
IWILLNOTLOOKAWAY.ORG
ANALİZ
Silahlanmanın faturası: kim ödüyor, hangi kurallarla
8 Kasım 2026 — Avrupa
«Barış ve silahlanma» dizisi · 2/4
Özetle
- NATO'nun Lahey zirvesinde (Haziran 2025) müttefikler 2035'e kadar GSYH'nin yüzde 5'ini harcamayı taahhüt etti: en az yüzde 3,5'i asıl savunmaya, yüzde 1,5'e kadarı kritik altyapıya, ağlara ve sivil korumaya.
- Bu rakamı Washington istedi ve ardından taahhütten kaçınan tek hükümeti, İspanya'yı gümrük vergileriyle tehdit etti. Temmuz 2025 tarihli AB-ABD ticaret anlaşması yüzde 15 gümrük vergisini ve Amerikan silahı alımlarını aynı pakete koyuyor; ABD'nin NATO büyükelçisine göre müttefiklerin yeni taahhütlerinin yaklaşık yarısı ABD'de üretilen silahlarla ilgili.
- Avrupa Birliği savunma için hızlı araçlar oluşturdu: Avrupa Parlamentosu'nu dışarıda bırakan bir acil durum prosedürüyle yaklaşık on haftada onaylanan 150 milyarlık kredi (SAFE); daha fazla açığa izin veren ama yalnızca savunma için (ve Haziran 2026'dan beri enerji harcamalarının bir kısmı için) geçerli bir İstikrar Paktı istisnası; savunma ve uzay fonlarını beşe katlayan bir 2028-2034 bütçe önerisi.
- Aynı istisnalar sağlık, eğitim, adalet ya da diplomasi için yok. AB bütçesinde çatışma önlemeye ayrılan pay düştü ve tartışılan bir öneri onu finanse eden aracı geri kalanın iki katı kesecek.
- Şimdiden ödeyenler: Birleşik Krallık ve Belçika'da kalkınma yardımı, Birleşik Krallık'ta sivil altyapı, Danimarka'da bir resmî tatil. İtalya'da Parlamento Bütçe Ofisi, istisna sona erdiğinde 2029'dan itibaren hesapların karmaşıklaşacağı uyarısında bulunuyor; hükümet sosyal devlete dokunulmayacağını söylüyor.
- Harcamanın "fazla" olup olmadığı, rakamların çözemediği bir karşılaştırmaya bağlı: dolar cinsinden ölçüldüğünde Avrupa, Rusya'nın neredeyse üç katı harcıyor; satın alma gücüne göre ölçüldüğünde fark çok azalıyor. NATO bildirisi yüzde 3,5'i İttifak'ın kabiliyet hedeflerine bağlıyor, ama bu hedefler gizli: hiçbir yurttaş rakamın ihtiyaçlara karşılık gelip gelmediğini denetleyemiyor.
Önümüzdeki on yılın Avrupa askeri harcamalarını belirleyecek sayı bir pazarlıktan doğdu. GSYH'nin yüzde 5'i, Trump yönetiminin istediği ve müttefiklerin Lahey'de kabul ettiği, katlanılabilir kılmak için ikiye bölünmüş rakam. NATO ilk kalemin kendi kabiliyet hedeflerine ulaşmaya hizmet ettiğini söylüyor; ancak bu hedefler kamuya açık değil. Böylece tartışmada Avrupa hükümetleri neye ihtiyaç olduğunu açıklamıyor: yüzdeye nasıl ulaşacaklarını açıklıyor. Bu Analiz parayı izliyor: nereden geldiğini, onu bulmak için hangi kuralların değiştirildiğini ve onu kimin kaybetme riski taşıdığını.
Olay
Taahhüt. 25 Haziran 2025'te 32 müttefik, 2035'e kadar GSYH'nin en az yüzde 3,5'ini "temel savunma gereksinimlerine" ve yüzde 1,5'e kadarını kritik altyapının korunmasına, ağların savunulmasına, sivil hazırlık ve dayanıklılığa ayırmayı taahhüt eden bir bildiri imzaladı (LaPresse). İkinci kalem birincisinden daha az tanımlı ve buna geri döneceğiz.
