ANALİZ
Bir alarmın anatomisi: Rus dronları, anonim bir kaynak ve kanıtsız iki anlatı
Eylül 2026
Olay
24 Eylül sabahı bir İspanyol gazetesi, Rusya'nın Akdeniz'deki ticari gemilerden fırlatılacak dronlarla İtalya, Fransa veya İspanya'ya saldırı hazırladığını duyurdu. Haber birkaç saat içinde Avrupa'yı dolaştı ve akşama kadar adı geçen üç hükümetten ikisi haberi yalanladı. Ertesi gün İtalya'da başka bir gazete haberi tam tersinin kanıtı olarak kullandı: Rusya değil, bir NATO müttefiki bizi savaşa sürüklemek için sahte alarmlar üretiyordu.
Bu yazı Moskova konusunda kimin haklı olduğuna karar vermeyi amaçlamıyor. Daha basit ve daha nadir bir şey yapmaya çalışıyor: belgelenmiş olanla belgelenmemiş olanı yan yana koymak ve iki karşıt anlatıya aynı ölçütü uygulamak.
24 Eylül 2026'da El Mundo, Xavier Colás imzalı bir makalede, ABD istihbaratının bazı Avrupa hükümetleriyle İspanya, Fransa veya İtalya'ya yönelik olası bir Rus dron operasyonu hakkında bir uyarı paylaştığını yazdı. Gazeteye göre bir CIA raporu, CIA Direktörü John Ratcliffe'in 25 Ağustos'taki sürpriz Moskova ziyaretinden kısa süre sonra, ağustos ayında Avrupa dışişleri bakanlıkları arasında dolaşmıştı. Ziyaret belgelenmiş durumda; içeriği ise kamuoyuyla paylaşılmadı.
Anlatılan senaryo ayrıntılı: yaklaşık iki metre uzunluğunda, 600 kilometreye kadar menzilli ve 4-5 kilo patlayıcı taşıyan Gerbera dronları, ticari gemilerde konteynerlere gizlenip kıyıdan 200-300 kilometre açıkta fırlatılacak; amaç yok etmek değil, bir limanı ya da havalimanını birkaç saatliğine kapatmak. Gösterilen kaynaklar iki tane: Litvanya Savunma Bakanlığı'na bağlı anonim kaynaklar ve raporu bildiklerini söyleyen «birkaç savunma analisti». Hiçbir belge gösterilmedi.
Hükümetlerin yanıtları
İtalya'da Savunma Bakanı Guido Crosetto aynı gün alarmın «kimsenin işine yaramadığını ve hiçbir teyit bulmadığını» yazdı ve «ateşe daha fazla benzin dökülmemesi» çağrısında bulundu. 25 Eylül'de daha net konuştu: «Böyle bir şey yok, bizim bilgimiz yok, adı geçen diğer hükümetlerin de yok.» Dışişleri Bakanı Antonio Tajani «hiçbir teyit» bulunmadığını ve İtalyanların Rus askeri saldırılarından korkmaması gerektiğini söyledi.
Fransa'da Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron 24 Eylül akşamı TF1 ve France 2'de canlı yayında «bu bilgiyi yalanlayabiliriz» dedi: CIA Fransa'yı bilgilendirmemişti. Ancak aynı röportajda durumu «endişe verici» olarak nitelendirdi ve Fransa'nın aşağıda ele alınan Leipzig saldırısına benzer bir saldırıya uğramasını inandırıcı buldu.
Euronews'un ulaştığı İspanya Savunma Bakanlığı yorum yapmadı. Ne CIA'nın ne de Litvanya hükümetinin kamuya açık bir açıklaması var. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Rus tehdidinin «var olduğunu ve uzun vadeli olduğunu» söyleyerek Avrupalılardan sakin kalmalarını istedi.
Kısacası: sözü edilen raporu kimse göstermedi ve alıcı olarak gösterilen üç hükümetten ikisi raporu hiç almadığını söylüyor.
Bağlam: belgelenmiş olanlar
Alarm boşlukta doğmadı. Önceki haftalarda Avrupa'da gerçek ve birbirinden çok farklı olaylar yaşandı.
