükümetlerden herhangi birinin teyidi; hatta Roma ve Paris bilgiyi aldıklarını reddediyor. Zayıf noktası, makalenin kendi ifadesiyle anonim bir Litvanyalı kaynağın kimsenin görmediği bir rapor hakkında söylediklerini «CIA uyarısı» olarak sunmak. Birçok Avrupa manşeti şart kipini düşürdü.

Karşıt anlatı

İkinci anlatı, Marco Travaglio'nun 25 Eylül tarihli Il Fatto Quotidiano başyazısı «“Ibrido” sarà lei»; metnin tamamı gazetenin sitesinde okunabilir. Burada tüm argümanlarını, göründükleri sırayla ve her biri için bir kontrolle aktarıyoruz.

1. Hibrit savaşı herkes yürütüyor. Travaglio onu «iz bırakmadan» yapılan bir saldırı olarak tanımlıyor ve bir yanda ABD, NATO, Avrupa Birliği, İsrail ve Ukrayna'nın, öbür yanda Çin, Rusya ve İran'ın bunu uyguladığını belirtiyor. İlke olarak doğru; bu sitenin simetri testine yön veren ilke de bu.

2. Bir dizi medyadan daha iyi açıklıyor. CIA'nın önce Moskova'dan, sonra iki müttefikten, Ukrayna ve İsrail'den şüphelendiği Lioness dizisinin üçüncü sezonunu anıyor. Bu retorik bir araç: kurgu bir hipotezi örnekleyebilir, kanıtlayamaz.

3. Medya hibrit savaşı Rusya'ya özgü gibi sunuyor ve «dostlar» adına kendisi yürütüyor. Bu, belgelenmiş vakalarla desteklenmeyen, bilgi sistemi hakkında bir yargı.

4. Her sınır ihlali Putin'in «hibrit saldırısına» dönüşüyor, Ukrayna'dan gelse ve ölüm, yaralanma ya da hasara yol açmasa bile. Kısmen haklı: Litvanya vakası tam da Litvanya Cumhurbaşkanı'nın Kiev kaynaklı bir hataya bağladığı bir ihlal. Ancak genelleme, can kaybı olmamasının saldırı olmamasından değil, düzeneğin patlamamasından kaynaklandığı Leipzig'i göz ardı ediyor.

5. «Putin savunmalarımızı test ediyor» sözü anlamsız, çünkü onları zaten biliyor. Tartışmaya açık: yaygın bir yoruma göre bu yoklamalar savunmaların nerede olduğunu öğrenmeye değil, tepki sürelerini, müttefikler arası koordinasyonu ve siyasi yanıtı ölçmeye yarar. Ancak Leipzig bağlamında belirttiğimiz gibi bu da kanıtlanmış bir olgu değil, bir yorum olarak kalıyor.

6. Histeri bizi gülünç duruma düşürüyor ya da Putin'i güçlendiriyor. Travaglio, Rus sanılan Ukrayna füzelerini, dron sanılan kuş sürülerini, sabotaj olarak okunan uçuş rötarlarını sıralıyor. Olaylar metinde kaynak gösterilmeden anılıyor ve tek tek doğrulanmaları gerekir. Alarmcılığın rakibi büyüttüğü yönündeki temel argüman ise bu yazının sonucuyla örtüşüyor.

7. Üç güdü. «Sansürleri, iptal edilen seçimleri ve yasaklanan partileri» meşrulaştırarak itibarını yitirmiş hükümetleri ayakta tutmak; yüz milyarlarca avroluk askeri harcamayı kabul ettirmek; Ukrayna müzakeresini baltalamak için bir mazeret bulmak. Bunlar kaynaksız olarak olgu gibi sunuluyor. «İptal edilen seçimler» büyük olasılıkla Romanya'ya işaret ediyor: 6 Aralık 2024'te Romanya Anayasa Mahkemesi, Yüksek Savunma Konseyi belgelerinin gizliliği kaldırıldıktan sonra cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunu oybirliğiyle iptal etti. Tartışmalı ama gerekçeli, keyfî olmayan bir karar. Diğer iki güdü meşru siyasi tezler, kanıtlanmış olgular değil.

