IWILLNOTLOOKAWAY.ORG

SÖZLÜK

Etiyopya: halklar, tarih, kim savaşıyor ve neden

22 Ekim 2026 itibarıyla güncel

Etiyopya'dan gelen haberler Tigray'den, TPLF'den, Fanolardan, Eritre'den ve denize erişimden söz ediyor, ama ilgili halkların kim olduğunu, 2022'de bir savaştan çıkan bir ülkenin neden yeniden savaşta olduğunu ve bundan kimin kazandığını nadiren açıklıyor. Bu dosya temel arka planı bir araya getiriyor. Güncelleniyor: her değişiklik tarihi ve kaynağıyla birlikte en altta kaydediliyor.

Toprak ve halklar

Etiyopya, Rift Vadisi'nin içinden geçtiği, doğuda ve batıda kurak ovalarla çevrili bir yayla. Nil'in suyunun büyük bölümünü Mısır'a taşıyan Mavi Nil bu yaylada doğuyor. Ülkenin 1993'ten beri denize çıkışı yok: o yıl Eritre bağımsız oldu ve kıyının tamamını da beraberinde götürdü (Britannica). Ülkenin ortasındaki başkent Addis Ababa aynı zamanda Afrika Birliği'nin merkezi. Tigray en kuzeyde, Eritre sınırında; Amhara Tigray'in batısında ve güneyinde; en büyük bölge olan Oromia başkenti çevreliyor; Afar ve Somali bölgesinin ovaları doğuda.

Rakamlar hakkında bir uyarı. Halklara ilişkin resmî veriler hâlâ 95 etnik grup sayan 2007 nüfus sayımından geliyor (Kanada IRB, ecoi.net aracılığıyla). Aşağıdaki yüzdeler, Minority Rights Group'un aktardığı biçimiyle bu sayımdan geliyor (MRG) ve büyüklük sırası olarak okunmalı: nüfus o zamandan bu yana yaklaşık 135 milyona çıktı (UNFPA) ve her halk aynı hızda büyümedi. Başka kaynakların daha yeni tahminleri benzer oranlar veriyor: Oromolar %34-35, Amharalar %26-27, Tigraylılar %6 civarında (Britannica ve Bertelsmann Stiftung, Kanada IRB'nin aktardığı biçimiyle, age). Bazı küçük halklar için güvenilir bir rakam yok ve bunu belirtiyoruz.

• Oromolar — %34,4 (2007 sayımı), en kalabalık halk. Çoğunlukla yaklaşık 40 milyon nüfuslu en büyük bölge Oromia'da yaşıyor (AP, UNB aracılığıyla) ve Oromo dilini konuşuyorlar. Uzun süredir Tigraylıların egemen olduğu bir hükümet tarafından dışlandıklarını söylüyorlar; 2015'ten itibaren Addis Ababa'nın tarım arazilerine doğru genişletilmesi planlarını protesto ettiler (MRG, age). 2018'den bu yana Oromia'da Oromo Kurtuluş Ordusu (OLA) savaşıyor (AP, age).
• Amharalar — %27 (2007 sayımı). Orta ve kuzey yaylada yaşıyorlar. Dilleri Amharca federal resmî dil. Tigraylılarla birlikte tarihsel olarak siyasete egemen oldular: Haile Selassie döneminde Amhara dili ve kültürü, diğer halkların aleyhine, Etiyopya kimliğinin modeliydi. Etnik federalizmde bölgeleri için daha fazla özerklik istediler; 2016'da Gondar'da protestolar oldu (MRG, age). 2023'ten bu yana bölge ordu ile Fano milisleri arasındaki savaşın sahnesi (analizimiz).
• Somaliler — %6,2 (2007 sayımı). Doğu ovalarının Müslüman çobanları; Somali'nin 1977-1978 savaşında üzerinde hak iddia ettiği Somali bölgesinde (Ogaden) yaşıyorlar (MRG, age). Ogaden Ulusal Kurtuluş Cephesi (ONLF) burada uzun süre savaştı.
• Tigraylılar — %6,1 (2007 sayımı). Yaklaşık 7 milyon nüfuslu Tigray'de yaşıyorlar (analizimiz) ve Eritrelilerin çoğu gibi Tigrinya konuşuyorlar. Çoğunluğu Ortodoks Hristiyan. Küçük bir azınlık olmalarına rağmen TPLF aracılığıyla 1991'den 2018'e kadar federal hükümeti yönettiler ve güvenlik güçlerindeki varlıkları bir "Tigray hükümeti" algısını besledi (MRG, age).
• Sidamalar — %4 (2007 sayımı). Güneyde yaşıyorlar. On yıllarca kendi bölgelerini istediler ve gecikmeler ve çatışmalarla geçen bir referandumun ardından 2020'de bunu elde ettiler (Rift Valley Institute, ecoi.net aracılığıyla). Onlardan sonra güneyin başka halkları da yeni bölgeler istedi ve elde etti (aynı kaynak).
• Afarlar — %1,7 (2007 sayımı). Doğudaki, ülke ticaretinin neredeyse tamamının geçtiği Cibuti yolunun kat ettiği Afar ovalarında yaşıyorlar (analizimiz). Derg döneminde hükümet Afarlar ile Somaliler arasındaki ayrılıkları kullandı (MRG, age).
• Gurage, Wolayta, Hadiya, Gamo, Gedeo ve güneyin diğer halkları — her biri %1,3 ile %2,5 arasında (2007 sayımı). Farklı diller konuşan onlarca halk.
• Kunama, Irob ve diğer küçük halklar — toplam %8,8 (2007 sayımı). Tek tek gruplar için güvenilir bir tahmin yok. Gambela bölgesinde ve Aşağı Omo'da yerli halklar köyleştirme programları, plantasyonlar ve barajlar yüzünden yerlerinden edildi (MRG, age).

