
IWILLNOTLOOKAWAY.ORG
ANALİZ
Yemen'de savaş yeniden topyekûn: bir ayda dört bin ölü ve kimsenin söyleyemediği bir sayı
4 Kasım 2026 — Taiz, Yemen
Özetle
- Eylülden bu yana Yemen yeniden bütün cephelerde savaşta. BM özel temsilcisi Hans Grundberg 9 Ekim'de Güvenlik Konseyi'ne ülkenin "yeniden topyekûn bir savaşa sürüklendiğini" söyledi.
- Haritamız için kullandığımız gözlemevi ACLED, 23 Ekim itibarıyla 2026'da 8.804 ölü sayıyor: dört hafta önce 4.689'du, 2025'in tamamında ise 2.940. DSÖ ağustostan bu yana en az 1.574 ölü sayıyor, ama Husi bölgelerinden veri almıyor. Sayılar birbiriyle çelişmiyor: farklı yerlerde farklı şeyleri sayıyorlar.
- En kalabalık vilayet olan Taiz yeniden Husilerin kuşatması altında. Human Rights Watch'a göre kuşatma bir savaş suçu teşkil edebilir: sivilleri aç bırakmayı bir savaş yöntemi olarak kullanmak.
- Öteki tarafta, Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyonun Sana ve kuzeye yönelik hava saldırıları fabrikaları ve telefon şebekelerini de vuruyor. Orada kimin öldüğünü kimse bağımsız olarak doğrulamıyor.
- Husiler ne İran'ın kuklası ne de bağımsız bir hareket: En gelişmiş silahları için Tahran'a bağımlılar, ama hayatta kalmalarını ilgilendiren kararları kendileri veriyorlar. 2026'da bu bağ şimdiye kadar belgelenmiş en sıkı bağ ve iki gündem örtüşüyor.
- Bugün hiçbir mahkeme ve hiçbir uluslararası komisyon bu savaşın suçlarını soruşturmuyor.
Yaza kadar Yemen Haritamızda orta boy bir balondu: Sudan'dan daha az, Ukrayna'dan çok daha az ölü. Sonra ekim sonunda ACLED verilerini güncellediğimizde balon dört haftada neredeyse iki katına çıktı. Böyle bir sıçrama iki şey anlamına gelebilir: ya savaş değişmiştir ya da sayılma biçimi. Gidip baktık. Savaş değişmiş. Ama sayılma biçimi, Yemen dışında neden bu kadar az konuşulduğunu açıklıyor.
Olgular
Kıyı ve boğaz (eylül). Husiler 3 Eylül'de şehirle kıyı arasındaki yolu kesmek için Taiz vilayetinde bir saldırı başlattı. 10 Eylül'de, Kızıldeniz'in tarihi limanı olan ve Babülmendep'e yaklaşık seksen kilometre uzaklıktaki Muha'yı aldılar (AFP, Al-Monitor aracılığıyla). Sonraki günlerde batı kıyısının geri kalanını ve Hanish adalarını işgal ettiler (Long War Journal). İlk kez doğrudan boğaza bakan bir kıyı şeridini kontrol ediyorlar. Boğaz bugün her zamankinden daha önemli: ABD, İsrail ve İran arasındaki savaş nedeniyle Hürmüz neredeyse kapalıyken, haziranda Babülmendep'ten günde 7 milyon varilden fazla petrol ve petrol ürünü geçti (aynı kaynak, deniz taşımacılığı verilerine dayanarak).
Taiz'in bağlantısı kesildi (ekim). Husiler 4 Ekim'de el-Turbe'yi ve onunla birlikte Taiz şehri ile Aden arasındaki son ana yolu aldı (Al Jazeera). Taiz 2015'ten beri kuşatma altındaydı, ama bir yol açık kalmıştı. 23 Ekim'de BM'nin insani yardım ajansı (OCHA) yirmi günlük bir yalıtılmışlık sayıyordu. Dünya Gıda Programı, yardıma bağımlı 600.000'den fazla insana ulaşamadığını söylüyor; BM insani yardım koordinatörü Laurent Bukera, şehrin su üretiminin yarıya düştüğünü ve sağlık sisteminin "çökmenin eşiğinde" olduğunu söyledi (Human Rights Watch, 29/10/2026).