8. El Mundo vakası. Rapordan «iz yok»; haber bir Litvanyalı bakandan gazeteye «hedefteki üç ülkeyi kimse uyarmadan» geçmiş; Crosetto yalanlıyor, Paris, Madrid ve Avrupa Birliği susuyor. Özünde doğrulanmış durumda: rapor gösterilmedi ve Roma ile Paris onu almadıklarını söylüyor. İki yanlışlık var. El Mundo bir bakandan değil, Litvanya bakanlığındaki anonim kaynaklardan söz ediyor. Ve Paris susmadı: Macron 24'ü akşamı televizyonda yalanladı, büyük olasılıkla başyazı yazıldıktan sonra. Madrid gerçekten de yorum yapmadı.

9. Sonuç. «Litvanya, Ukrayna gibi, hibrit savaş yürütmek için sahte hibrit alarmlar veriyor», yani Rusya ile savaşmakta çıkarı olmayan müttefikleri savaşa sürüklemek için. Argüman burada çöküyor. «Litvanya bakanlığına yakın anonim bir kaynak bir gazeteyle konuştu» önermesinden «Litvanya bir devlet olarak kasıtlı bir operasyon yürütüyor» sonucuna atlanıyor. Anonim bir kaynak bir hükümet değildir ve teyit edilmemiş bir bilgi kasıtlı bir provokasyon değildir. Metin bu sonuç için hiçbir kanıt sunmuyor.

Dolayısıyla El Mundo haberi konusunda Travaglio'nun şüpheciliği olgularla doğrulanıyor. Sorun, bu şüpheciliği nasıl kullandığı: medyadan, kendi tezi için sunmadığı kanıtları talep ediyor.

Ortak noktaları

İki anlatı da aynı işlemi yapıyor: doğrulanmamış bir bilgiyi alıp yazarının zaten düşündüğü şeyin teyidine dönüştürüyor. Birincisi bundan yakın bir Rus tehdidi, ikincisi bir müttefik komplosu çıkarıyor. Bugün hiçbiri vardığı sonucun kanıtına sahip değil.

Hukuki yorum

Uluslararası hukuk gazetelerin ne yazdığını düzenlemez. Ancak bu olayın merkezindeki soruyla çok titizlikle ilgilenir: bir saldırının bir devletin eseri olduğu ne zaman söylenebilir?

Her devlet, ülkesinin üzerindeki hava sahası üzerinde tam ve münhasır egemenliğe sahiptir: bu, 1944 Chicago Sözleşmesi'nin 1. maddesinde yeniden teyit edilen örf ve adet kaynaklı bir ilkedir. Uluslararası Adalet Divanı, 1986 tarihli Nikaragua - Amerika Birleşik Devletleri kararında izinsiz uçuşun, üzerinden uçulan devletin egemenliğini doğrudan ihlal ettiğine hükmetti. Litvanya'da düşürülen dron bu nedenle nesnel bir ihlaldir; dron üçüncü bir tarafın elektronik harbiyle saptırıldıysa sorumluluğun kime ait olduğunu belirlemek ise ayrı bir meseledir.

Birleşmiş Milletler Şartı'nın 2(4). maddesi başka bir devletin toprak bütünlüğüne karşı kuvvet kullanma tehdidini ve kuvvet kullanımını yasaklar. Bir havalimanına patlayıcıyla yapılan saldırı, bir devlete atfedilirse, en azından toprak egemenliğini ve müdahale etmeme ilkesini ihlal eder; ayrıca «kuvvet kullanımı» sayılıp sayılmayacağı doktrinde tartışmalıdır.

Hibrit savaşta düğüm noktası atıftır. Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun Devletlerin Sorumluluğuna İlişkin Maddeleri'nin (2001) 8. maddesine göre kişilerin veya grupların davranışı, bir devletin talimatıyla ya da onun yönlendirmesi veya denetimi altında hareket ediyorlarsa o devlete atfedilebilir. Aracılar tam da iz bırakmamak için kullanıldığında kanıtlanması gereken de budur.

Ve kanıt sağlam olmalıdır. Uluslararası Adalet Divanı Korfu Boğazı davasında (1949) dolaylı kanıtları ancak «makul şüpheye yer bırakmamaları» koşuluyla kabul etti. Bosna-Hersek - Sırbistan davasında (2007) ise bir devlete yöneltilen olağanüstü ağırlıktaki suçlamalar için «tamamen kesin» kanıtlar aradı.

Bu standartlar bir mahkeme için geçerlidir, bir gazete ya da bakan için değil. Yine de bir ölçü gösterirler ve bu ölçü herkese uygulanmalıdır. Leipzig konusunda Almanya bir dayanak beyan etti, ancak belirleyici kısım gizli kalıyor: bu atıf bugün yalnızca kısmen doğrulanabilir ve tamamen doğrulanabilir hâle gelmesi ancak bir yargılama ya da dosyaların yayımlanmasıyla mümkün olacak. El Mundo'nun alarmı ve «sahte Litvanya alarmı» tezi ise hiçbir doğrulanabilir dayanak göstermiyor.