Din: yaklaşık %43,5'i Ortodoks Hristiyan, %33,9'u Müslüman; geri kalanı Protestan, Katolik ya da geleneksel dinlerin mensubu (MRG, age; 2007 sayımı). Etiyopya Hristiyanlığı dünyanın en eskileri arasında: 4. yüzyılda Aksum kralı Ezana onu devlet dini ilan etti (National Geographic).

Kaynaklar ve ekonomi: tarım, kahve, altın, nehirlerin suyu. Temmuz-Aralık 2025 arasında altın ihracatı 2,56 milyar dolara ulaştı, kahve ise tek bir çeyrekte 1,3 milyar dolar getirdi (UNDP). Kamu borcu 68,8 milyar dolar ve IMF bunu sürdürülemez buluyor; Dünya Bankası'na göre yoksulluk 2016'da %33'ten 2021'de %39'a çıktı (aynı kaynak). Etiyopya Eylül 2025'te Mavi Nil üzerindeki Büyük Rönesans Barajı'nı (GERD) açtı: tam kapasitede 5.150 megavat, 5 milyar dolar, neredeyse tamamı yurt içinde finanse edildi (Khaleej Times). İthalat ve ihracatın %95'inden fazlası, yılda bir milyar doları aşan bir maliyetle Cibuti'den geçiyor (IBA).

Kısa tarih

İmparatorluk. MS 1. yüzyılda kuzey yaylasında Aksum krallığı doğar; 4. yüzyılda kral Ezana döneminde Hristiyanlaşır ve 3. ile 6. yüzyıllar arasında Kızıldeniz'in güçlerinden biri olur (National Geographic, age). Etiyopya İmparatorluğu yaylanın bu Hristiyan çekirdeğinden doğar ve 1974'e kadar monarşi olarak kalır.

Adwa (1896). 1890'dan beri Eritre sömürgesine sahip olan İtalya (Britannica, age) egemenliğini genişletmeye çalışır. 1 Mart 1896'da Adwa'da Menelik'in ordusu onu yener: bu, "sömürge döneminde bir Avrupa gücünün Afrika kuvvetleri karşısında aldığı ilk ezici yenilgidir" (Britannica). Etiyopya bağımsız kalır.

İtalyan işgali (1935-1941). Ekim 1935'te faşist İtalya Etiyopya'yı işgal eder; 5 Mayıs 1936'da Addis Ababa'yı alır. Mussolini ve Badoglio zehirli gaz kullanılmasına izin verir (The Reporter, Richard Pankhurst'e dayanarak). İmparator Haile Selassie Milletler Cemiyeti'ne başvurur; Cemiyet hiçbir şey yapmaz (aynı kaynak). 19 Şubat 1937'de, genel vali Rodolfo Graziani'ye yönelik bir suikast girişiminin ardından İtalyanlar Addis Ababa'yı üç gün boyunca yakıp yıkar: ölü sayısına ilişkin tahminler yaklaşık 3.000 (Del Boca), yaklaşık 19.200 (Ian Campbell) ve 30.000 (Etiyopya kaynakları) arasında değişiyor (Domani). 20 Mayıs 1937'de Graziani'nin emriyle Debre Libanos manastırının keşişleri kurşuna dizilir: faşist belgelere göre 297 keşiş ve 23 sivil, başka tahminlere göre 1.500-2.000'e kadar. İtalya'da İtalyan sömürgeciliğinin Afrikalı kurbanları için bir anma günü öngören yasa teklifi yıllardır parlamentoda bekliyor (Domani, age). 5 Mayıs 1941'de İngiliz ordusu ve Etiyopyalı direnişçiler ülkeyi kurtarır (The Reporter, age).

Haile Selassie (1941-1974). İmparator tahtına döner. 1952'de eski İtalyan sömürgesi Eritre Etiyopya'ya federasyonla bağlanır; 1962'de bir Etiyopya eyaleti olur ve otuz yıl sürecek bir bağımsızlık gerillası başlar (Britannica, age).

