ANALİZ
Havalimanına karşı havalimanı: Husiler ile Suudi Arabistan arasındaki savaş nasıl geri döndü ve taraflar ne istiyor
11 Ekim 2026 — Yemen / Suudi Arabistan
Özetle
- 10 Ekim akşamı Riyad'daki King Khalid Havalimanı'na düzenlenen saldırı, Suudi sivil havacılık otoritesine göre 8'i yabancı 12 kişiyi öldürdü, 309 kişiyi yaraladı. Temmuzda başlayan tırmanışın en ağır saldırısı.
- Kıvılcım: 13 Temmuz'da bir saldırı, bir Husi heyetini taşıyan İran uçağının inişini engellemek için Sana havalimanının pistini vurdu. Saldırıyı Riyad'ın müttefiki Yemen hükümeti üstlendi; Husiler Suudi Arabistan'ı suçluyor. O günden beri iki taraf birbirinin havalimanlarını vuruyor.
- Ama savaş temmuzda doğmadı: 2014'ten beri sürüyor, 2015'ten beri Suudi müdahalesi var, 2022'de bir ateşkesle donduruldu ve hiçbir barış anlaşmasıyla sona ermedi.
- Husiler hava ve deniz ablukasının kaldırılmasını, kamu maaşlarını, yabancı güçlerin çekilmesini ve kaynakların kontrolünü istiyor. Suudi Arabistan topraklarını savunmak ve tanınan hükümeti yeniden iktidara getirmek istiyor. Washington şimdiye kadar müdahale etmeyi reddetti.
- Uzakta yaşayanları da ilgilendiriyor: Hürmüz trafiği bir kesrine düşmüşken Körfez petrolü giderek daha fazla Kızıldeniz'den çıkıyor ve Husiler tam da bu limanları vuruyor.
10 Ekim Cumartesi akşamı, Riyad'daki King Khalid Havalimanı'nda 3 numaralı terminal ambulanslar ve helikopterler arasında boşaltıldı. Ertesi gün Suudi sivil havacılık otoritesi rakamları açıkladı: dördü Suudi, biri Amerikalı olmak üzere sekizi yabancı 12 ölü ve bazıları ağır 309 yaralı (ANSA). Haber bültenleri saldırıyı kınadı, olması gerektiği gibi. Neredeyse hiç kimse, Yemenli silahlı bir hareketin neden Suudi başkentine füze attığını ya da durmak için ne istediğini açıklamadı. Biz bunu deniyoruz.
Olgular
Bu, bir hafta içinde Suudi havalimanlarına yapılan üçüncü saldırı. 6 ve 7 Ekim'de Riyad ve Abha'ya yapılan saldırılar bir Sudanlı erkeği, bir Faslı ve bir Cezayirli kadını öldürmüş, 36 kişiyi yaralamıştı; 8 Ekim'de Riyad'da, aralarında Saudia havayolunun bir kaptan pilotunun da bulunduğu üç Suudi öldü (Khaleej Times). Husilerin askeri sözcüsü Yahya Saree bu saldırıları üstlendi ve havayolu şirketlerini, Mekke ve Medine'ye gidenler dışında Suudi hava sahasındaki her uçağın hedef olduğu konusunda uyardı (Al Jazeera).
10 Ekim için Husiler, havalimanının adını vermeden Riyad'daki “hassas noktalara” ve Yanbu'daki Aramco tesislerine saldırıları, Suudilerin Sana'yı vurma girişimlerine yanıt olarak üstlendi (AFP, TNND aracılığıyla). Füzenin türü ve isabet noktası olarak 3 numaralı terminal, AFP ve Wall Street Journal'ın aktardığı isimsiz kaynaklardan geliyor (ANSA): resmi olarak doğrulanmış değil.
Buraya nasıl gelindi
Husiler (kim olduklarını Sözlüğümüzde anlatıyoruz) 1990'larda Yemen'in kuzeyinde doğmuş silahlı bir harekettir. 2014'ten beri başkenti kontrol ediyorlar ve o zamandan beri savaş hiç bitmedi (Council on Foreign Relations).