Avrupa araçları. Komisyon Mart 2025'te, 800 milyardan fazlasını seferber etmeyi amaçlayan ve sonra adı Readiness 2030 olarak değiştirilen ReArm Europe planını sundu (Avrupa Komisyonu). Birinci ayak SAFE, ortak silah alımları için 150 milyara kadar kredi sunuyor (AB Konseyi). İkincisi, aşağıda ele aldığımız bütçe kurallarına bir istisna. 2028-2034 bütçe önerisinde Komisyon, savunma ve uzay için bugünün beş katı, 131 milyar öngörüyor (Komisyon, FastForward aracılığıyla).
Gerçek harcama. İsveç merkezli SIPRI enstitüsüne göre 2025'te NATO'nun 29 Avrupalı üyesi 559 milyar dolar harcadı ve 22'si GSYH'nin yüzde 2'sini aştı. Rusya 190 milyar, GSYH'sinin yüzde 7,5'ini; Ukrayna 84 milyar, kendi GSYH'sinin yüzde 40'ını harcadı (SIPRI).
Yüzde 5 nereden geliyor
Baskı. Rakamı Washington istedi ve ticari tehditlerle destekledi. Lahey'de hedefi reddeden tek hükümet İspanya oldu: bildiriyi imzaladı ama yüzde 2,1'i taahhüt etti ve bunun sosyal harcamalardan ödün vermeden İttifak'ın istediği kabiliyetleri karşılamaya yettiğini savundu (La Notizia). ABD başkanı bir basın toplantısında İspanya'ya gümrük anlaşmasında "iki katını" ödeteceğini söyledi (Sky TG24); Ekim'de onu NATO'dan çıkarmayı önerdi (Open); Temmuz 2026'daki Ankara zirvesinde artık İspanya ile iş yapmak istemediğini söyledi ve Hazine Bakanı'ndan "kesmesini" istedi (AFP, Kuwait Times aracılığıyla). Aynı zirvenin arifesinde yönetim, geride kalan müttefiklere gümrük vergileri dahil yaptırımları dışlamıyordu (Washington Examiner).
Silah ve ticaret aynı pakette. Lahey'den bir ay sonra, 27 Temmuz 2025'te ABD ile AB arasındaki ticaret anlaşması Avrupa mallarının çoğuna yüzde 15 gümrük vergisi koydu ve enerji alımlarının yanına Avrupa'nın büyük miktarda Amerikan silahı alma niyetini yerleştirdi (Al Jazeera). ABD'nin NATO büyükelçisine göre müttefiklerin Lahey'den sonra üstlendiği yaklaşık 139 milyar dolarlık yeni taahhüdün yaklaşık yarısı ABD'de üretilen teçhizat, silah ve mühimmatla ilgili (Washington Examiner).
Yalnızca Washington değil. Yine de Avrupa'nın silahlanmasını yerine getirilmiş bir emir olarak anlatmak yanlış olur. ReArm Europe planı, Lahey'den üç ay önce, Mart 2025'te, kısmen ABD'nin artık Avrupa'yı savunmayacağı korkusuyla sunuldu. Polonya ve Baltık ülkeleri yıllardır daha fazla harcama istiyordu ve Estonya başbakanı İspanya dahil herkesin yüzde 5'e ulaşması gerektiğini söyledi (Euronews). Amerikan baskısı rakamı ve takvimi belirledi; Rusya korkusu ve ABD korkusu gerisini yaptı.
Silahlar için bir kural, hizmetler için hiçbiri
İstisna. İstikrar Paktı AB ülkelerinde kamu harcamalarının artışını sınırlıyor. Komisyon 19 Mart 2025'te Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ulusal kaçış maddesini devreye sokmaya izin veren bir "olağanüstü durum" olduğunu belirledi ve devletleri bunu koordineli biçimde kullanmaya çağırdı (Osservatorio CPI). Pratikte bir devlet, para savunmaya gittiği sürece, Pakt'ı ihlal etmeden dört yıl boyunca GSYH'nin yüzde 1,5'ine kadar fazla harcayabiliyor (Italpress). Şubat 2026'da on yedi devlet izin almıştı (Eunews). 8 Ekim'de Komisyon İtalya'ya da savunma için ve bu yıldan itibaren enerji harcamalarının bir kısmı için onay verdi (Il Post).
Olmayan. Sağlık, eğitim, adalet ya da sivil altyapının bakımı için benzer bir istisna yok. Silahlar için tanınan aynı açıkla doktor almak ya da okulları yenilemek isteyen bir hükümet kuralları çiğnemiş olur. Bu bir suçlama değil: kuralların metni. Ama sonuç şu: aynı ihtiyaç karşısında finanse edilmesi en kolay harcama askeri harcama oluyor.