Editoryal değerlendirme

Hibrit savaş belirsizlikten beslenir: amacı kafa karıştırmaktır ve doğrulanmamış her alarm, hangi yöne giderse gitsin, ona hizmet eder. Kanıtlayamadığı bir tehdidi büyüten korku yayar ve rakibi olduğundan daha güçlü gösterir. Her şeyi uydurma diye geçiştiren ise Leipzig'deki gibi gerçek saldırılara karşı kör olur.

Kamuoyunun karanlıkta bırakılmasını istemiyoruz: yurttaşların bilgi edinme hakkı, Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 19. maddesiyle korunur ve krizlerde de geçerlidir. Başka bir şey istiyoruz: iletişim kuranların, hükümetlerin ve gazetelerin, neyin kanıtlandığını, neyin şüphe olduğunu ve neyin teyit edilmediğini her zaman açıkça söylemesini. Ve bir devlete yöneltilen suçlamanın dayanağıyla birlikte gelmesini, ondan önce değil.

Son olarak, kendi tutumumuz olarak beyan ettiğimiz siyasi bir mesele var. Sürekli alarmlar iklimi diplomasiyi zorlaştırır ve herhangi bir hükümet için masaya oturmayı daha maliyetli kılar. Avrupa'nın güvenliğinin müzakereden de geçtiğine ve müzakerenin korkulara değil, doğrulanmış olgulara ihtiyaç duyduğuna inanıyoruz. Belirsizliği azaltacak araçlar mevcut: temmuzda yazdığımız gibi, teknik çatışma önleme kanallarından AGİT çerçevesinde ortak bir atıf mekanizmasına kadar. Bu olayın aktörlerinden hiçbiri, hangi tarafta olursa olsun, hedeflerine belirsizlik yoluyla ulaşmaya çalışmamalı.

Kaynaklar: Il Fatto Quotidiano — El Mundo haberi (24/9) · Euronews — El Mundo'nun kaynakları, Rutte, İspanya Savunma Bakanlığı (24/9) · Il Sole 24 Ore — Crosetto (24/9) · Il Post — Crosetto (24/9) · Adnkronos — Crosetto ve Tajani (25/9) · Sky TG24 — Macron TF1 ve France 2'de (24/9) · Euronews — Macron · CNN — Ratcliffe Moskova'da (25/8) · Alman Federal Başsavcılığı — 6/8 tarihli açıklama · Al Jazeera — Almanya'nın atfı (1/9) · Stuttgarter Nachrichten — hükümetin öne sürdüğü kanıtlar · ABC News — ABD istihbarat kaynağı (26/8) · ZDF — iki şüpheli · ComplexDiscovery — açık ve gizli kanıtlar · Euronews — DNA izi (11/8) · LRT — Nausėda düşürülen dron hakkında (16/9) · Il Fatto Quotidiano — Marco Travaglio'nun başyazısı (25/9) · Agenzia Nova — Romanya Anayasa Mahkemesi · UAD — Nikaragua - ABD, 1986, §251 · UHK — Devletlerin Sorumluluğuna İlişkin Maddeler, 2001 · UAD — Korfu Boğazı, 1949 · UAD — Bosna-Hersek - Sırbistan, 2007, §209

Doğrulama notu: El Mundo'nun andığı CIA raporu taraflardan hiçbiri tarafından kamuoyuna açıklanmadı; içeriğine ilişkin tüm bilgiler anonim kaynaklardan geliyor. Almanya'nın Leipzig atfını destekleyen kanıtlar büyük ölçüde gizli: burada aktarılanlar 27 Eylül 2026 itibarıyla kamuya açık olanlardır. Travaglio'nun başyazısı telif hakkı nedeniyle tam olarak aktarılmamıştır; alıntılar kısadır ve eleştiri amaçlıdır.