Leipzig, 4 Ağustos 2026. 4 Ağustos akşamı Leipzig-Halle Havalimanı'nda, bir Ukrayna kargo uçağının yakınında, Alman Federal Başsavcılığı'na göre üzerinde «profesyonel patlayıcı ve bir fünye» bulunan bir dron bulundu. Düzenek patlamadı. İnişten vazgeçmek zorunda kalan bir kargo uçağı havada muhtemelen ikinci bir dron olan bir cisme çarptı. Can kaybı olmadı. 6 Ağustos'ta Federal Başsavcılık soruşturmayı devraldı ve şüpheli ya da devlet adı vermeden ulaşım altyapısına yönelik «ciddi bir saldırıdan» söz etti.
1 Eylül'de İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt ve Dışişleri Bakanı Johann Wadephul saldırıyı resmen Rusya'ya atfetti. Dobrindt'e göre «polis soruşturmaları, suç örüntüleri ve istihbarat bulguları birlikte Rus sorumluluğunu ortaya koyuyor». Yine de bu atıfta neyin kamuya açık olduğunu, neyin olmadığını ayırmak gerekiyor.
Düzeneğin tarifi kamuya açık. Dobrindt, dronun yapılandırmasının, parçalarının, patlayıcının ve ateşleme tekniğinin bilinen Rus operasyonlarıyla örtüştüğünü söyledi; tipik özellikler olarak yüksek teknik düzeyi ve azmettiricileri gizlemek için «alt düzey ajanların» kullanılmasını gösterdi. Bunlar yönteme ilişkin ipuçlarıdır, emri kimin verdiğine dair doğrudan kanıt değildir.
Başka unsurlar yalnızca basında, anonim kaynaklardan dolaştı. Bir ABD istihbarat kaynağı 26 Ağustos'ta ABC News'e patlayıcının ve dronun yapısının Rus askeri istihbaratı GRU için «tipik» olduğunu söyledi. ZDF, Rusya bağlantılı ve şu anda firari olan iki şüpheliden söz etti. Alman basını, aynı havalimanında 2024'te yaşanan bir saldırıya uzandığı öne sürülen DNA izlerinden bahsetti; resmi bir teyit yok.
Belirleyici kısım ise gizli kalıyor: hükümetin atıfta bulunduğu istihbarat bulguları, Rus servisleriyle bağlantılı olduğu düşünülen kişinin kimliği, soruşturma dosyaları. Güvenlik kaynakları ARD'ye «girişimin arkasındaki ağ hâlâ faalken her şey kamuya açıklanamaz» dedi. Doğrulanmış bir gözaltı yok. Moskova her şeyi reddediyor: Rus dış istihbarat servisi Berlin'i «soruşturmanın ön sonuçlarını bile beklemeden» sonuç çıkarmakla suçladı, Putin ise uydurma kanıtlardan söz etti.
Demek ki saldırı kanıtlanmış durumda. Rus sorumluluğunu ise dayanağını beyan eden bir hükümet ileri sürüyor; ancak bu dayanak kamuya açık değil ve bugün dışarıdan doğrulanamıyor. Bu, soruşturmanın gizliliğine ilişkin meşru bir gerekçe olabilir; yine de şu an için kamuoyunun güvenmek zorunda olduğu bir gerçek. Bunu bu sitede olayın hemen ardından, 2 Eylül tarihli bir görüş yazısında yazmıştık.
Litvanya, 15 Eylül 2026. NATO hava polisliği görevindeki, Šiauliai'de konuşlu İtalyan savaş uçakları, Belarus'tan Litvanya hava sahasına giren bir dronu Kruonis hidroelektrik santrali yakınlarında düşürdü. Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda, bunun büyük olasılıkla Ukrayna'nın elektronik harp önlemleriyle rotasından saptırılmış, «Ukrayna'ya yönelik» bir Rus Gerbera'sı olduğunu söyledi. Hasar bildirilmedi.
Leipzig'de gerçek bir düzenek, Ukrayna ile bağlantılı bir hedef ve büyük ölçüde gizli kanıtlara dayanan resmi bir atıf var. Litvanya'da ise Litvanya Cumhurbaşkanı'nın kendisinin kasıtlı bir saldırıya değil, Kiev'in yol açtığı bir rota sapmasına bağladığı bir hava sahası ihlali var.
Simetri testi: iki anlatı, tek ölçüt
Alarmcı anlatı
Birinci anlatı şunu söylüyor: Rusya Güney Avrupa'ya denizden bir saldırı hazırlıyor ve CIA bizi uyardı. Dayanağı gerçek bir hibrit saldırılar bağlamı ve bazı anonim kaynaklar. Eksik olanlar: belge, kimliği belirlenebilir bir kaynak ve ilgili hükümetlerden herhangi birinin teyidi; hatta Roma ve Paris bilgiyi aldıklarını reddediyor. Zayıf noktası, makalenin kendi ifadesiyle anonim bir Litvanyalı kaynağın kimsenin görmediği bir rapor hakkında söylediklerini «CIA uyarısı» olarak sunmak. Birçok Avrupa manşeti şart kipini düşürdü.