Prosedür. Süreler de farklı. SAFE 19 Mart 2025'te önerildi ve 27 Mayıs'ta kabul edildi. Hızlı gitmek için Komisyon, Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma'nın 122. maddesini, Avrupa Parlamentosu'nu karar dışında bırakan bir acil durum maddesini seçti. Parlamento, içeriğine değil yöntemine itiraz ederek Adalet Divanı'ndan tüzüğün iptalini istedi (La Notizia); dava sürüyor.
Şimdiden ödeyenler
Kalkınma yardımı. Birleşik Krallık Şubat 2025'te savunmayı 2027'ye kadar GSYH'nin yüzde 2,5'ine çıkarmaya karar verdi ve artışı kalkınma yardımını GSYH'nin yüzde 0,5'inden yüzde 0,3'üne indirerek finanse etti; ilgili bakan istifa etti (LaPresse). Belçika yardım bütçesini yüzde 25 azalttı (Brussels Times).
Sivil altyapı. 30 Haziran 2026'da sunulan planda İngiliz hükümeti savunma artışını yollardan enerjiye sivil altyapı projelerini keserek de finanse etti (laRegione).
Emek. Danimarka 2023'te savunmaya yılda yaklaşık 400 milyon avro ayırmak için dinî bir bayramı, Store Bededag'ı kaldırdı; her dört Danimarkalıdan üçü buna karşıydı (Il Post; Danimarka'daki İtalyan Ticaret Odası).
Çatışma önleme. AB bütçesinde barış inşasına ve çatışma önlemeye ayrılan pay 2021'den bu yana yüzde 3,7'den yüzde 2,6'ya düştü (FIIA). 2028-2034 için İrlanda dönem başkanlığının bir önerisi, barış inşasını da finanse eden Global Europe aracını ortalama kesintinin iki katı, yaklaşık yüzde 16 kesecek (IRC).
İtalya örneği. Burada henüz kesinti yok ve tartışma açık. Ekim ortasında başbakan, savunma fonlarının "sağlıktan ya da okuldan alınmış para olmadığını" söyledi. 12 Ekim'de bir oturumda Parlamento Bütçe Ofisi, istisnanın açığı artırdığını ama kalıcı harcama alanı yaratmadığını ve 2029'dan itibaren, madde kapandığında, tablonun karmaşıklaşacağını açıklamıştı: ödeneklerin önemli bir kısmı istisnayla durmayan personel ve çok yıllı programlarla ilgili. Ofis, hükümetten savunma ve enerjinin 2028'den sonra nasıl finanse edileceğini daha bütçe yasasında belirtmesini istedi (Teleborsa; Il Fatto Quotidiano). Başka bir deyişle: bugün borçla ödeniyor, yarın birinin bu borcu ödemesi gerekecek.
Etiket hilesi
Yüzde 1,5'lik kalem geniş: altyapının korunması, ağlar, sivil hazırlık, inovasyon, sanayi tabanı. Bazı hükümetler zaten kararlaştırılmış harcamaları buraya sokmaya çalışıyor. İtalyan hükümeti Temmuz 2025'te yaklaşık 13,5 milyarlık Messina Boğazı köprüsünü ve Cenova limanının yeni dalgakıranını askeri değeri olan altyapı olarak saymayı düşündü (Il Post; Il Fatto Quotidiano). ABD'nin NATO büyükelçisi köprünün askeri değeri olmadığını söyledi; Ulaştırma Bakanlığı ise projenin savunma fonlarıyla değil devlet fonlarıyla finanse edildiğini yanıtladı (Il Post; Open).
Etiket iki yönde kullanılabilir. Daha fazla harcamadan yüzdeye ulaşmak için sivil bir projeye "savunma" denebilir; ya da gerçekte askeri olan bir harcama "sivil güvenlik" diye sunulabilir. İki durumda da yurttaş artık neyi ödediğini bilmiyor. L'Espresso bunu İtalya için yazdı: yıllardır savunma harcaması stratejik değil, muhasebe hedeflerine göre değerlendiriliyor (L'Espresso).
Fazla mı, yeterli mi?
