
IWILLNOTLOOKAWAY.ORG
GÜNCEL
Mahkemeye karşı üç imza: Shenzhen'de Washington, Moskova ve Pekin yönetenler için dokunulmazlık istiyor
19 Kasım 2026 — Shenzhen, Çin
«Kuşatma altındaki Mahkeme» dizisi · 6/7
Özetle
- 19 Kasım 2026'da Shenzhen'de, APEC zirvesinin marjında, ABD, Çin ve Rusya devlet başkanları tarihin ilk üçlü görüşmesini yaptı ve dört maddelik bir "Barış Bildirisi" imzaladı.
- 3. madde, devletlerin rızasının ve devlet görevlilerinin dokunulmazlıklarına saygının "son derece önemli" olduğunu ve UCM ile benzer kuruluşların "yargı yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiğini" belirtiyor.
- Açılışta Trump Mahkeme'yi "kontrolden çıkmış" diye nitelendirdi; Eylül'de BM Genel Kurulu'nda kullandığı ifadenin aynısı.
- Üç ülkenin hiçbiri Mahkeme üyesi değil. Putin hakkında Mart 2023'ten beri Ukraynalı çocukların sürgün edilmesi nedeniyle bir yakalama kararı bulunuyor.
- Bildiri siyasidir ve Mahkeme üzerinde hukuki bir etkisi yoktur. BM, Avrupa Birliği ve İtalya UCM'yi savundu.
- Ekim'e kadar Moskova ve Pekin, Mahkeme'ye yönelik ABD yaptırımları konusunda sessizdi. Artık ortak bir metin var.
Olay
19 Kasım Perşembe günü, Shenzhen'in eteklerindeki bir villada Donald Trump, Xi Jinping ve Vladimir Putin yaklaşık seksen dakika aynı masada oturdu. Bu daha önce hiç olmamıştı. Sonunda dört maddelik bir "Barış Bildirisi" yayımladılar; metnin tamamı Kremlin ve aralarında CGTN kanalının da bulunduğu Çin devlet medyası tarafından yayımlandı.
İlk iki madde, üçünün Güvenlik Konseyi daimi üyeleri olarak ilerletmeyi taahhüt ettiği BM reformu ile rafine yakıt üretiminin artırılmasıyla ilgili. Dördüncü madde, nükleer savaşın kazanılamayacağını ve asla yapılmaması gerektiğini yineliyor ve nükleer riskler üzerine bir diyalog duyuruyor; takvim yok, cephaneliklerde indirim yok.
Üçüncü madde uluslararası adaletle ilgili. Üç devlet başkanı "devletlerin rızası ilkesinin ve devlet görevlilerinin dokunulmazlıklarına saygının son derece önemli olduğunu" kabul ediyor ve "Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin ve benzer kuruluşların yargı yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği" konusunda uzlaşıyor.
Trump bunu görüşmeyi açarken haber vermişti. "Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi kontrolden çıkmış küreselci kuruluşlara karşı ulusların egemenliğini korumanın yollarını" önereceğini söyledi; ona göre Mahkeme "yargı yetkisinin çok ötesine geçmiş". Ve ekledi: "Sanırım hepimiz böyle düşünüyoruz" (The New Republic). Bu, Eylül'de Genel Kurul önünde kullandığı ifadenin aynısıydı; o konuşmayı Karşılıksız kalan çağrı yazısında anlatmıştık.
Metin ne Ukrayna'dan ne de ABD ile İran arasındaki savaştan söz ediyor.
Değeri ne
Bildiri bir antlaşma değil. Hiçbir devleti bağlamıyor, Roma Statüsü'nü değiştirmiyor ve Lahey'de açık olan davaların hiçbirine dokunmuyor. Statü yalnızca ona taraf devletler tarafından değiştirilebilir ve üç imzacının hiçbiri taraf değil: ABD ve Rusya Statü'yü imzalamış, sonra imzalarını geri çekmişti; Çin ise hiç imzalamadı.
Ağırlığı siyasi. Mahkeme'ye yönelik ABD yaptırımları, Mahkemeye altı ay yazısında anlatıldığı gibi, Washington'un kampanyasıydı; Rusya ve Çin ise kendini göstermeden izliyordu. Bugünden itibaren Mahkeme dışındaki en büyük üç askeri güç, Mahkeme'nin neyi yapıp neyi yapamayacağı konusunda ortak bir ilkeyi yazıya döktü. Shenzhen'de bu ilkeyi o Mahkeme'nin aradığı bir adam da imzaladı: UCM 17 Mart 2023'te, işgal altındaki Ukrayna topraklarından çocukların yasa dışı sürgünü nedeniyle Putin hakkında yakalama kararı çıkardı. Moskova suçlamaları reddediyor.