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 2004-2010 | Husiler ile Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih hükümeti arasında altı savaş. |
| Eylül 2014 | Husiler Sana'yı ele geçirir. |
| Mart 2015 | Suudi Arabistan liderliğindeki bir koalisyon tanınan hükümet adına müdahale eder. Nisanda BM'nin 2216 sayılı kararı Husilerin çekilmesini ister ve onlara silah ambargosu uygular (BM). |
| 2021 sonu | BM Kalkınma Programı'na göre savaş, %60'ı açlık ve hastalıktan olmak üzere 377.000 ölüme yol açmıştır (Al Jazeera). |
| Nisan 2022 | BM arabuluculuğunda ateşkes. Ekimde sona erer ama fiilen sürer: Husiler Suudi Arabistan'ı vurmayı bırakır (DAWN). |
| Aralık 2023 | BM temsilcisi tarafların bir “yol haritası” için taahhütlerini açıklar: ateşkes, kamu maaşları, petrol ihracatı, yolların, limanların ve havalimanının yeniden açılması (UN News). Plan, Gazze savaşı nedeniyle Kızıldeniz'de gemilere başlatılan Husi saldırılarıyla durur. 2025'te ABD saldırıları gelir (burada). |
13 Temmuz kıvılcımı. O gün bir saldırı Sana havalimanının pistini vurur ve üst düzey bir Husi heyetini taşıyan İran uçağının inişini engeller; Umman'ın arabuluculuğunun ardından uçak Hodeidah'a iner (AP, Al-Ahram aracılığıyla). Saldırıyı kimin yaptığı tartışmalı. AP bir Suudi saldırısından söz ediyor ve Husiler Riyad'ı suçluyor; Aden'deki Yemen hükümetinin Savunma Bakanlığı ise pisti kendi güçlerinin vurduğunu söylüyor. Suudi Arabistan yorum yapmadı (Al-Monitor). Hükümet uçağın personel ve çift kullanımlı malzeme taşıdığını öne sürüyor: bağımsız olarak doğrulanmamış ve Tahran'ın yanıt vermediği bir suçlama (The National). Oradan sarmal başlar: Abha havalimanına füzeler, Husilerin 20 Temmuz'da ilan ettiği deniz ablukası (burada), Taiz ve Babülmendep'e doğru taarruzlar, ardından havalimanları. Uluslararası Göç Örgütü'ne göre ekim başında bu yeni aşama 200.000'den fazla kişiyi yerinden etmişti (Al Jazeera).
Neden herkesi ilgilendiriyor: iki boğaz
28 Şubat'ta başlayan İran savaşından önce Hürmüz'den her gün yaklaşık 125 büyük ticari gemi geçiyordu; 6 Ekim Salı günü Kpler verilerine göre ticari gemi sayısı yediydi, temmuzdan bu yana en düşük rakam (Reuters, AAP aracılığıyla; boğaz hakkındaki yazımız burada). Petrol başka çıkışlar buldu: Umman Körfezi kıyısından ve Kızıldeniz'den günde 6,7 milyon varil çıkıyor, savaş öncesinin iki katından fazla (Reuters, AAP aracılığıyla). Suudi Arabistan için çıkış Kızıldeniz'deki Yanbu. Kpler verilerine göre Mart-Temmuz 2026 arasında Yanbu'dan günde ortalama 3,8 milyon varil çıktı, önceki seviyenin yaklaşık beş katı; ağustosta Husi saldırılarının yeniden başlamasıyla 1,5 milyon (AFP, Al-Ahram aracılığıyla). Eylülde bir saldırı Yanbu'dan ihracatı bir hafta durdurdu. Kızıldeniz'deki genel trafik ise dayanıyor: 27 Eylül'e kadarki ayda Babülmendep'ten haftada 280 gemi geçti, haziranda 316 (Lloyd's List Intelligence). Husiler boğazı kapatmak istediklerini reddediyor; Institute for the Study of War'a göre hedefleri Suudi Arabistan'ın petrol ihraç kapasitesi (AFP, Al-Ahram aracılığıyla).
Yani risk bugün tam bir abluka değil. Risk, Körfez petrolünün iki çıkışının aynı anda tehdit altında kalması.