Karşı saldırı (ekim-kasım). Aynı gün, 4 Ekim'de, Başkanlık Liderlik Konseyi başkanı Reşad el-Alimi, Sana dahil bütün Husi topraklarını geri almak için bir saldırı ilan etti (AAP, Illawarra Mercury aracılığıyla). Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyon yüz savaş uçağıyla katıldığını söyledi (Al Jazeera, 7/10/2026). Kasım başında en sert çatışmalar kuzeydoğudaki el-Cevf'te, Taiz çevresinde ve Taiz ile Aden arasındaki hatta, Lahic'in kuzeyinde yaşanıyordu (Al Jazeera, 4/11/2026).
En ağır saldırılar. 19 Ekim'de üç Husi balistik füzesi, güneydeki Şebve'de güvenlik güçlerinin bir eğitim kampını vurdu: Vilayet valisine göre 73 ölü, hepsi 18 ile 20 yaş arası acemi askerler, ve 200'den fazla yaralı (AP, Korea Times aracılığıyla). Husiler kampın Suudiler tarafından yönetildiğini söylüyor (Reuters, Express Tribune aracılığıyla). Ekim başından beri Husiler neredeyse her gün Suudi havalimanlarını ve petrol tesislerini vuruyor; bunu "Havalimanına karşı havalimanı" yazımızda anlattık. Husiler, kendi topraklarına yönelik Suudi saldırılarının 2.700'ü aştığını söylüyor (dpa, Qatar Tribune aracılığıyla); bu rakam doğrulanamıyor.
Kaçanlar. Uluslararası Göç Örgütü 1 Ağustos ile 12 Ekim arasında 217.303 yerinden edilmiş kişi saydı (IOM, UNI aracılığıyla); bu, 2022 ateşkesinden bu yana en yüksek sayı (The National); ekim sonunda BM 250.000'i aşkın kişiden söz ediyordu (L'Orient-Le Jour). 3.800'den fazla kişi denizi geçerek Cibuti'ye ulaştı (BM, Al Jazeera aracılığıyla).
Sayılar: neden tutmuyor
Üç sayım var ve hiçbiri yanlış değil.
| Kim sayıyor | Neyi sayıyor | Kaç | Nereye ulaşıyor |
|---|---|---|---|
| ACLED | basından ve yerel ortaklardan, savaşanlar dahil bütün siyasi şiddetin ölüleri | 23 Ekim itibarıyla 2026'da 8.804; savaşın yeniden başlamasından bu yana 6.400'den fazla (ACLED, dpa aracılığıyla) | bütün ülke, mevcut en ihtiyatlı rakamlarla |
| DSÖ | sağlık kuruluşlarınca kaydedilen ölü ve yaralılar | ağustostan bu yana en az 1.574 ölü ve 6.939 yaralı | yalnızca hastanelerin bildirdiği yerler: Husi bölgelerinden değil |
| BM İnsan Hakları Ofisi | tek tek doğrulanmış sivil kayıplar | ağustostan 24 Eylül'e kadar en az 125 sivil ölü ya da yaralı (AFP, Dhaka Tribune aracılığıyla) | doğrulayabildiği yerler, yani çoğunlukla hükümet bölgeleri |
ACLED askerler dahil bütün ölüleri sayıyor ve ekim savaşı her şeyden önce bir askerler savaşı: İki taraf da her gün yüzlerce düşman öldürdüğünü açıklıyor. ACLED her zaman mevcut en ihtiyatlı tahmini kullandığını söylüyor (ACCORD, yöntem notu); toplamının ne kadarının savaşan tarafların rakamlarından geldiğini bilmiyoruz. Açıkça belirtilmiş bir sınır da var: ACLED 2025'ten bu yana yerel bir ortakla Yemen kapsamını genişletti ve 2024 öncesi verilerin bugünküyle karşılaştırılamayacağı uyarısında bulunuyor (ACLED). Buna karşılık 2025 ile 2026 karşılaştırması geçerli.
