
IWILLNOTLOOKAWAY.ORG
ANALİZ
Dokuz cephanelik, bir antlaşma ve bir sessizlik: Shenzhen'den sonra Kuzey Kore
21 Kasım 2026 — Dünya / Kuzey Kore
Özetle
- 19 Kasım'da Shenzhen'de Trump, Xi ve Putin, nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek için diyalog sözü veren ortak bir bildirge yayımladı. Uranyum tesislerini kısa süre önce genişleten Kuzey Kore'nin adı geçmiyor.
- Dokuz devletin bombası var. Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması karşısında üç farklı konumdalar: beşi tanınmış, üçü antlaşmayı hiç imzalamamış, yalnızca biri imzalayıp sonra çekilmiş.
- Kuzey Kore kabul ettiği kuralları ihlal etti ve kendisine uygulanan yaptırımlar yerinde.
- Rusya nükleer silahsızlandırmayı talep etmeyi bıraktı, Çin ise yazmayı bıraktı. Washington iki sesle konuşuyor: Dışişleri Bakanlığı hâlâ yazılı olarak talep ediyor, Beyaz Saray ise yazmayı bıraktı. Shenzhen'de susan sesi seçti.
- Cephaneliğin sökülmesinde ısrar etmek yerine "dondurulmasını" öneren uzmanların ciddi gerekçeleri var. Ama oldubittiyi yönetmek, ihlali silmek anlamına gelmemeli.
- Ortaya çıkan ders şu: bombayı yapan, rejimini devirmek için işgal edilme riskiyle artık karşı karşıya değil; yolun yarısında duran ve Batı'nın hasmı olan, İran gibi, bombalanıyor; bombası olan ve bir büyük güce yararlı olan, Hindistan ve Pakistan gibi, üstelik affediliyor. Antlaşma için en tehlikeli ders bu ve bedelini rejimler değil halklar ödüyor.
Haber
19 Kasım 2026'da Shenzhen'de ABD, Rusya ve Çin devlet başkanları ilk kez üçü bir arada bir araya geldi (CFR). Ortak bildirge dört maddeden oluşuyor: BM'yi reforme etmek, petrol ürünleri üretimini artırmak, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin devlet temsilcileri üzerindeki yargı yetkisini sınırlamak ve nükleer konuda, nükleer savaşın kazanılamayacağını ve asla yapılmaması gerektiğini yineleyerek riskleri azaltmak ve yayılmayı önlemek için diyaloğa girmeyi taahhüt etmek (Beyaz Saray; Çince metin, Çin hükümeti).
Metinde Kuzey Kore, Kore Yarımadası, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması ve "silahsızlanma" kelimesi geçmiyor. Çin'in Xinhua ajansı daha sonra liderlerin yarımadayı konuştuğunu bildirdi (Euronews). Ama Pyongyang'ın kaderi için en çok önem taşıyan üç ülke, yazılı olarak tek satır yazmadı.
Şunu da belirtmek gerekir: bildirge hiçbir devletin adını anmıyor; ne İran'ın, ne Ukrayna'nın, ne de Tayvan'ın. Kısa ve genel bir metin ve sessizlik tek başına hiçbir şey kanıtlamaz. Ağırlığını, kendisinden önce olanlardan alıyor; bunları aşağıda anlatıyoruz.
Bir gün önce Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) başkanı Rafael Grossi, Yongbyon'daki uranyum zenginleştirme tesisinin genişletilmesinin dışarıdan tamamlandığını açıklamıştı (TimesLIVE, Reuters). Seul'de ekonomi gazetesi Money Today, nükleer silahsızlandırmanın büyük güçlerin gündeminin en altına kaydığı yorumunu yaptı (Euronews).
Dokuz devlet, aynı antlaşma karşısında üç konum
Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT), yalnızca 1967'den önce deneme yapmış beş devleti nükleer güç olarak tanıyor ve diğer herkesten bombadan vazgeçmesini istiyor (burada açıklıyoruz). Bugün nükleer silaha sahip devletlerin sayısı dokuz.