2/2 · ANALİZ · 28 Eylül 2026

Bir röportajın anatomisi: Amerikan planı, Zelenski ve kaçınılmaz gösterilen bir yenilgi

Olay

28 Eylül'de İtalyan çevrimiçi gazetesi Il Sussidiario, Paolo Rossetti'nin Analisi Difesa'nın yöneticisi Gianandrea Gaiani ile yaptığı bir röportajı yayımladı; bu yazıdan önce röportajın tamamını okumanızı öneririz. Tez net: ABD, Rusya'nın talep ettiği toprakların devrini, silahsızlandırılmış bir şeridi, Ukrayna'nın tarafsızlığını ve yüz gün içinde seçimleri öngören bir barış planını yeniden gündeme getirmiş. Zelenski seçimi kaybetme korkusuyla planı reddediyormuş; Avrupa savaşı bir «sahte haber bombardımanıyla» sürdürüyormuş; Kyiv için seçenek ise bir yenilgiyi, «bir bozgunu değil», kabul etmek ile cephenin çökmesi ve Ukrayna devletinin ortadan kalkması riskini göze almak arasındaymış. Gaiani'ye göre planı kabul etmek, Ukrayna'nın «bizim paramızla» yeniden inşa edilmesini sağlayacak: bu faturayı bir önceki yazımızda hesaplamaya çalıştık.

Birkaç gün önce kanıt standardını ters yönde bir alarma uyguladık: İtalya, Fransa veya İspanya'ya yönelik bir Rus insansız hava aracı saldırısı duyurusu ve bunu müttefik bir komplonun kanıtı haline getiren başyazı. Burada aynısını öbür yönde yapıyoruz. Savaşta kimin haklı olduğunu belirlemek için değil, belgelenmiş olanı belgelenmemiş olandan ayırmak için.

Ana tez: cephe çökmek üzere mi?

Röportajın en ağır iddiası ve diğer her şeyin dayandığı iddia bu: Kyiv müzakere etmezse cephe aniden çökebilir ve Ruslar «yayılabilir».

Mevcut veriler farklı bir dinamik gösteriyor. Harvard Üniversitesi'nin Russia Matters projesinin aktardığı Ukraynalı DeepState kuruluşunun izleme verilerine göre, Eylül 2025 ile Eylül 2026 arasında Rusya toplam yaklaşık 2.170 kilometrekare kazandı; bu, Ukrayna topraklarının %0,4'ünden az. 22 Eylül'e kadarki dört haftada DeepState'e göre net kazanç yaklaşık 96 kilometrekareydi; Institute for the Study of War ise neredeyse sıfır bir denge kaydediyor. Moskova bugün Ukrayna'nın yaklaşık %19'unu kontrol ediyor; buna Kırım ve 2022'den önce işgal edilen Donbas da dahil.

Bu, dağılan bir cephe değil, yavaş ve pahalı bir ilerleme. Bu, cephenin çökebileceğini dışlamaz: yıpratma savaşları birlikler boşaldığında aniden kırılabilir; aşağıdaki seferberlik verilerinin önemi de bundan. Ama çöküşün yakın olduğunu söyleyen, hangi verilere dayandığını göstermeli. Röportaj bunu yapmıyor.

İddialar, tek tek

Yüz gün içinde seçim öngören plan. Var, ama yeni değil. Trump yönetiminin Kasım 2025'te kamuoyuna açıklanan 28 maddelik planı, Ukrayna'da yüz gün içinde seçim yapılmasını, NATO üyeliğinin anayasal olarak yasaklanmasını ve Donetsk'in bugün Kyiv'in kontrolündeki kesiminde fiilen Rusya'ya bırakılacak tarafsız bir tampon bölge öngörüyordu. Bu planın 25 Ağustos'ta CIA Direktörü Ratcliffe'in Moskova ziyaretiyle «yeniden gündeme getirildiği» bir yorumdur: büyük Amerikan medya kuruluşları bu ziyaretin amacına dair farklı anlatımlar sundu. Ayrıca «BM gözetimindeki» şerit, CBS'in aktardığı plan metninde yer almıyor.

Zelenski'nin reddettiği Moskova zirvesi. 25 Eylül'de Bloomberg, Trump'ın 22 Eylül'de New York'taki görüşmede Zelenski'ye Putin'le görüşmek üzere Moskova'ya gitmeyi önerdiğini ve Zelenski'nin reddettiğini yazdı. Ukrayna cumhurbaşkanlığı ofisi bunu yalanladı. Röportaj bunu kabul ediyor, ancak bir bilgiyi atlıyor: Axios'a göre Ratcliffe'in ziyaretinden sonra Amerikalılar üçlü bir zirveyi yeniden önerdi; Zelenski bu fikri geçmişte kabul etmiş, Putin reddetmişti.