Okur için önemli olan nokta başka. DSÖ, Yemenlilerin çoğunluğunun yaşadığı Husi kontrolündeki bölgelerden rakam almadığını söylüyor. Ağustosta BM, hükümet bölgelerinde Husi saldırılarının 17 sivil kurbanını, Husi bölgelerinde ise 2 kurbanı saydı (Volker Türk, BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri, TRT aracılığıyla). Bu, Suudi saldırılarının öldürmediği anlamına gelmiyor: Orada onları bağımsız olarak sayacak kimsenin olmadığı anlamına geliyor. Eksik bir veri, sıfır değerinde bir veri değildir.
Kim kimdir
| Kim | Ne istiyor | Kim destekliyor |
|---|---|---|
| Husiler (Ensarullah) | Hava ve deniz ablukasının sona ermesi, kamu maaşları, yabancı güçlerin çekilmesi, kuzeydeki iktidarlarının tanınması. | İran: silahlar, parçalar ve danışmanlar (aşağıya bakınız). Kim olduklarını Sözlüğümüzde anlatıyoruz. |
| Başkanlık Liderlik Konseyi (tanınan hükümet, Aden'de) | Sana dahil bütün ülkeyi geri almak. | Suudi Arabistan: uçaklar ve maaşlar için para. BM'nin 2216 sayılı kararı onu tanıyor. |
| Suudi Arabistan | Topraklarını ve petrol yollarını savunmak, hükümeti ayakta tutmak. | ABD, siyasi olarak. |
| Güneyli ayrılıkçılar | Güneyde bir devlet. Emirlikler'in desteklediği Güney Geçiş Konseyi, Suudi yanlısı güçlere karşı bir yenilginin ardından ocakta kendini feshetti; destekçileri kararın baskı altında alındığını söylüyor. | Kısmen Emirlikler, ocağa kadar. |
Husiler ve İran: müttefik mi kukla mı?
Haberlerde Husiler neredeyse her zaman "İran destekli isyancılar"dır ve Yemen savaşı İran'a karşı savaşın bir cephesine dönüşür. Bu, gerçeğin bir parçası. Ne kadarlık bir parçası olduğunu görmek için üç şeyi ayırmak gerekiyor: silahlar, insanlar, kararlar.
Silahlar: güçlü bir bağımlılık. BM uzmanları 2018'den bu yana Husi füze ve insansız hava araçlarında İran silahlarının özelliklerini ve İran'da üretilmiş parçaları buluyor; bu, 2216 sayılı kararın ambargosunun ihlali (AFP, Arab News aracılığıyla). Ele geçirilen silahları inceleyen İngiliz merkezi Conflict Armament Research, 2024 ve 2025'te Kızıldeniz'de yakalanan 800'den fazla füze ve İHA parçasını inceledi: Montaj etiketlerinde füzelerin Husi adları değil İranlı adları kullanılıyor ve merkeze göre dış destek belirleyici olmaya devam ediyor (Conflict Armament Research; Jerusalem Post). Ancak aynı çalışma bu parçaların yalnızca %5'inin İran'da üretildiğini gösteriyor: Geri kalanı, aralarında Çin ve Avrupa'nın da bulunduğu 15 başka ülkeden şirketlerin işaretlerini taşıyor. Yani İran daha çok bir tedarik ağı ve tasarım kaynağı işlevi görüyor. Husiler de kendi başlarına montaj ve deneme yapıyor (The National).