Tepkiler
- BM: Genel Sekreter yardımcı sözcüsü Farhan Haq, Mahkeme'nin "uluslararası adalet için kritik kuruluşlardan biri" olduğunu ve zayıflatılmak yerine güçlendirilmesi gerektiğini söyledi. En az biri aranan liderlerin Mahkeme hakkında nasıl karar verebileceği sorulduğunda, Mahkeme'nin kendi çalışması hakkındaki yorumu Mahkeme'ye bıraktığını söyledi (Anadolu).
- Avrupa Birliği: kurallara dayalı uluslararası düzene "kararlı ve sarsılmaz bağlılığını" yineledi; "Uluslararası Ceza Mahkemesi bu düzenin temel bir parçasıdır" (Sky TG24).
- İtalya: Dışişleri Bakanı Antonio Tajani, Mahkeme'nin "hata yapabileceğini, ama UCM gibi bir kurumu sorgulayamayacağımızı" ve Shenzhen'in "yeni Yalta olmadığını" söyledi (Agenzia Nova).
- Ukrayna: Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha, "Shenzhen, Putin'in hayalindeki Yalta değil" diye yazdı. Davet edilmeyen Zelenskiy, Putin'le Ukrayna olmadan görüşmeyi bir hata olarak nitelendirdi (Silere non possum).
- Analistler: Jonathan Eyal'e (RUSI) göre uluslararası mahkemelere yönelik saldırı zirvenin en önemli yönü: "Büyük güçler dayatır, küçükler katlanır."
- Mahkeme: yayın anında yorum yapmamıştı.
Hukuki okuma
Bildirinin sözünü ettiği dokunulmazlık gerçekten var, ama belli bir alanda geçerli. Görevdeki bir devlet başkanı başka bir devletin mahkemelerinde yargılanamaz: eşitler arasında kimse diğerini yargılamaz. Uluslararası Adalet Divanı bunu 2002'de Yakalama Kararı davasında (Kongo - Belçika) karara bağladı. Ancak Divan aynı kararda iki şeyi netleştirdi. Dokunulmazlık cezasızlık değildir: suç suç olarak kalır. Ve dokunulmazlık, yargı yetkisi olan uluslararası bir mahkeme önünde yargılanmayı engellemez.
Roma Statüsü de aynı yönde. 27. madde, devlet başkanlığı da dahil resmi sıfatın sorumluluktan kurtarmadığını ve Mahkeme'nin işlem yapmasını engellemediğini söyler. UCM Temyiz Dairesi 2019'da, eski Sudan Devlet Başkanı El Beşir davasında, uluslararası bir mahkeme önünde devlet başkanlarının dokunulmazlığının uygulanmadığına hükmetti.
Geriye "devletlerin rızası" kalıyor. Mahkeme herkesi yargılamaz: kendisini kabul etmiş bir devletin topraklarında işlenen suçlar üzerinde yargı yetkisi vardır (12. madde), sanık hiç katılmamış bir ülkenin vatandaşı olsa bile. Putin'in durumu budur. İddia edilen eylemler, Mahkeme'nin yargı yetkisini 2014 ve 2015'teki iki bildirimle kabul etmiş olan ve 1 Ocak 2025'te 125. taraf devlet olan Ukrayna'da gerçekleşti. Netanyahu'nun durumu da budur; Gazze'deki olaylar için, Filistin 2015'ten beri taraf devlettir ve Mahkeme İsrail'in itirazlarını reddetti. Suçun işlendiği devletin değil de sanığın devletinin rızasının esas alınmasını istemek, bu yakalama kararlarının var olmamasını istemek demektir.
Karşı tarafın en güçlü argümanı. 2019'daki dokunulmazlık kararı, hukuk öğretisinin bir kısmı tarafından tartışılıyor; çünkü Statü'yü imzalamamış ülkelerin devlet başkanlarına bu ülkelerin kabul etmediği bir kuralı uyguluyor. Bu noktada Shenzhen bildirisi, hukukçular arasında açık bir soruya değiniyor; temelsiz bir iddiaya değil.