Parlamento ve cumhurbaşkanı «düştü». Rada'nın olağan görev süresi 2023'te, cumhurbaşkanınınki Mayıs 2024'te doldu ve seçimler sıkıyönetim nedeniyle askıda. Ama «düştüklerini» söylemek Ukrayna hukukuyla örtüşmüyor: Anayasa, parlamentonun yetkilerini yeni parlamentonun ilk oturumuna kadar açıkça uzatıyor (md. 83) ve cumhurbaşkanının halefi yemin edene kadar görevde kalacağını öngörüyor (md. 108). Savaşta seçim yapmanın uygun olup olmadığı tartışılabilir; kurumların düştüğü söylenemez.

Zalujni, Zelenski'yi yenermiş. Ankete bağlı. Sociopolis'e göre (16-21 Eylül 2026) ilk turda ikisi %19'da başa baş, ancak ikinci turda Zalujni geçerli oyların %62'siyle kazanırdı. International Republican Institute'a göre ise (Mayıs sonu-Haziran başı 2026) Zelenski hem ilk turda (%32'ye %16) hem de ikinci turda (%42'ye %39) öndeydi. İddia yakın tarihli bir ankete dayanıyor, tutarlı bir tabloya değil.

Akdeniz'den gelen insansız hava araçlarıyla ilgili «sahte haberler». Bir noktada röportaj haklı ve bunu belgeledik: gemilerden fırlatılacak insansız hava araçlarıyla bir Rus saldırısı alarmı anonim kaynaklara dayanıyordu ve Roma ile Paris tarafından yalanlandı. Ama doğrulanmamış tek bir alarmdan tüm Rus tehdidinin «bir icatlar selinden» ibaret olduğu sonucu çıkmaz. 4 Ağustos'ta Leipzig Havalimanı'na yönelik patlayıcı yüklü insansız hava aracı saldırısı, Alman hükümeti tarafından resmen Rusya'ya atfedildi ve federal savcılık tarafından tespit edilmiş bir olgu; kanıtların büyük kısmı gizli kalsa da.

Baltık'ta faturaların %60-70 artması. Veriler bunu desteklemiyor. 8-9 Şubat 2025'te Rus elektrik şebekesinden ayrılmanın ardından toptan fiyatlar birkaç gün yükseldi, ancak düzenleyiciler bunu esas olarak Finlandiya ile bağlantılı EstLink 2 kablosundaki arızaya, düşük yenilenebilir üretime ve gaz fiyatına bağladı. Ayrılmanın bir Estonya hanesine maliyetini kamu yayıncısı ERR yılda yaklaşık 15 avro olarak tahmin etti.

Tusk ve ayda 27.000 asker. Rakam var, ama yanlış aktarılıyor. Tusk bunu gizli bir toplantıda değil, 17 Eylül'de Sejm'de yaptığı açık bir konuşmada, Ukraynalı kaynaklara dayanarak söyledi. Ve söz konusu olan ayda 27.000 ölü ve yaralı, kalıcı olarak kaybedilmiş askerler değil. Bu ağır bir rekor, ama röportajın ima ettiğinden farklı.

«Topyekûn» askerlikten kaçış ve askerlerin yarısının firarı. Sorun gerçek ve büyük: Savunma Bakanı Fedorov'a göre Ocak'ta yaklaşık 200.000 asker izinsiz firardaydı ve Ekim 2025'te tek bir ayda 21.000'den fazla vaka kaydedilmişti. Ama askere alınanların yarısının birliklerine varmadan firar ettiği iddiası için de, «topyekûn» bir kaçış için de hiçbir kaynak bulamadık. Başsavcılık Kasım 2025'te verileri yayımlamayı bıraktı; bu da her kesin rakamı doğrulanamaz kılıyor.

Her şeyi satan Ukrayna hakkında «New York Times raporu». Bulamadık. Belgelenen şey farklı: 2026'da Kyiv, ortak ülkelere başta insansız hava araçları olmak üzere silah ihracatı için kara listeler ve tek tek izinlerle işleyen kontrollü bir mekanizma açtı. Bu tartışmalı bir siyasi tercih; «yere çimentolanmamış» her şeyin elden çıkarılması değil.

Patriot teslimatlarında 2-3 yıllık gecikme. Mevcut verilerle büyük ölçüde tutarlı. Şubat 2026'da başlayan İran savaşından sonra ABD, kendi stoklarını yenilemek için, aralarında Patriot önleme füzelerinin de bulunduğu sistemlerde bazı durumlarda beş yıla varan gecikmeler konusunda birçok müttefikini uyardı.