Taraflar ne istiyor
Açıklanan tutumları aktarıyoruz, atfedilen niyetleri değil.
| Taraf | Ne istediğini söylüyor |
|---|---|
| Husiler | 19 Ağustos'ta Riyad için tek çıkış yolunun ablukayı kaldırmak, çatışmayı sona erdirmek için daha önce üzerinde anlaşılan önlemleri uygulamak, maaşları ödemek, yabancı güçleri çekmek ve doğal kaynakları Yemenlilere bırakmak olduğunu söylediler (Shafaq News). Açıklama hangi önlemler olduğunu söylemiyor: kamuoyuna açıklanmış tek anlaşılmış önlemler, BM'nin 2023 yol haritasındakiler. International Crisis Group'a göre maaşlar gibi güven artırıcı önlemler istemekten, çatışmayı hava sahası, limanlar ve sular üzerindeki egemenlik meselesi olarak sunmaya geçtiler (AP, Al-Ahram aracılığıyla). |
| Suudi Arabistan ve koalisyon | Suudi topraklarını ve “Yemen'in egemenliğini”, yani tanınan hükümetin egemenliğini savunmak. Riyad kuşatma suçlamasını reddediyor ve 2026'nın ilk yarısında Husi limanlarına 300'den fazla geminin geçişine izin verdiğini söylüyor (burada). Eylülde Muhammed bin Selman, aynı gün iki telefon görüşmesiyle Trump'tan Husileri vurmasını istedi (Axios). |
| Tanınan Yemen hükümeti | 2216 sayılı karar temelinde ülke üzerindeki otoritesinin yeniden tesisi. Hükümet bölünmüş durumda: Aralık 2025 ile Ocak 2026 arasında güneyli ayrılıkçılar, Riyad'ın Birleşik Arap Emirlikleri'nin desteğine bağladığı bir ayrılma girişiminde bulundu (burada). |
| İran | Husilerin müttefiki. Tahran'ın havalimanlarına yönelik saldırılar hakkında resmi bir açıklamasını bulamadık. Husiler tırmanışı İran savaşının bir cephesi olarak değil, bir Yemen savaşı olarak sunuyor (AP, Al-Ahram aracılığıyla). |
| ABD | Şimdiye kadar müdahale yok: eski bir Pentagon yetkilisine göre Babülmendep'te bir Husi tepkisinden ve petrol fiyatlarının yükselmesinden çekinen Trump yalnızca istihbarat ve hedef verisi önerdi (Axios). 10 Ekim'den sonra saldırıyı “kabul edilemez” olarak nitelendirdi: “Bir karar vereceğiz” (ANSA). |
| Pakistan | İslamabad Dışişleri sözcüsü, Pakistan askerlerinin Husilere saldırmak için sınırı geçmeyeceğini, ancak toprakların savunması için hareket edeceğini söyledi (Al Jazeera). |
Hukuki okuma ve simetri testi
Havalimanları, Riyad'da da Sana'da da sivil nesnelerdir. Uluslararası insancıl hukuk, devletlerin ve silahlı grupların askeri hedeflerle sivil nesneler arasında her zaman ayrım yapmasını şart koşar (ICRC, kural 7). Sivil bir havalimanı korumasını ancak askeri amaçlarla kullanılırsa kaybeder; o durumda bile bir saldırı, beklenen avantaja oranla sivillere aşırı zarar vermemelidir. 12 ölü ve 309 yaralıyla bir terminale isabet eden füzeyi bu ölçütle haklı çıkarmak zordur; aynı şey Suudi semalarındaki her sivil uçağa yönelik tehdit için de geçerli. Ama kural Sana'daki pist için de geçerli. Yemen hükümeti uçağın askeri malzeme taşıdığını söylüyor: kanıtlansaydı, 2216 sayılı kararın ambargosu eyleme bir dayanak sağlardı. Ama kamuya açık bir kanıt yok ve kanıtlanmamış bir suçlama sivil bir havalimanını hedefe dönüştürmez.
Abluka. Husilerin ilan ettiği abluka ile Husilerin Riyad'a atfettiği abluka aynı kurallara tabidir: bir abluka sivilleri aç bırakıyorsa ya da sivillere verilen zarar askeri avantaja oranla aşırıysa hukuka aykırıdır. Her ikisi için de bağımsız doğrulama eksik.