Karşıt anlatı
İkinci anlatı, Marco Travaglio'nun 25 Eylül tarihli Il Fatto Quotidiano başyazısı «“Ibrido” sarà lei»; metnin tamamı gazetenin sitesinde okunabilir. Burada tüm argümanlarını, göründükleri sırayla ve her biri için bir kontrolle aktarıyoruz.
1. Hibrit savaşı herkes yürütüyor. Travaglio onu «iz bırakmadan» yapılan bir saldırı olarak tanımlıyor ve bir yanda ABD, NATO, Avrupa Birliği, İsrail ve Ukrayna'nın, öbür yanda Çin, Rusya ve İran'ın bunu uyguladığını belirtiyor. İlke olarak doğru; bu sitenin simetri testine yön veren ilke de bu.
2. Bir dizi medyadan daha iyi açıklıyor. CIA'nın önce Moskova'dan, sonra iki müttefikten, Ukrayna ve İsrail'den şüphelendiği Lioness dizisinin üçüncü sezonunu anıyor. Bu retorik bir araç: kurgu bir hipotezi örnekleyebilir, kanıtlayamaz.
3. Medya hibrit savaşı Rusya'ya özgü gibi sunuyor ve «dostlar» adına kendisi yürütüyor. Bu, belgelenmiş vakalarla desteklenmeyen, bilgi sistemi hakkında bir yargı.
4. Her sınır ihlali Putin'in «hibrit saldırısına» dönüşüyor, Ukrayna'dan gelse ve ölüm, yaralanma ya da hasara yol açmasa bile. Kısmen haklı: Litvanya vakası tam da Litvanya Cumhurbaşkanı'nın Kiev kaynaklı bir hataya bağladığı bir ihlal. Ancak genelleme, can kaybı olmamasının saldırı olmamasından değil, düzeneğin patlamamasından kaynaklandığı Leipzig'i göz ardı ediyor.
5. «Putin savunmalarımızı test ediyor» sözü anlamsız, çünkü onları zaten biliyor. Tartışmaya açık: yaygın bir yoruma göre bu yoklamalar savunmaların nerede olduğunu öğrenmeye değil, tepki sürelerini, müttefikler arası koordinasyonu ve siyasi yanıtı ölçmeye yarar. Ancak Leipzig bağlamında belirttiğimiz gibi bu da kanıtlanmış bir olgu değil, bir yorum olarak kalıyor.
6. Histeri bizi gülünç duruma düşürüyor ya da Putin'i güçlendiriyor. Travaglio, Rus sanılan Ukrayna füzelerini, dron sanılan kuş sürülerini, sabotaj olarak okunan uçuş rötarlarını sıralıyor. Olaylar metinde kaynak gösterilmeden anılıyor ve tek tek doğrulanmaları gerekir. Alarmcılığın rakibi büyüttüğü yönündeki temel argüman ise bu yazının sonucuyla örtüşüyor.
7. Üç güdü. «Sansürleri, iptal edilen seçimleri ve yasaklanan partileri» meşrulaştırarak itibarını yitirmiş hükümetleri ayakta tutmak; yüz milyarlarca avroluk askeri harcamayı kabul ettirmek; Ukrayna müzakeresini baltalamak için bir mazeret bulmak. Bunlar kaynaksız olarak olgu gibi sunuluyor. «İptal edilen seçimler» büyük olasılıkla Romanya'ya işaret ediyor: 6 Aralık 2024'te Romanya Anayasa Mahkemesi, Yüksek Savunma Konseyi belgelerinin gizliliği kaldırıldıktan sonra cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunu oybirliğiyle iptal etti. Tartışmalı ama gerekçeli, keyfî olmayan bir karar. Diğer iki güdü meşru siyasi tezler, kanıtlanmış olgular değil.