Başarı oranı %5'in altında olan Patriot'lar. Bu bir yöntem hatası. Financial Times'ın aktardığı bilinen veri, Rus füzelerindeki iyileştirmelerin ardından 2025'te bir ay içinde Ukrayna'nın önlediği balistik füzelerin oranının %37'den %6'ya düşmesi. Bu oran, gelen füzelerin kaçının düşürüldüğünü ölçer, fırlatılan önleme füzelerinin kaçının hedefi vurduğunu değil: önleme füzesi eksik olduğunda birçok füzeye hiç karşılık verilmez. Röportajdaki, fırlatılan her yüz Patriot'tan yalnızca beşinin isabet ettiği ve gerisinin boşa harcanmış para olduğu hesabı iki farklı büyüklüğü karıştırıyor.

Putin'in Avrupa'ya saldırmak için «hiçbir nedeni yok». Putin bunu gerçekten söyledi, 25 Eylül'de. Bu, savaştaki bir tarafın açıklamasıdır ve öyle ele alınmalıdır: ne iyi niyetin kanıtı ne de tersinin.

Siyasi görüşler. «İki hızlı» bir Avrupa yargısı, Marine Le Pen ve AfD'ye atfedilen tutumlar, savaşın en çok Avrupa'yı yıprattığı fikri: bunlar doğrulanacak olgular değil, meşru siyasi değerlendirmelerdir ve onları olgu gibi ele almıyoruz.

Röportajın yapmadığı hesap

İşgalden önce Ukrayna istatistik kurumu, Kırım hariç 41,1 milyon nüfus sayıyordu. Bugün tahminler, Bilimler Akademisi Demografi Enstitüsü'nün 29 milyonundan Sosyal Politika Bakanı Ulyutin'in belirttiği 22-25 milyona kadar uzanıyor. İki rakam arasındaki fark, 2001'den beri nüfus sayımı yapılmamış, savaştaki bir ülkede verilerin ne kadar belirsiz olduğunu gösteriyor; ama her iki durumda da düşüş dörtte bir ya da daha fazla.

Savaştan önce Dünya Bankası'na göre 25-59 yaş arası yaklaşık 9,3 milyon erkek vardı. Ukraynalı Intention kuruluşunun Texty'nin bir analizine dayanarak Eylül 2025'te yayımladığı bir model, görevdeki askerler, yurt dışındakiler, muaf tutulanlar ve erteleme hakkı olanlar çıkarıldığında, seferber edilebilir yedeğin 2,8 ile 4,9 milyon erkek arasında olduğunu tahmin ediyor. Yazarlar başlangıç verilerinin belirsiz olduğu konusunda uyarıyor.

Tusk'ın aktardığı rekor hızla, ayda 27.000 ölü ve yaralı, yılda yaklaşık 324.000 ediyor. Bu hıza bölündüğünde yedek 8 ila 15 yıl yeterdi. Ama bu hesap yanıltıcı. Cephe, yedek tükendiğinde değil, her ayın kayıpları seferber edilebilen asker sayısını aştığında çöker. Ve burada rakamlar birbirine yakın. Zelenski Şubat'ta Ukrayna'nın ayda 30-34.000 kişiyi seferber ettiğini söyledi; Ağustos'ta ofisinin başındaki Kirilo Budanov en az 30.000 gerektiğini söyledi. Ayda 27.000 ölü ve yaralıyla yeni gelenler kayıpları ancak telafi ediyor; yedek oluşturmaya ya da 2022'den beri savaşanları dinlendirmeye yetmiyor. Aynı çalışmada aktarılan ve temsili bir örneklem değil gönüllüler tarafından doldurulan Lobby X girişiminin çevrimiçi anketinde, katılımcıların yalnızca %23'ü mevcut koşullarda hizmet etmeye hazır olduğunu söyledi.

Bir de savaştan sonra kalan maliyet var. Savaşın tükettiği 25-60 yaş arası erkekler, yeniden inşa için gerekecek olanlar. Ukrayna Ekonomi Bakanlığı daha 2024'te toparlanma için 4,5 milyon işçinin eksik olacağını tahmin ediyordu. Avrupa'da yaklaşık 5,2 milyon Ukraynalı mülteci yaşıyor: BM projeksiyonlarına göre kırılgan bir barışta 3 milyona kadarı AB'de kalacak, tam bir zafer durumunda bile 1,67 milyonu dönmeyecek. Ölülere yaralılar da eklenmeli; Kyiv'e göre 400.000 olan yaralıların bir kısmı engelli kalacak. Kyiv şimdiden ülkeyi işgücü göçüne açmayı tartışıyor.