İnsanlar: 2026'da şimdiye kadar belgelenmiş en doğrudan rol. Reuters'ın aktardığı iki isimsiz İranlı kaynağa göre, Yemen hükümetinin Sana'daki pisti bombalayarak durdurmaya çalıştığı 13 Temmuz 2026 tarihli Tahran uçuşu, aralarında üst düzey subayların da bulunduğu 10 ile 21 arası Devrim Muhafızları mensubunu ve füze ile İHA parçalarını taşıyordu. Husiler uçakta yalnızca siviller olduğunu söylüyor; Tahran ise uçuşun bir heyeti ve hastaları geri getirdiğini (Reuters, bdnews24 aracılığıyla). Kıyı saldırısına ilişkin olarak Yemen hükümetinden beş askeri kaynak Reuters'a saldırıyı Devrim Muhafızları'nın yönettiğini, iki İranlı kaynak ise Tahran'ın para, silah ve subay sözü vererek Husilerden Suudi Arabistan'a yönelik saldırıları artırmalarını istediğini söyledi (Reuters, The New Arab aracılığıyla). On yetkili ve askere dayanan bir AP soruşturması, sahada operasyonları planlamaya ve istihbaratı analiz etmeye yardım eden Devrim Muhafızları danışmanlarını anlatıyor: 2014'te savaşın başlamasından bu yana en doğrudan İran müdahalesi (AP, Iran International aracılığıyla). Bunlar çoğunlukla isimsiz kaynaklar ve birçoğu Yemen hükümetine, yani savaşın bir tarafına ait: Doğrulanmamış olarak aktarıyoruz. Tahran Husileri yönettiğini reddediyor ve onların bir müttefik, "vekil değil" olduğunu söylüyor.
Kararlar: sıkça söylenenden daha fazla özerklik. Aynı Reuters haberinde İranlı bir yetkili, Muha'nın alınmasının İran'ın değil Husilerin kararı olduğunu, İran'ın işine gelse bile, söylüyor. ABD'li yetkililere ve daha sonra bizzat Başkan Obama'ya göre İran 2014'te Husilere Sana'yı almamalarını tavsiye etmişti; yine de aldılar (HuffPost, 2015). Mart 2026'da ABD ve İsrail İran'a saldırdığında Hizbullah ve Iraklı milisler ilk haftalarda savaşa girdi (Reuters, ARY aracılığıyla); Husiler haftalarca geri durdu ve ACLED ile Arab Gulf States Institute analistleri bunu alınmış bir emir değil, kendi hayatta kalmalarına dair bir hesap olarak okuyor (ACLED; AGSI). Başka analistler ise Tahran'ın onları yedekte tuttuğunu düşünüyor (aynı kaynak). Ve Husilerin tarihi, Salih'e karşı altı savaş, Suudi Selefiliğiyle rekabet, Sana üzerindeki iktidar, İran desteği önem kazanmadan önce başladı.
Bizim okumamız. "İran'ın kuklası" yanlış; "bağımsız hareket" de yanlış. Husiler, en gelişmiş silahları için İran'a bağımlı olan ve söz konusu olan kendi hayatta kalmaları ya da Yemen'deki iktidar olduğunda kendi kararını veren bir müttefik. 2026'da bağ şimdiye kadar belgelenmiş en sıkı bağ ve iki gündem örtüşüyor: Saldırı altındaki İran, Babülmendep ve Suudi petrolü üzerinde bir koz sahibi olmak istiyor; Husiler kıyıyı almak ve ablukanın bedelini Suudi Arabistan'a ödetmek istiyor. Bu savaşı yalnızca bir vekâlet savaşı olarak okuyanlar, onu Yemenli nedenlerle Yemenlilerin savaştığını ve onda Yemenlilerin öldüğünü unutuyor. Yalnızca bir iç savaş olarak okuyanlar ise Riyad'ı vuran füzelerin nereden geldiğini unutuyor.
Aynı ölçü. Soru öteki taraf için de geçerli. Aden'deki hükümet maaşlar için Suudi Arabistan'a bağımlı, yalnızca Şubat 2026'da 346,6 milyon dolar (Arab News); uçaklar için ve hatta kendi bileşimi için de: Ocak 2026'da Riyad, Emirlikler destekli ayrılıkçıları zorla dağıttı ve Başkanlık Konseyi'ndeki üyelerinin yerine başkalarını getirdi (TRT World). Husiler "İran yanlısı" ise hükümet de aynı ölçüyle "Suudi yanlısı". İki etiketin hiçbiri tek başına yeterli değil.