| Devlet | Savaş başlığı (tahmin) | Antlaşma karşısında |
|---|---|---|
| Rusya | yaklaşık 5.420 | tanınmış |
| ABD | yaklaşık 5.040 | tanınmış |
| Çin | yaklaşık 620 | tanınmış |
| Fransa | yaklaşık 370 | tanınmış |
| Birleşik Krallık | yaklaşık 225 | tanınmış |
| Hindistan | yaklaşık 190 | hiç imzalamamış |
| Pakistan | yaklaşık 170 | hiç imzalamamış |
| İsrail | yaklaşık 90 | hiç imzalamamış, hiç beyan etmemiş |
| Kuzey Kore | yaklaşık 60 | imzalamış, sonra çekilmiş |
Bunlar Stockholm merkezli araştırma enstitüsü SIPRI'nin Ocak 2026 tahminleri (SIPRI Yearbook 2026; FAS). İsrail bombaya sahip olduğunu hiçbir zaman kabul etmedi. Kuzey Kore konusunda belirsizlik büyük. SIPRI, ülkenin yaklaşık 90 savaş başlığına yetecek malzemeye sahip olduğunu, ancak daha azını, 60 civarında başlığı monte ettiğini tahmin ediyor (SIPRI, tablo notları).
Son dört satırla diğerleri arasındaki fark hukuki. Bir antlaşma yalnızca onu imzalayanı bağlar: Hindistan, Pakistan ve İsrail antlaşmayı hiç imzalamadı ve bomba yaparak onu ihlal etmiş olmadılar. Kuzey Kore 1985'te imzaladı ve 2003'te çekildi. Bunu yapan dünyadaki tek devlet (Arms Control Association).
Kuzey Kore neden farklı bir vaka
Çifte standarttan söz etmeden önce, Kuzey Kore'nin gerçekten nerede farklı olduğunu söylemek gerekir.
Kuralları, henüz antlaşmanın içindeyken ihlal etti. 1993'te müfettişlerin beyan edilmemiş tesislere erişimini reddetti; 2002'de Washington onu gizli bir zenginleştirme programı yürütmekle suçladı; kısa süre sonra Pyongyang müfettişleri sınır dışı etti ve çekildiğini duyurdu (Arms Control Association). Bu çekilmenin geçerliliği bugün hâlâ tartışmalı, çünkü zaten ihlal hâlindeki bir devletten geldi (CNS, Middlebury Institute).
Ardından 2006 ile 2017 arasında altı nükleer deneme yaptı. İlki ilk bağlayıcı yaptırımları getirdi; ikincisinden itibaren her deneme, Güvenlik Konseyi'nin tüm devletler için bağlayıcı kararlarını ihlal etti. Rusya da Çin gibi bu kararlardan onunu kabul etti (CSIS). 2024'te Kuzey Kore Anayasa'da Güney Kore'yi "düşman devlet" olarak tanımladı ve Şubat 2026'da Kim, ülkenin güvenliği tehdit edilirse Güney Kore'yi yok edebileceğini söyledi (All India Radio).
Bu temelde yaptırımlar bir istismar değil: kuralların uygulanması.
Pyongyang hikâyeyi başka türlü anlatıyor. ABD'nin 1958'den 1991'e kadar Güney Kore'de nükleer silah bulundurduğunu (Korea Times), 2002'de Bush'un kendisini "şer ekseni"ne dahil ettiğini ve 1994 anlaşmasıyla vaat edilen petrol sevkiyatlarının, Amerika'nın uranyum suçlamasının ardından aynı yıl askıya alındığını hatırlatıyor (Congressional Research Service). Yıllardır Saddam Hüseyin'in Irak'ını ve Kaddafi'nin Libya'sını, kitle imha silahlarından vazgeçtikten sonra düşen iki rejimi örnek gösteriyor (AFP, Inquirer aracılığıyla). Bunlar hukuki hafifletici sebepler değil, ama hiçbir baskının neden yetmediğini açıklıyor.
Simetri testi
Bombayı kuralların dışında yapan diğer devletlere ne oldu?
Hindistan ve Pakistan, 1998. Hindistan denemelerini 11 ve 13 Mayıs'ta yapıyor, Pakistan 28 ve 30 Mayıs'ta karşılık veriyor. Güvenlik Konseyi 1172 sayılı kararı oybirliğiyle kabul ediyor: denemeleri kınıyor ve iki ülkeden NPT'ye katılmalarını istiyor (BM). Bağlayıcı yaptırım yok. ABD kendi yaptırımlarını uyguluyor, birkaç ay içinde gevşetiyor (Congressional Research Service) ve 22 Eylül 2001'de, İkiz Kuleler'e yapılan saldırıdan on bir gün sonra, terörle savaş için müttefik aradığı sırada, denemelerle bağlantılı yaptırımları her iki ülke için de kaldırıyor (Arms Control Association).