8. El Mundo vakası. Rapordan «iz yok»; haber bir Litvanyalı bakandan gazeteye «hedefteki üç ülkeyi kimse uyarmadan» geçmiş; Crosetto yalanlıyor, Paris, Madrid ve Avrupa Birliği susuyor. Özünde doğrulanmış durumda: rapor gösterilmedi ve Roma ile Paris onu almadıklarını söylüyor. İki yanlışlık var. El Mundo bir bakandan değil, Litvanya bakanlığındaki anonim kaynaklardan söz ediyor. Ve Paris susmadı: Macron 24'ü akşamı televizyonda yalanladı, büyük olasılıkla başyazı yazıldıktan sonra. Madrid gerçekten de yorum yapmadı.
9. Sonuç. «Litvanya, Ukrayna gibi, hibrit savaş yürütmek için sahte hibrit alarmlar veriyor», yani Rusya ile savaşmakta çıkarı olmayan müttefikleri savaşa sürüklemek için. Argüman burada çöküyor. «Litvanya bakanlığına yakın anonim bir kaynak bir gazeteyle konuştu» önermesinden «Litvanya bir devlet olarak kasıtlı bir operasyon yürütüyor» sonucuna atlanıyor. Anonim bir kaynak bir hükümet değildir ve teyit edilmemiş bir bilgi kasıtlı bir provokasyon değildir. Metin bu sonuç için hiçbir kanıt sunmuyor.
Dolayısıyla El Mundo haberi konusunda Travaglio'nun şüpheciliği olgularla doğrulanıyor. Sorun, bu şüpheciliği nasıl kullandığı: medyadan, kendi tezi için sunmadığı kanıtları talep ediyor.
Ortak noktaları
İki anlatı da aynı işlemi yapıyor: doğrulanmamış bir bilgiyi alıp yazarının zaten düşündüğü şeyin teyidine dönüştürüyor. Birincisi bundan yakın bir Rus tehdidi, ikincisi bir müttefik komplosu çıkarıyor. Bugün hiçbiri vardığı sonucun kanıtına sahip değil.
Hukuki yorum
Uluslararası hukuk gazetelerin ne yazdığını düzenlemez. Ancak bu olayın merkezindeki soruyla çok titizlikle ilgilenir: bir saldırının bir devletin eseri olduğu ne zaman söylenebilir?
Her devlet, ülkesinin üzerindeki hava sahası üzerinde tam ve münhasır egemenliğe sahiptir: bu, 1944 Chicago Sözleşmesi'nin 1. maddesinde yeniden teyit edilen örf ve adet kaynaklı bir ilkedir. Uluslararası Adalet Divanı, 1986 tarihli Nikaragua - Amerika Birleşik Devletleri kararında izinsiz uçuşun, üzerinden uçulan devletin egemenliğini doğrudan ihlal ettiğine hükmetti. Litvanya'da düşürülen dron bu nedenle nesnel bir ihlaldir; dron üçüncü bir tarafın elektronik harbiyle saptırıldıysa sorumluluğun kime ait olduğunu belirlemek ise ayrı bir meseledir.
Birleşmiş Milletler Şartı'nın 2(4). maddesi başka bir devletin toprak bütünlüğüne karşı kuvvet kullanma tehdidini ve kuvvet kullanımını yasaklar. Bir havalimanına patlayıcıyla yapılan saldırı, bir devlete atfedilirse, en azından toprak egemenliğini ve müdahale etmeme ilkesini ihlal eder; ayrıca «kuvvet kullanımı» sayılıp sayılmayacağı doktrinde tartışmalıdır.
Hibrit savaşta düğüm noktası atıftır. Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun Devletlerin Sorumluluğuna İlişkin Maddeleri'nin (2001) 8. maddesine göre kişilerin veya grupların davranışı, bir devletin talimatıyla ya da onun yönlendirmesi veya denetimi altında hareket ediyorlarsa o devlete atfedilebilir. Aracılar tam da iz bırakmamak için kullanıldığında kanıtlanması gereken de budur.
Ve kanıt sağlam olmalıdır. Uluslararası Adalet Divanı Korfu Boğazı davasında (1949) dolaylı kanıtları ancak «makul şüpheye yer bırakmamaları» koşuluyla kabul etti. Bosna-Hersek - Sırbistan davasında (2007) ise bir devlete yöneltilen olağanüstü ağırlıktaki suçlamalar için «tamamen kesin» kanıtlar aradı.