Rusya da demografik açıdan çok büyük bir bedel ödüyor. CSIS, Rus kayıplarını 1,4 milyonu aşkın ölü ve yaralı olarak tahmin ediyor; Carnegie Endowment'ın bir analizine göre işgalden sonra büyük kısmı nitelikli gençlerden oluşan yaklaşık 650.000 kişi ülkeyi terk etti ve doğurganlık kadın başına 1,4 çocuğa düştü. Ama Rusya, bugünkü Ukrayna'nın beş katı olan yaklaşık 144 milyonluk bir nüfustan ve 2024 başında Ukrayna'nınkinin 3,7 katı olarak tahmin edilen askerlik çağındaki erkek havuzundan yola çıkıyor. Daha fazla seferber ediyor: Zelenski'ye göre Ukrayna'dan ayda yaklaşık 10.000 fazla. Ve yurt dışına başvuruyor: Kuzey Kore Nisan 2025'te Kursk bölgesine asker gönderdiğini doğruladı ve Ukrayna istihbaratına göre Moskova 2026'da başta Orta Asya ve Afrika'dan gelen göçmenler olmak üzere yaklaşık 18.500 yabancıyı askere almayı planlıyor.

Hukuki yorum

Röportajın merkezinde bir öneri var: Ukrayna, bir devlet olarak hayatta kalmak karşılığında toprak devrini kabul etmeli. Bu meşru bir siyasi değerlendirme. Ama uluslararası hukuk buna, röportajda yer almayan sınırlar koyuyor.

Birleşmiş Milletler Şartı bir devletin toprak bütünlüğüne karşı kuvvet kullanımını yasaklar (md. 2/4) ve bu yasaktan, tüm devletlerin kuvvet yoluyla toprak edinimini meşru olarak tanımama yükümlülüğü doğar: bu sitenin savunduğu Rusya'nın davranışının tanınmaması ilkesinin temeli budur. Genel Kurul bunu 1970'te genel olarak, Rusya'nın ilhak ettiği dört Ukrayna bölgesi için ise 143 kabul ve 5 ret oyuyla kabul edilen 12 Ekim 2022 tarihli ES-11/4 sayılı kararla teyit etti. Antlaşmalar Hukukuna İlişkin Viyana Sözleşmesi, Şart'a aykırı olarak kuvvet tehdidi veya kullanımıyla akdedilen bir antlaşmanın geçersiz olduğunu ekler (md. 52).

Bir barış anlaşması bir cephe hattını dondurabilir, ateşkes ilan edebilir, toprak meselelerini erteleyebilir: birçok savaş böyle sona erdi. 28 maddelik plan daha ileri giderek ABD'den ve diğerlerinden bu toprakları «de facto» Rus toprağı olarak tanımalarını istiyordu. Ayrım önemli: tanımama yükümlülüğü fethin meşru sayılmasını yasaklar; bir toprağı kimin kontrol ettiğini tespit etmek ise hukukçuların tartıştığı gri bir alandır. Ama bir saldırının karşılığı olarak verilen, yalnızca fiili de olsa bir tanıma, bu yükümlülüğün engellemek istediği şeye çok yaklaşır.

Savaşta seçimlere gelince, Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi oy hakkını korur (md. 25), ancak ulusun varlığını tehdit eden olağanüstü bir kamu tehlikesi halinde devletlerin bu hakkın kullanımını askıya almasına izin verir (md. 4); oy hakkı askıya alınamayacak haklar arasında değildir. Ukrayna'nın ertelemesi bu nedenle Anayasa ile de uluslararası hukukla da uyumludur. Eleştirilebilir bir siyasi tercih olmaya devam eder, bir hukuka aykırılık değil.

Simetri testi

Bir önceki yazıda bir Rus saldırısı duyuranlardan kanıtlarını göstermelerini, bundan müttefik bir komplo çıkaranlardan da aynısını yapmalarını istedik. Burada soru aynı. Röportaj, yüz gün içinde seçim öngören plan ya da Patriot gecikmeleri gibi doğrulanabilir bir olguyu aktardığında bunu büyük ölçüde doğru yapıyor. Bir olgu tezine ters düştüğünde, Kyiv'in Moskova yalanlaması ya da Zelenski'nin üçlü zirveye hazır olması gibi, onu hafifletiyor ya da atlıyor. Tezini güçlendirmeye yaradığında, 27.000 asker, Baltık faturaları ya da Patriot'ların %5'i gibi, kaynağın söylediğinin ötesine taşıyor.