Hindistan, 2008. Hindistan'ın 1974'teki ilk denemesinden sonra kurulan Nükleer Tedarikçiler Grubu, ABD'nin talebi üzerine Hindistan'la nükleer ticarete uygulanan ambargoyu kaldırıyor (Carnegie). NPT dışında bunu elde eden tek ülke Hindistan ve Çin'e karşı bir denge unsuru olarak görülüyor (Center for Arms Control and Non-Proliferation). Carnegie'den bir uzmana göre ABD, Hindistan için benzersiz bir statü yaratmak istedi: antlaşmanın dışındaki ilk "meşru" nükleer devlet (Carnegie).
İsrail. Antlaşmayı hiç imzalamadı, hiç beyanda bulunmadı, bir deneme yaptığına dair kesin kamuya açık kanıt yok (SIPRI) ve hiçbir zaman yaptırıma maruz kalmadı. Bunu İran ve Suudi Arabistan'la karşılaştırarak burada yazdık.
Kuzey Kore, 2024-2026. Yaklaşık yirmi yıl boyunca tam tersi bir muamele gördü. Sonra, diğerlerinde olduğu gibi, bomba birinin işine yaradı.
Rusya. Ukrayna savaşıyla birlikte Pyongyang mermi, füze ve asker tedarikçisi oldu. 28 Mart 2024'te Moskova, yaptırımları denetleyen BM uzmanlar panelinin yenilenmesini veto ederek paneli kapattı (DPPA, BM). Birkaç ay sonra Dışişleri Bakanı Lavrov, Rusya için Kuzey Kore'nin nükleer silahsızlandırılmasının "kapanmış bir mesele" olduğunu açıkladı ve Batı yaptırımlarını "anlamsız" olarak nitelendirdi (Reuters, ThePrint aracılığıyla). Moskova tutumunu, kendi ifadesiyle "nükleer düzeye" çıkan Seul-Washington ittifakının nükleer silahsızlandırmayı imkânsız kıldığını söyleyerek açıklıyor (Yonhap, Daum aracılığıyla). BM uzmanlarının yerine artık hepsi Washington'ın müttefiki olan 11 ülkeden oluşan bir grup denetim yapıyor: ABD, Japonya, Güney Kore, Birleşik Krallık, Fransa, Almanya, İtalya, Hollanda, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda (Hollanda hükümeti). Rusya ve Çin bu grupta yer almıyor. Grubun ilk raporu, Moskova ile Pyongyang arasındaki silah sevkiyatlarını BM kararlarının ihlali olarak tanımlıyor (MSMT raporu, BM): Rusya'nın kabul etmiş olduğu kararların.
Çin. Resmî olarak Pekin nükleer silahsızlandırmadan hiçbir zaman vazgeçmedi ve baskı yerine istikrarı ve diyaloğu tercih ettiğini söylüyor. Ancak Kasım 2025'te, yıllardır ilk kez, silahların kontrolüne ilişkin resmî belgesi yarımadanın nükleer silahsızlandırılmasından artık söz etmedi (Foreign Policy). Haziran 2026'da Xi Pyongyang'a gitti ve bu kelime orada da geçmedi. Carnegie Endowment'tan Tong Zhao'ya göre bu, fiilen bombaya sahip bir Kuzey Kore'nin zımnen kabulü (Korea Times).
ABD. Mayıs ayındaki Pekin zirvesinin ardından Beyaz Saray, Trump ve Xi'nin "Kuzey Kore'yi nükleer silahlardan arındırma ortak hedefini teyit ettiğini" yazıyordu (Beyaz Saray, 17 Mayıs 2026). Xi'nin Eylül'deki Washington ziyaretinin ardından ise not yalnızca "Rusya, Kuzey Kore ve İran dahil küresel kaygılardan" söz ediyordu (Beyaz Saray, 25 Eylül 2026). Bu arada Trump, Kim'le yeniden görüşmek istiyor ve Kim bir koşul koydu: ABD önce onu nükleer devlet olarak tanımalı (Arms Control Association).
Ama Washington'ın bir başka sesi daha var. 30 Ekim'de Atlanta'da Dışişleri Bakanı Rubio ile Güney Kore ve Japonya dışişleri bakanları, Kuzey Kore'nin "tamamen nükleer silahlardan arındırılmasına yönelik kararlı taahhütlerini" ve BM kararlarının tam olarak uygulanmasını yazılı olarak yinelediler (Al Jazeera). Dışişleri Bakanlığı çizgiyi koruyor, Beyaz Saray ise yumuşatıyor. Üç hafta sonra Shenzhen'de Trump susan metni imzaladı.