Hukuki yorum
Taiz ve silah olarak açlık. Askerlerin savunduğu bir şehri kuşatmak kendi başına yasak değil. Yasak olan, sivillerin aç bırakılmasını bir savaş yöntemi olarak kullanmak ve askeri zorunluluk olmadan yardımı engellemek. Bu, iç savaşlarda ve Husiler gibi silahlı bir gruba da uygulanan bir örf ve adet uluslararası hukuku kuralı; ayrıca Yemen 1990'dan beri Cenevre Sözleşmeleri'ne Ek II. Protokol'e taraf ve bu protokol kuralı 14. maddede düzenliyor (ICRC, International Review of the Red Cross). Human Rights Watch'a göre Taiz kuşatması bu suçu "teşkil edebilir"; kast koşullardan çıkarılabilir ve bunu kanıtlamak için insanların açlıktan ölmesi gerekmez. Husiler yolları kapatanların hükümet güçleri olduğunu söylüyor; sakinler, sivil toplum çalışanları ve BM yetkilileri bunun tersini söylüyor.
Şebve kampı. 73 acemi asker askeri bir hedef miydi? Ne olduklarına bağlı. Eğitimdeki bir asker muharip sayılır; insancıl hukuka göre bir polis ise silahlı kuvvetlerin parçası olmadıkça ya da çatışmalara katılmadıkça sivildir. Vali, cephe için değil vilayetin güvenliği için eğitim gördüklerini söylüyor; Husiler ise kampın Suudi olduğunu. Bunu henüz kimse doğrulamadı. Bir soruşturmanın soracağı ilk soru bu olmalı.
Suudi havalimanları. Yolcularla dolu bir sivil havalimanı sivil bir nesnedir. Husilerin yaptığı gibi havayollarını uyarmak saldırıyı hukuka uygun hale getirmez: yalnızca öngörülebilir kılar.
Kuzeye yönelik saldırılar. Aynı kurallar koalisyon için de geçerli. Bir fabrikaya, bir antene ya da Sana'daki bir mahalleye yapılan her saldırı askeri bir hedefi vurmalı ve beklenen avantaja göre aşırı sivil zarara yol açmamalı. Bunu yapıp yapmadığını bugün kimse bilmiyor, yukarıda söylenen nedenle: Kuzeyde doğrulayacak kimse yok.
Kim yargılıyor. Şimdilik kimse. Yemen Uluslararası Ceza Mahkemesi Statüsü'nü 2000'de imzaladı ama hiç onaylamadı (Parliamentarians for Global Action); Suudi Arabistan ve İran da onaylamadı. Bütün tarafların suçlarını soruşturan BM uzmanlar grubu 2021'de İnsan Hakları Konseyi'nde yapılan bir oylamayla kaldırıldı (Uluslararası Hukukçular Komisyonu). Bu arada 72 BM çalışanı Husilerin elinde tutuklu kalmaya devam ediyor (Grundberg, Güvenlik Konseyi'nde, 9/10/2026).
Simetri testi
Ölçü. Düzenli bir ordu yüz binlerce kişinin yaşadığı bir şehrin son yolunu kapatsa ve suyunu yarıya indirse, bu site savaş yöntemi olarak aç bırakmaktan söz ederdi. Burada da aynı sözcüklerle söylüyoruz; hükümetin BM tarafından "terörist" ilan edilmesini istediği (Al Jazeera, 20/10/2026) ve destekçilerinin direniş dediği silahlı bir grup için.