En zor soru bu ve rakamlar onu çözmüyor. Piyasa döviz kurlarıyla dolar cinsinden ölçüldüğünde, NATO'nun Avrupalı üyelerinin harcaması Rusya'nınkinin neredeyse üç katı. Satın alma gücü paritesiyle ölçüldüğünde, yani Rusya'da bir askerin ya da bir merminin çok daha ucuza mal olduğu hesaba katıldığında, fark neredeyse sıfıra iniyor ve bazıları Rusya'nın tüm Avrupa'dan daha fazla harcadığını savunuyor (Money.it; IISS, Startmag aracılığıyla). İki ölçü farklı sorulara yanıt veriyor ve yalnızca birini aktaran sonucu baştan seçmiş oluyor.
Her durumda eksik olan, kamuya açık biçimde ara adım. Lahey bildirisinin yüzde 3,5'i bağladığı NATO kabiliyet hedefleri gizli (LaPresse). Tam olarak neyin eksik olduğuna dair gizliliğin anlaşılabilir askeri nedenleri var; ama en azından kamuya açık bir sürüm olmadan hiçbir Parlamento rakamın doğru olup olmadığını değerlendiremez. Yüzde 5 bir sonuç değil, bir harcama hedefi. Yanlış şeyler satın alarak ona ulaşılabilir ya da ıskalanıp gerekene sahip olunabilir.
Hukuki yorum
AB bütçesi ve silahlar. Avrupa Birliği Antlaşması, askeri ya da savunmayla ilgili sonuçları olan operasyonların ortak bütçeden finanse edilmesini yasaklıyor (madde 41, paragraf 2). Bu yüzden Ukrayna'ya askeri yardımın ortak Avrupa kısmı, bütçe dışında duran ve devletlerce ödenen Avrupa Barış Fonu üzerinden yürüyor ve SAFE kredi biçimini alıyor. Bunlar meşru çözümler, ama olağan bütçe üzerinde ortak karar yetkisi bulunan Avrupa Parlamentosu'nun denetimini azaltıyor.
122. madde. Madde, belirli ürünlerin tedarikinde ciddi güçlükler ya da olağanüstü durumlar için tasarlandı. Pandemi ve enerji krizi için kullanıldı. Onu uzun vadeli bir kredi programı için kullanmak, Parlamento'nun Divan önünde itiraz ettiği tercih. Divan bunu onaylarsa 122. madde acil kararlar için olağan yol haline gelecek ve "acil"in tanımını o günkü hükümet yapacak.
Pakt'a istisna. Ulusal kaçış maddesi (AB Tüzüğü 2024/1263, madde 26), devletin denetimi dışındaki olağanüstü durumları ve borcun orta vadeli sürdürülebilirliğini tehlikeye atmayan bir harcamayı şart koşuyor. Ukrayna'daki savaş olağanüstü bir durum olabilir. Personeli ve on yıllarca süren programlarıyla 2035'e kadar uzanan bir harcama taahhüdünü "geçici" kelimesine sığdırmak daha zor.
Simetri testi
Karşı argüman. Bazıları savunma ile sosyal devletin alternatif değil tamamlayıcı olduğunu savunuyor: güvenlik olmadan Avrupa daha az yatırım çeker, daha az büyür ve sonunda sosyal devleti finanse edemez. Bunu yazanlar arasında Lorenzo Bini Smaghi var; en güçlü sosyal devlete sahip İskandinav ülkelerinin askeri harcamayı en çok artıran ülkeler olduğunu belirtiyor (IEP Bocconi). Ciddi bir argüman. Ama büyüme gerçekten gelirse geçerli ve bu arada kimin ödediğini söylemiyor.
Tehdit gerçek. Rusya bir Avrupa ülkesine saldırdı, GSYH'sinin yüzde 7,5'ini savunmaya harcıyor ve Danimarka istihbaratı, beş yıl içinde Avrupa'ya karşı büyük çaplı bir savaşa hazır olabileceğini düşünüyor (aynı IISS kaynağı). Silahlanmayı eleştiren, yerine ne önerdiğini söylemeli: çok pahalı olduğunu söylemek yetmez.
Hesaplarda aynı ölçüt. Bir hükümet bir köprüye savunma dediğinde "yaratıcı muhasebe"yi kınıyorsak, bir hükümet silah harcamasına altyapı dediğinde ya da silahlanmayı eleştirenler farklı şeyleri ölçen rakamları yan yana koyduğunda da kınamalıyız.
Değerlendirmemiz
Bu bölüm sitenin görüşünü yansıtır. Yukarıda aktarılan olgulardan ayrıdır.