En güçlü itiraz
Bütün bunları çifte standartla hiçbir ilgisi olmayan bir şekilde okumanın bir yolu var: realizm. Pek çok uzmana göre otuz yıllık başarısız girişimlerin ardından tam sökümde ısrar etmenin artık bir anlamı yok. Washington'daki CSIS'ten Victor Cha bir "soğuk barış" öneriyor: nükleer silahsızlandırmayı müzakerenin ön koşulu yapmaktan vazgeçmek ve elde edilebilir olana, yani silahların kontrolüne, krizleri yönetecek kanallara ve füze üretimine sınırlar getirmeye odaklanmak (Korea Times). Başkaları, Washington Pyongyang'ın nükleer statüsünü resmen tanımamaya devam etse bile, yeni silah üretimini dondurmayı ve ardından indirimleri müzakere etmeyi öneriyor (Korea Herald).
Bu ciddi bir argüman: savunucuları Pyongyang'ı ödüllendirmek istemiyor, cephaneliğin büyümesinin durmasını istiyor. Cha nükleer silahsızlandırmadan vazgeçmeyi önermiyor: artık uzak bir hedef olsa bile ABD'nin bundan vazgeçmemesi gerektiğini yazıyor (CSIS, Beyond Parallel). Eleştirmenleri ise bir "soğuk barışın" her hâlükârda bombayı kabullenilmiş bir veri olarak ele aldığını söylüyor (Daily NK). Seul de bu yönde bastırıyor: Eylül'de Devlet Başkanı Lee, nükleer ve füze programlarının dondurulması karşılığında yaptırımların gevşetilmesini önermesi için Washington'a çağrıda bulundu (Arms Control Association).
Ama fark tam da burada. Bir cephaneliği dondurmak, bir oldubittiyi yönetmektir. Onun adını anmayı bırakmak, "nükleer silahsızlandırma" kelimesini resmî belgelerden çıkarmak, yaptırımların denetimini kapatmak ise başka bir şey demektir: kuralı düşürmek. Shenzhen'in sorunu, üç gücün Pyongyang'la gerçekçi bir anlaşma araması değil. Sorun, bu anlaşmayı ararken ortak metinlerine kuralın ne olduğunu kimsenin yazmamış olması.
Tez sınamada
Tez şu: bombaya sahip bir devlete nasıl davranıldığı, ihlalin ağırlığından çok o devletin bir büyük güç için ne kadar yararlı olduğuna bağlı. Tezi çürütebilecek vakalarla sınamak gerekiyor.
Güney Afrika, bombayı yapıp sonra kendi isteğiyle söken tek ülke: altı düzenek, 1990 ile 1991 arasında, UAEA'nın doğrulamasıyla imha edildi (South African History Online). Bunu, cephaneliği haklı çıkaran tehdit Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle ortadan kalktığında ve uluslararası yalnızlık artık silahlardan daha pahalıya mal olduğunda yaptı (NTI). Bu vaka, korkunun önemli olduğunu, ama korku sona erdiğinde baskının da işe yarayabileceğini gösteriyor.
Libya, Batı ile ilişkilerin normalleşmesi karşılığında 2003'te programından vazgeçti. 2011'de Kaddafi, Batı'nın desteklediği bir ayaklanmada devrildi (NK News). Bu, Pyongyang'ın örnek gösterdiği vakalardan biri ve onun akıl yürütmesini güçlendiriyor.
Tezin sınırı. BM'nin Kuzey Kore'ye yönelik yaptırımları hâlâ yürürlükte ve Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesinden üçü, ABD, Birleşik Krallık ve Fransa, Ekim 2026 sonunda Japonya, Güney Kore ve Avrupa Birliği ile birlikte Kuzey Kore'nin "tam, doğrulanabilir ve geri döndürülemez" biçimde nükleer silahlardan arındırılmasına yönelik taahhütlerini yinelediler (Hollanda hükümeti). Kabullenmeye benzeyen her şey de yararlılıktan doğmuyor: Seul cephaneliği dondurmayı, Pyongyang işine yaradığı için değil, savaş korkusuyla öneriyor.