Bu standartlar bir mahkeme için geçerlidir, bir gazete ya da bakan için değil. Yine de bir ölçü gösterirler ve bu ölçü herkese uygulanmalıdır. Leipzig konusunda Almanya bir dayanak beyan etti, ancak belirleyici kısım gizli kalıyor: bu atıf bugün yalnızca kısmen doğrulanabilir ve tamamen doğrulanabilir hâle gelmesi ancak bir yargılama ya da dosyaların yayımlanmasıyla mümkün olacak. El Mundo'nun alarmı ve «sahte Litvanya alarmı» tezi ise hiçbir doğrulanabilir dayanak göstermiyor.
Editoryal değerlendirme
Hibrit savaş belirsizlikten beslenir: amacı kafa karıştırmaktır ve doğrulanmamış her alarm, hangi yöne giderse gitsin, ona hizmet eder. Kanıtlayamadığı bir tehdidi büyüten korku yayar ve rakibi olduğundan daha güçlü gösterir. Her şeyi uydurma diye geçiştiren ise Leipzig'deki gibi gerçek saldırılara karşı kör olur.
Kamuoyunun karanlıkta bırakılmasını istemiyoruz: yurttaşların bilgi edinme hakkı, Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 19. maddesiyle korunur ve krizlerde de geçerlidir. Başka bir şey istiyoruz: iletişim kuranların, hükümetlerin ve gazetelerin, neyin kanıtlandığını, neyin şüphe olduğunu ve neyin teyit edilmediğini her zaman açıkça söylemesini. Ve bir devlete yöneltilen suçlamanın dayanağıyla birlikte gelmesini, ondan önce değil.
Son olarak, kendi tutumumuz olarak beyan ettiğimiz siyasi bir mesele var. Sürekli alarmlar iklimi diplomasiyi zorlaştırır ve herhangi bir hükümet için masaya oturmayı daha maliyetli kılar. Avrupa'nın güvenliğinin müzakereden de geçtiğine ve müzakerenin korkulara değil, doğrulanmış olgulara ihtiyaç duyduğuna inanıyoruz. Belirsizliği azaltacak araçlar mevcut: temmuzda yazdığımız gibi, teknik çatışma önleme kanallarından AGİT çerçevesinde ortak bir atıf mekanizmasına kadar. Bu olayın aktörlerinden hiçbiri, hangi tarafta olursa olsun, hedeflerine belirsizlik yoluyla ulaşmaya çalışmamalı.
İlgili haberler: Hibrit savaş, gizli kanıtlar: çift hatlı tırmanış · Avrupa seçmediği bir savaşın içinde nasıl bulabilir kendini · Bir röportajın anatomisi: Amerikan planı, Zelenski ve kaçınılmaz gösterilen bir yenilgi
Kaynaklar: Il Fatto Quotidiano — El Mundo haberi (24/9) · Euronews — El Mundo'nun kaynakları, Rutte, İspanya Savunma Bakanlığı (24/9) · Il Sole 24 Ore — Crosetto (24/9) · Il Post — Crosetto (24/9) · Adnkronos — Crosetto ve Tajani (25/9) · Sky TG24 — Macron TF1 ve France 2'de (24/9) · Euronews — Macron · CNN — Ratcliffe Moskova'da (25/8) · Alman Federal Başsavcılığı — 6/8 tarihli açıklama · Al Jazeera — Almanya'nın atfı (1/9) · Stuttgarter Nachrichten — hükümetin öne sürdüğü kanıtlar · ABC News — ABD istihbarat kaynağı (26/8) · ZDF — iki şüpheli · ComplexDiscovery — açık ve gizli kanıtlar · Euronews — DNA izi (11/8) · LRT — Nausėda düşürülen dron hakkında (16/9) · Il Fatto Quotidiano — Marco Travaglio'nun başyazısı (25/9) · Agenzia Nova — Romanya Anayasa Mahkemesi · UAD — Nikaragua - ABD, 1986, §251 · UHK — Devletlerin Sorumluluğuna İlişkin Maddeler, 2001 · UAD — Korfu Boğazı, 1949 · UAD — Bosna-Hersek - Sırbistan, 2007, §209
Doğrulama notu: El Mundo'nun andığı CIA raporu taraflardan hiçbiri tarafından kamuoyuna açıklanmadı; içeriğine ilişkin tüm bilgiler anonim kaynaklardan geliyor. Almanya'nın Leipzig atfını destekleyen kanıtlar büyük ölçüde gizli: burada aktarılanlar 27 Eylül 2026 itibarıyla kamuya açık olanlardır. Travaglio'nun başyazısı telif hakkı nedeniyle tam olarak aktarılmamıştır; alıntılar kısadır ve eleştiri amaçlıdır.