Sayılar. BM'nin doğruladığı veriler bir tarafa ağıyor: Sayılan sivil kayıpların neredeyse tamamına Husiler yol açmış. Ama böyle ağıyorlar, çünkü BM çoğunlukla bir tarafta çalışıyor. Hava savaşı yıllarında, 2015 ile 2019 arasında, ACLED doğrudan öldürülen sivillerin yaklaşık üçte ikisini hava saldırılarına bağlıyordu (ACLED, 2019). Verilerdeki asimetriyi davranışlardaki asimetri olarak okumak, hangi yönde olursa olsun, bir hata olur.
Ateşkes. 2022 savaşı durdurmuştu; kimse onu bitirmemişti. Husilerin ve hükümetin talepleri BM'nin Aralık 2023 tarihli "yol haritasında" zaten yazılıydı. Bugün taraflardan hiçbiri masada savaş alanında olduğundan fazlasını elde edebileceğine inanıyor görünmüyor.
Bizim yargımız
Bu bölüm sitenin tutumunu ifade eder. Yukarıda aktarılan olgulardan ayrıdır.
Yemen'in Haritamızdaki balonu bir sayım hatası yüzünden değil, savaş gerçekten yeniden topyekûn hale geldiği için büyüdü. Ama en önemli veri sayı değil: sayıdaki boşluk. Ülkenin yarısında ölüler savaşanların açıklamalarından sayılıyor ve sayılmayan bir savaş, yargılanmayan bir savaştır.
Grundberg bunu başka türlü söyledi: Savaş alanındaki kazanımlar, savaşı bitirmek için zaten gerekecek müzakerelerin yerini tutamaz. Kimse soruşturmadıkça her taraf kendi savaşını tek gerçek savaş olarak anlatabilir.
Neyi izlemeli
- Vali Nebil Şemsan'ın istediği gibi BM'nin Taiz'e bir insani koridor açıp açamayacağı.
- Grundberg'in Güvenlik Konseyi'ne bir sonraki brifingi ve Babülmendep hakkında olası bir karar.
- Birinin Şebve'deki acemi askerlerin statüsünü ve koalisyonun kuzeydeki saldırılarını doğrulayıp doğrulamayacağı.
- ACLED'in kasım verileri ve UCDP'nin bir sonraki yayını; iki kaynağın birbirine yaklaşıp yaklaşmadığını görmek için.
- Tutuklu 72 BM çalışanının akıbeti.
Kaynaklar: AFP, Al-Monitor aracılığıyla · Long War Journal · Al Jazeera · Human Rights Watch, 29/10/2026 · AAP, Illawarra Mercury aracılığıyla · Al Jazeera, 7/10/2026 · Al Jazeera, 4/11/2026 · AP, Korea Times aracılığıyla · Reuters, Express Tribune aracılığıyla · dpa, Qatar Tribune aracılığıyla · IOM, UNI aracılığıyla · The National · L'Orient-Le Jour · BM, Al Jazeera aracılığıyla · ACLED, dpa aracılığıyla · AFP, Dhaka Tribune aracılığıyla · ACCORD, yöntem notu · ACLED · Volker Türk, BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri, TRT aracılığıyla · AFP, Arab News aracılığıyla · Conflict Armament Research · Jerusalem Post · The National · Reuters, bdnews24 aracılığıyla · Reuters, The New Arab aracılığıyla · AP, Iran International aracılığıyla · HuffPost, 2015 · Reuters, ARY aracılığıyla · ACLED · AGSI · Arab News · TRT World · ICRC, International Review of the Red Cross · Parliamentarians for Global Action · Uluslararası Hukukçular Komisyonu · Grundberg, Güvenlik Konseyi'nde, 9/10/2026 · Al Jazeera, 20/10/2026 · ACLED, 2019
İlgili haberler: Yemen: halklar, tarih, kim savaşıyor ve neden · Havalimanına karşı havalimanı: Husiler ile Suudi Arabistan arasındaki savaş nasıl geri döndü ve taraflar ne istiyor · Yemen: savaş yeniden şiddetleniyor ve çocuk askere alımını körüklüyor, BM ise kıtlık riskine karşı uyarıyor · Husiler (Ensarullah): kim oldukları, nereden geldikleri, ne istedikleri