O hâlde tezi netleştirmek gerekiyor: yararlılık ihlali silmez, ama bedelini ödetmeye kimin hazır olduğunu belirler ve aşağıda görüleceği gibi, oraya varmadan kimin bombalanacağını da. Hindistan ve Pakistan için Washington'ın buna artık hazır olmaması üç yıl sürdü. Kuzey Kore için Rusya ve Çin artık hazır değil, ABD ise çizgiyi koruyanlar ile Kim'le görüşmek isteyenler arasında bölünmüş durumda.
Dünyaya ulaşan ders
Shenzhen hiçbir şey icat etmedi: daha eski bir şemanın son teyidi. İran antlaşmanın içinde kaldı, güvence yükümlülüklerini ihlal ettiği tespit edildi ve bombalandı (burada yazdık). Ondan önce aynı şey 1981'de Irak'ın ve 2007'de Suriye'nin başına gelmişti; İsrail iki ülkenin reaktörlerini yok etmişti (NTI). Kuzey Kore antlaşmadan çekildi ve bombayı tamamladı. Daha önce de kimse onu işgal etmemişti, çünkü Seul'e çevrilmiş topçusu ve Çin'le ittifakı onu koruyordu; bomba bu caydırıcılığa ekleniyor ve bugün dışarıdan dayatılan bir rejim değişikliğini düşünülemez kılıyor. Washington'ın işine yarayan Hindistan ve Pakistan ise üstelik affedildi ve ortak muamelesi gördü.
Ancak şema herkes için aynı şekilde işlemiyor. Tayvan, Brezilya ve Arjantin nükleer programlara sahipti ve dış baskı ya da kendi tercihleriyle bunlardan vazgeçti; kimse onları bombalamadı (Britannica). Bombalananlar Batı'nın hasımları oldu: belirleyici olan yararlılık ya da onun tersi.
Bombanın neyi koruduğunu ve neyi korumadığını kesin olarak söylemek gerekir. Her saldırıya karşı korumuyor. Ağustos 2024'te nükleer silahı olmayan Ukrayna, dünyanın birinci nükleer gücünün topraklarında, Rusya'nın Kursk bölgesine girdi: bu, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Rusya'ya yapılan en büyük akındı ve Kiev'e göre Ukrayna ordusu haftalarca yaklaşık 1.300 kilometrekareyi elinde tuttu (AP, GV Wire aracılığıyla). Mayıs 2025'te Hindistan, muhtemelen nükleer bir rolü olan Pakistan hava ve füze üslerini vurdu; SIPRI bu kısa savaşın caydırıcılığın mantığını sorgulattığını yazıyor (Defence Industry Europe, SIPRI). 2024'te İran, ilkinde yüzlerce füze ve insansız hava aracıyla olmak üzere, İsrail'e iki kez doğrudan saldırdı (Carnegie); üstelik SIPRI tahminlerine göre İsrail'in yaklaşık 90 savaş başlığına sahip olduğunu bile bile (SIPRI). Bombanın garanti ediyor göründüğü şey daha dar, ama bir rejim için en önemlisi: kimse onu devirmek için işgal etmeye kalkışmıyor. Pyongyang'ın Irak'ı ve Libya'yı örnek gösterirken hatırlattığı fark bu. Irak'a gelince, 2003'te Saddam Hüseyin yolun yarısında durmuş değildi, çünkü 1991 savaşından sonra BM denetimleri onu silahsızlandırmıştı. Irak, silahsız olmanın koruma sağlamadığını gösteriyor; bombanın onu kurtaracağını değil.
Ve bomba halkı değil rejimi koruyor. Kuzey Koreliler onun bedelini yaptırımlar, yalnızlık ve açlıkla ödedi: BM'ye göre neredeyse yarısı yetersiz besleniyor (bağlam ülke dosyamızda). Bu, nükleer silahların yayılması lehine bir argüman değil. Büyük güçlerin dünyaya öğrettiği şeyin tarifi ve antlaşma için en tehlikeli ders bu: kendini tehdit altında hisseden, riskin bombaya sahip olmak değil, ona henüz sahip olmamak olduğu sonucuna varabilir.
Kuzey Kore'den tehdit hisseden de bir sonuç çıkarıyor: Ağustos 2026'da Güney Korelilerin %65'i kendi bombalarına sahip olmaktan yanaydı (Korea Times, Gallup Korea anketi). Council on Foreign Relations'tan Erin Dumbacher'e göre Putin ve Xi'nin ortak hedeflerinden biri, Washington'ın taahhütleri zayıflarsa, Japonya ya da Güney Kore gibi Amerikan müttefiklerinin kendi cephaneliklerini kurmasını engellemek (CFR).