Bu, insansız hava aracı alarmında eleştirdiğimiz şemanın tersi: orada Rus tehdidini doğrulayan anonim kaynaklar olduğu gibi kabul ediliyordu; burada Putin'in sözü olduğu gibi kabul ediliyor ve her karşıt işaret yanlış diye reddediliyor.

Aynı ölçüt bizim için de geçerli. Burada kullanılan kaynakların birçoğu Ukraynalı, Kyiv istihbaratının tahminleri dahil; bunları öyle olduklarını belirterek kullandık. Mümkün olduğunda bağımsız kaynakları ya da ilgili ülkelerin kaynaklarını tercih ettik: enerji fiyatları için Estonya kamu yayıncısı, cephe verileri için bir Amerikan araştırma merkezi, demografi için uluslararası enstitüler.

Editoryal değerlendirme

Röportajın içinde ciddiye alınmayı hak eden bir çekirdek var: zaman Kyiv'in lehine işlemiyor. Ukrayna'nın müzakere konumu zayıflıyor, kayıplar rekor düzeyde, hava savunmasında önleme füzesi eksik ve Amerikan gecikmeleri kıştan önce çözülmeyecek. Ve röportajın kullandıklarının hepsinden güçlü, ama kullanmadığı bir argüman var: savaşın her ayı Ukrayna'dan bugün bir asker, yarın bir işçi alıyor; üstelik zaten nüfus kaybeden bir ülkede. Moskova için savaş bir kan kaybı; Kyiv için bir kanamaya dönüşme riski taşıyor. Kyiv'e desteği savunanlar bu verileri görmezden gelmek yerine onlarla yüzleşmeli.

Ama ayakta durmak için şişirilmiş verilere ihtiyaç duyan bir argüman, en güçlü olmak istediği yerde zayıflar. Hepsinden önemlisi, toprak devrini tek gerçekçi yol olarak sunmak, onun hukuki bedelini gizler: bir saldırıyı fetihlerinin tanınmasıyla ödüllendirmek bir savaşı bitirmez, bir sonrakini daha kârlı kılar. Müzakere edilmiş bir barış gerekli; soru, bunun hepimizi koruması gereken kuralların çiğnenmesinden geçmek zorunda olup olmadığıdır. Bu konuda, kendini gerçekçilik olarak sunan bir röportaj hiçbir şey söylemiyor.

Kaynaklar: Il Sussidiario — Gaiani (28/9/2026) · Russia Matters — War Report Card, DeepState/ISW (23/9/2026) · CBS News — 28-point plan (11/2025) · Kyiv Post — Bloomberg report denied (25/9/2026) · Axios — Ratcliffe (29/8/2026) · CFR — Ratcliffe's trip (8/2026) · Verfassungsblog — Art. 83, 108 · Interfax-Ukraine — Sociopolis (9/2026) · LIGA.net — IRI/Rating (6/2026) · Generalbundesanwalt (6/8/2026) · VoxUkraine — Baltic prices · ERR (2025) · EUobserver — Tusk (9/2026) · Ukranews — Tusk in the Sejm (9/2026) · Kyiv Independent — AWOL (2026) · Euronews — arms exports (1/7/2026) · Kyiv Post — US delivery delays (9/2026) · National Interest — FT data on interceptions · RTÉ — Putin (25/9/2026) · Meduza — Putin (26/9/2026) · OPORA — population 2022 · PRM — Libanova, Uliutin (5/2026) · Russia Matters — military-age men (1/2024) · Intention / Texty (3/9/2025) · RBC-Ukraine — Zelensky (27/2/2026) · Kyiv Independent — Budanov (28/8/2026) · Kyiv Post — 4.5 million workers · UA.NEWS — UN refugee projections · Mezha — labour migration · Politics Today — CSIS · Carnegie Endowment (26/9/2025) · Radio Free Asia — North Korea (28/4/2025) · Ukrainska Pravda — foreign recruits (28/4/2026) · UN — A/RES/ES-11/4 (12/10/2022)

Doğrulama notu: röportaj metni telif hakkı nedeniyle tamamen aktarılmamıştır; alıntılar kısadır, eleştiri amaçlıdır ve özgün metinle karşılaştırılmıştır. Cephe verileri 22 Eylül 2026 itibarıyladır. Yedeğin ne kadar süreceğine ilişkin hesap, belirtilen verilere dayanarak bu siteye aittir.