Simetri testi
Shenzhen ilkesi üç imzacının hepsini, farklı biçimlerde koruyor.
- Moskova: Putin'i doğrudan koruyor.
- Washington: Kasım 2024'ten beri aranan müttefiki Netanyahu'yu ve Afganistan soruşturmasındaki kendi personelini koruyor. Soruşturmanın bu kısmı 2021'den beri Savcılığın önceliği değil, Savcılık Taliban ve İslam Devleti'ne odaklanıyor; ama kapatılmış değil ve Washington kapatılmasını istiyor. 2023'te Mahkeme'yi tanımayan aynı Washington, Putin hakkındaki kararı "haklı" bulmuştu: bunu Başkan Biden söylemişti.
- Pekin: açık davası yok, ama gelecekte kendisini koruyan bir ilkeyi güçlendiriyor.
Tersi de geçerli. Mahkeme Afrikalılar, Ruslar, İsrailliler, Taliban liderleri ve eski Filipinler Devlet Başkanı Duterte hakkında yakalama kararları çıkardı, ama Batılı güçlerin vatandaşları hakkında hiç çıkarmadı. Bu, yıllardır üye devletler dahil Mahkeme'ye yöneltilen bir eleştiri ve bunlardan beşi (Mali, Burkina Faso, Nijer, Venezuela ve Çad) ayrılma sürecini başlattı ya da duyurdu. Ancak bu eleştiri herkesi yargılayan bir Mahkeme istiyor. Shenzhen metni ise yönetenleri yargılamayan bir Mahkeme istiyor.
Bizim görüşümüz
Bu bölüm açıkça belirtilmiş bir görüştür ve olgulardan ayrıdır.
İki kişi birbirini ihbar etmemek için anlaşırsa, hırsızlık hırsızlık olmaktan çıkmaz: yalnızca ikisinden hiçbirinin onu yargılamayacağına karar vermişlerdir. Ama hırsızlık başkasının evinde olduysa ve ev sahibi polisi çağırdıysa, onların anlaşması geçersizdir.
Shenzhen'de olan buydu. Kimse "Mahkeme'yi kaldıralım" demedi. Daha ince bir şey söylediler: Mahkeme, yönetenlere dokunmadığı sürece iyidir. Böyle söylenince makul geliyor. Ama kural haline gelirse, 27. maddeyi, yani Mahkeme'nin doğuş nedenini boşa çıkarır. Mahkeme'nin parçası olmayan üç ülke, oynamadıkları bir sahanın kurallarını değiştirmeye çalıştı. O sahanın kurallarını ancak orada oynayan 125 devlet değiştirebilir ve Aralık'ta Lahey'de toplanıyorlar.
Neyi izlemeli
- Mahkeme'nin ve Başkanlığının yanıtı.
- Aralık 2026'daki Taraf Devletler Asamblesi: "taraf olmayan devletlerle diyalog" bu metinden mi başlayacak.
- Trump'ın duyurduğu "öneriler": somut adımlara dönüşüp dönüşmeyecekleri.
- Mahkeme'yi ayakta tutan ABD Hazine lisansının 7 Nisan 2027'de sona ermesi.
- AB'nin engelleme tüzüğünü devreye sokup sokmayacağı.
Kaynaklar: yaklaşık seksen dakika · CGTN · cephaneliklerde indirim yok · The New Republic · Roma Statüsü · Putin hakkında yakalama kararı · Anadolu · Sky TG24 · Agenzia Nova · Yakalama Kararı · El Beşir · 125. taraf devlet · İsrail'in itirazlarını reddetti · Afganistan soruşturmasındaki · Biden · Taliban liderleri · ayrılma sürecini başlattı ya da duyurdu
İlgili haberler: Dokuz cephanelik, bir antlaşma ve bir sessizlik: Shenzhen'den sonra Kuzey Kore · Mahkemeye altı ay: Washington UCM'nin tamamına yaptırım uyguladı ve bağımsızlığı üzerine bir pazarlık başlattı · Karşılıksız kalan çağrı: Trump, UCM ve tanınmayanın ağırlığı · Bir Tutuklama Emri İçin On Beş Yıl · İki tutuklama emri, sıfır tutuklama · Nijer, ABD ve İtalya askeri iş birliğini sürdürürken Uluslararası Ceza Mahkemesi'nden ayrılıyor · Deniz feneri