Antlaşmadan geriye ne kalıyor
NPT, bombası olmayan devletlerden onu yapmamalarını, bombası olan beş devletten de silahsızlanmayı müzakere etmelerini istiyor. Shenzhen'de cephanelikleri azaltmaya yönelik hiçbir taahhüt yok ve Rusya ile ABD'nin cephaneliklerini sınırlayan son antlaşma olan New START, Şubat 2026'da sona erdi (SIPRI). Antlaşma bir pazarlığa dayanıyor: bombadan vazgeçen, eşitsizliğin azalacağı ve kuralların herkes için geçerli olacağı vaadi karşılığında bir eşitsizliği kabul ediyor. Kurallar yalnızca kimsenin işine yaramayanlar için geçerliyse, pazarlık içi boş bir kabuğa dönüşür.
Değerlendirmemiz
Kuzey Kore çifte standardın kurbanı değil. Müfettişlere yalan söylemiş, imzaladığı yükümlülükleri ihlal etmiş, komşularını tehdit eden ve cephaneliğini kurarken halkının neredeyse yarısını yeterli yiyecekten yoksun bırakan bir rejim (bağlam ülke dosyamızda). Kendisine uygulanan yaptırımlar kurallara dayanıyordu.
Cephaneliğini dondurmak için bir anlaşma aramak en makul seçim olabilir. Ama Shenzhen'in sessizliği büyük güçler hakkında bir şey söylüyor: ikisi için Kuzey Kore olduğu hâliyle yararlı, üçüncüsü Kim'le görüşmek istiyor ve birlikte imzaladıkları metne ihlalin hâlâ önemli olduğunu kimse yazmadı. Washington bunu başka yerlerde, müttefikleriyle birlikte hâlâ yazıyor. Ama önemli olan anda susarsa, ders bombayı düşünen herkese yine de ulaşır: sonuna kadar gideni artık devrilme riski beklemiyor, bir büyük güce yarayan üstelik affediliyor, yolun yarısında duran hasım ise bombalanıyor. Antlaşma ancak iki şey değişirse ayakta kalabilir: bombadan vazgeçenlere gerçek güvenlik güvenceleri ve dost ya da hasım, herkese aynı ölçütün uygulanması.
Açık sorular
- Washington bir anlaşma karşılığında Kuzey Kore'yi fiilen nükleer devlet olarak tanırsa, İran'a ne söylemiş olur?
- Kuzey Kore cephaneliği, ihlalin artık önemli olmadığı söylenmeden dondurulabilir mi?
- Amerikan güvencesi ortadan kalkarsa Güney Kore ve Japonya ne yapar?
- Birleşmiş Milletler 2014'te Kuzey Kore'de insanlığa karşı suçlar işlendiğini tespit etti. Nükleer bir anlaşmada Kuzey Korelilerin haklarına yer olacak mı?
Kaynaklar: CFR · Beyaz Saray · Çince metin, Çin hükümeti · Euronews · TimesLIVE, Reuters · SIPRI Yearbook 2026 · FAS · SIPRI, tablo notları · Arms Control Association · Arms Control Association · CNS, Middlebury Institute · CSIS · All India Radio · Korea Times · Congressional Research Service · AFP, Inquirer aracılığıyla · BM · Congressional Research Service · Arms Control Association · Carnegie · Center for Arms Control and Non-Proliferation · Carnegie · DPPA, BM · Reuters, ThePrint aracılığıyla · Yonhap, Daum aracılığıyla · Hollanda hükümeti · MSMT raporu, BM · Foreign Policy · Korea Times · Beyaz Saray, 17 Mayıs 2026 · Beyaz Saray, 25 Eylül 2026 · Arms Control Association · Al Jazeera · Korea Times · Korea Herald · CSIS, Beyond Parallel · Daily NK · Arms Control Association · South African History Online · NTI · NK News · Hollanda hükümeti · NTI · Britannica · AP, GV Wire aracılığıyla · Defence Industry Europe, SIPRI · Carnegie · Korea Times, Gallup Korea anketi
İlgili haberler: Kuzey Kore: halk, tarih, rejim ve bomba · Üç Devlet, Tek Antlaşma, Üç Farklı Standart · Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT): neyi zorunlu kılar, kimi bağlar ve onu hiç imzalamayan neden asla ihlal edemez · Mahkemeye karşı üç imza: Shenzhen'de Washington, Moskova ve Pekin yönetenler için dokunulmazlık istiyor