Sorun Avrupa'nın kendini savunması değil. Sorun kuralların tek yönde değiştirilmiş olması. Silahlar için açığa izin veriliyor, prosedür kısalıyor, Parlamento devre dışı kalıyor, etiketler genişliyor. Okul, sağlık, adalet ve diplomasi için eski kurallar geçerli, bazı durumlarda daha derin kesintiler. Aynı ihtiyaç karşısında kazanan hep kuralları en elverişli olan harcama.
Böyle kararlaştırılan bir silahlanma, tehdit uydurma olduğu için değil, rakam ihtiyaçlardan önce geldiği ve maliyetler ileriye, istisna sona erdiğinde borcu ödemek zorunda kalacak bütçelere itildiği için orantısız. Ve tehlikeli, çünkü plansız harcanan her avro güvenlik satın almayan bir avro ve diplomatik bir kanal olmadan silahlanarak geçen her yıl, önlenmek istendiği söylenen savaşı daha olası kılıyor.
Ne yapılabilir
Aşağıdaki öneriler aynı zamanda sitenin bir manifestosunun ve bir dilekçesinin temelini oluşturuyor.
- Bir sosyal madde. Sağlık, eğitim, adalet ve sivil altyapıdan kesintilerle finanse edilen hiçbir savunma harcaması artışı olmasın. Silahlar için daha fazla açığa izin veriliyorsa, aynı kural temel hizmetleri de korumalı.
- Önce ihtiyaçlar, sonra rakam. Her hükümet Parlamento'ya eksik kabiliyetlerin ve maliyetlerinin kamuya açık bir sürümünü sunsun ve harcamayı GSYH yüzdesiyle değil bununla gerekçelendirsin.
- Dürüst etiketler. Asıl savunma ve sivil güvenlik için ayrı ve denetlenebilir hesaplar. Hiçbir sivil proje savunma sayılmasın, hiçbir askeri harcama altyapının arasına gizlenmesin.
- Parlamento karar versin. Uzun vadeli programlar için 122. madde gibi acil durum prosedürleri olmasın.
- Diplomasiye eşitlik. Çatışma önleme bütçenin geri kalanından daha fazla kesilmesin ve AB, Ukrayna müzakereleri için yetki sahibi bir temsilci edinsin.
- Biz karar verelim. Savunma harcaması gümrük tehdidi altında değil, Avrupa'nın ihtiyaçlarına göre belirlensin ve ticaret anlaşmalarına bağlanmasın. Alımlar, üreticinin bayrağına göre değil işe yarayıp yaramadığına göre seçilsin: ne Washington'u memnun etmek ne de Avrupa sanayisini kayırmak için.
Harekete geçmek isteyenlerin bazı gerçek araçları var: bütçeyi oylayan ve hükümete Konsey'de yön veren ulusal Parlamento; Avrupa Parlamentosu'na dilekçeler (Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma, madde 227); oy.
İzlenecekler
- Avrupa Parlamentosu'nun SAFE'e karşı açtığı davada Adalet Divanı'nın kararı.
- 2028-2034 AB bütçesi müzakereleri: savunma fonları ve Global Europe fonları.
- 2027 ulusal bütçe yasaları: savunmanın finansmanının nereden bulunduğu.
- Konsey'in İtalya için kaçış maddesine ilişkin kasım sonuna kadar beklenen kararı.
- Müttefiklerin her yıl NATO'ya sunmak zorunda olduğu ulusal planlar ve bunlarda neyi saydıkları.
Kaynaklar: LaPresse · Avrupa Komisyonu · AB Konseyi · Komisyon, FastForward aracılığıyla · SIPRI · La Notizia · Sky TG24 · Open · AFP, Kuwait Times aracılığıyla · Washington Examiner · Al Jazeera · Euronews · Osservatorio CPI · Italpress · Eunews · Il Post · La Notizia · LaPresse · Brussels Times · laRegione · Il Post · Danimarka'daki İtalyan Ticaret Odası · FIIA · IRC · Teleborsa · Il Fatto Quotidiano · Il Post · Il Fatto Quotidiano · Il Post · Open · L'Espresso · Money.it · IISS, Startmag aracılığıyla · IEP Bocconi
İlgili haberler: Meşru müdafaa nereye kadar: Ukrayna'nın Rusya'daki saldırıları, tek tek · Silahlanma soğuk yenir · Gözdeki bağ: silahı sanayiyle takas eden Avrupa · Avrupa ne yapabilir: yedi öneri