Kınamalar. Ekim saldırıları Birleşmiş Milletler ve birçok hükümet tarafından kınandı (Aviation Week); aralarında Katar, Umman, Mısır (Al Jazeera) ve Birleşik Arap Emirlikleri (Khaleej Times) var; 10 Ekim'den sonra BM temsilcisi Hans Grundberg ciddi bir tırmanıştan söz etti (ANSA). Suudi Arabistan ve Yemen hükümeti Güvenlik Konseyi'nden harekete geçmesini istedi (Al Jazeera). Sana pistine yapılan saldırıyı ise 14 Temmuz'daki Güvenlik Konseyi toplantısında kimse açıkça kınamadı: BM tek taraflı önlemlerin barışı yaklaştırmadığı uyarısında bulundu, ABD İran'ı suçladı (The National). Ve aynı ölçü tüm savaş için geçerli: Council on Foreign Relations'a göre 2015'ten bu yana koalisyonun 25.000'den fazla hava saldırısı ve yaklaşık 19.000 sivil ölü; Husilerin 2016'da başlattığı Taiz kuşatması (AFP, Naharnet aracılığıyla).
Editoryal değerlendirme
Bu bölüm sitenin görüşünü ifade eder. Yukarıda aktarılan olgulardan ayrıdır.
Bir havalimanına atılan füzeyi kınamak bir görevdir ve bunu yineliyoruz. Ama bağlamdan yoksun bir kınama savaşı bir delilik nöbeti gibi gösterir. Bu savaşın uzun bir tarihi ve kesin talepleri var; bunların çoğu BM'nin 2023 yol haritasında zaten yazılıydı: maaşlar, limanlar, havalimanı, petrol. Taraflar buna evet demişti ve ağustosta Husiler daha önce anlaşılan önlemlerin uygulanmasını istedi. Sonra Gazze, sonra İran savaşı, sonra bir uçuşu durdurmak için vurulan bir pist.
Seçici hafıza hakkında da bir ders var. Sana'daki pisti vurmak ile Riyad'daki terminali vurmak, sonuçları çok farklı olsa da aynı türden eylemlerdir: rakibi cezalandırmak için sivil bir havalimanını kullanmak. Al Jazeera'nın Sana muhabiri, Husilerin açıkladığı mantığı şöyle özetledi: “havalimanına karşı havalimanı”. Birini kınayıp diğeri hakkında susan hukuku savunmuyordur: taraf seçiyordur.
Washington hakkında bir soru kalıyor. Trump, kaynaklara göre yeni bir cephe ve petrol fiyatı kaygısıyla aylarca Riyad'a hayır dedi. Kasımdaki ara seçimler başka bir neden olabilir, ama okuduğumuz hiçbir kaynak bunu belgelemiyor: yalnızca bir varsayım olarak belirtiyoruz. 10 Ekim'den sonra bu temkin sona erebilir. ABD bu savaşa girerse, iki tarafın da evet dediği bir belgenin zaten var olduğunu hatırlamakta yarar var.
Neleri izlemeli
- Trump'ın Suudi Arabistan'ın yanında bir müdahale konusundaki kararı.
- Husilerin 10 Ekim için açık bir üstlenmesi ve 3 numaralı terminale ilişkin resmi Suudi raporu.
- Yanbu'dan ihracat ve Babülmendep'teki trafik.
- Taiz ve Muha çevresindeki çatışmalar ve yerinden edilenlerin sayısı.
- BM temsilcisinin ve Umman'ın müzakereleri yeniden başlatma girişimleri.
Kaynaklar: ANSA · Khaleej Times · Al Jazeera · AFP, TNND aracılığıyla · Council on Foreign Relations · BM · Al Jazeera · DAWN · UN News · AP, Al-Ahram aracılığıyla · Al-Monitor · The National · Reuters, AAP aracılığıyla · AFP, Al-Ahram aracılığıyla · Lloyd's List Intelligence · Shafaq News · Axios · Al Jazeera · ICRC, kural 7 · Aviation Week · Khaleej Times · AFP, Naharnet aracılığıyla
İlgili haberler: Husiler (Ensarullah): kim oldukları, nereden geldikleri, ne istedikleri · Yemen: savaş yeniden şiddetleniyor ve çocuk askere alımını körüklüyor, BM ise kıtlık riskine karşı uyarıyor · Yemen: Hodeidah yeniden kan kaybederken, 73 BM personeli hâlâ Husiler tarafından keyfi olarak alıkonuluyor · Trump İran'ın su ve elektrik tesislerini tehdit ediyor. İlk kez olmayacak — ve bir savaş suçu olacak.