Derg (1974-1991). 1974'te Mengistu Haile Mariam'ın önderliğindeki komünist askerî cunta Derg imparatoru devirir (Al Jazeera). 1976'dan itibaren "Kızıl Terör" muhalifleri hedef alır (HRW): Africa Watch'ın en ihtiyatlı tahminlerine göre 30.000'e kadar ölü (Pennsylvania Üniversitesi). 1983-1985 kıtlığı, savaş ve hükümet politikalarıyla ağırlaşarak yüz binlerce kişiyi öldürür (Al Jazeera, age); rejim yüz binlerce köylüyü zorla kuzeyden güneye taşır ve bu nakillerde en az 50.000 kişinin öldüğünü açıklayan Sınır Tanımayan Doktorlar sınır dışı edilir (MSF). Human Rights Watch'a göre Derg'in eylemleri 500.000 ya da daha fazla sivilin ölümüne yol açtı (HRW, age).

İktidarda TPLF (1991-2018). 1991'de TPLF'nin önderlik ettiği EPRDF koalisyonu Addis Ababa'ya girer; Mengistu Zimbabve'ye kaçar (HRW, age). Tigraylı lider Meles Zenawi 2012'deki ölümüne kadar ülkeyi yönetir. 1993'te Eritre bağımsız olur (Al Jazeera, age). 1995 Anayasası etnik temelli bölgelerden oluşan bir federasyon kurar ve halklara ayrılma dahil kendi kaderini tayin hakkı tanır (39. madde); ama iktidar, 2015'te müttefikleriyle birlikte parlamentodaki bütün sandalyeleri kazanan EPRDF'de son derece merkezîleşmiş olarak kalır (MRG, age). 1998-2000 arasında Etiyopya ve Eritre, Badme köyü çevresinde on binlerce kişinin öldüğü bir sınır savaşı yapar (Al Jazeera, age); Cezayir anlaşmasıyla kurulan komisyon Badme'yi Eritre'ye verir, ama Etiyopya kararı kabul etmez ve iki ülke on sekiz yıl boyunca "ne savaş ne barış" hâlinde kalır (Gulf News).

Abiy Ahmed ve Tigray savaşı (2018-2022). Yıllarca süren Oromo ve Amhara protestolarının ardından Nisan 2018'de Abiy Ahmed başbakan olur. Birkaç ay içinde Eritre ile anlaşmayı kabul eder ve Asmara'ya gider; 2019'da Nobel Barış Ödülü'nü alır (Gulf News, age). TPLF federal iktidarı kaybeder ve Tigray'in yönetiminde kalır (analizimiz). Kasım 2020'de, federal bir askerî üsse yapılan saldırının ardından Abiy Tigray güçlerine karşı bir saldırı emri verir (Eye Radio). Orduyla birlikte Eritre birlikleri ve Amhara milisleri savaşır; Uluslararası Af Örgütü'ne göre Kasım 2020 sonunda Aksum'da Eritre askerleri yüzlerce sivili öldürür; bu katliam insanlığa karşı suç teşkil edebilir (Uluslararası Af Örgütü). BM ile Etiyopya İnsan Hakları Komisyonu'nun ortak soruşturması bütün tarafların ihlallerini belgeler (OHCHR). 2 Kasım 2022'de Pretoria anlaşması savaşı bitirir (analizimiz). Afrika Birliği arabulucusu Olusegun Obasanjo yaklaşık 600.000 ölüden söz etti; Etiyopya İnsan Hakları Komisyonu başkanı ise bütün tahminlerde ihtiyatlı olunması çağrısında bulundu (Eye Radio, age).

Pretoria'dan sonra (2023-2026). 2023'te hükümet Amhara'nın bölgesel özel kuvvetlerini dağıtmaya çalışır: orduyla birlikte savaşmış olan Fano milisleri ayaklanır (analizimiz). 1 Ocak 2024'te Abiy, Somali'nin ayrılıkçı bölgesi Somaliland ile, gelecekte tanınma karşılığında yaklaşık 20 km'lik kıyının elli yıllığına kiralanmasını öngören bir mutabakat zaptı imzalar; Somali bunu egemenliğinin ihlali sayar (IBA, age). 2025'te TPLF parti kaydını kaybeder; Nisan 2026'da Pretoria'dan doğan geçici yönetimi görevden alır ve Debretsion Gebremichael'i yeniden başa getirir (analizimiz). Tigray'de yapılmayan Haziran 2026 seçimlerinde Refah Partisi 438 sandalye kazanır (Reuters, Polity aracılığıyla).

Yeni savaş (Eylül 2026'dan beri). 20 Eylül'de yedi silahlı grup hükümeti devirmek için bir ittifak kurduklarını açıklar. 23 Eylül'den itibaren TPLF Mekelle, Aksum ve Shire havalimanlarını alır ve Amhara ile Afar'a doğru saldırır (analizimiz). 1 Ekim'de Etiyopya Asmara'daki büyükelçiliğini kapatır ve Eritre diplomatik ilişkileri keser (Political.org). 4 Ekim'de federal ordu çatışmasız biçimde Mekelle'ye yeniden girer (Al Jazeera); 5 Ekim'de Abiy ikinci dönem için yemin eder (analizimiz). 7 Ekim'den itibaren izleme merkezi ACLED, Zalambessa'dan Tigray'e giren Eritre birliklerini bildirir; Etiyopya onları insansız hava araçlarıyla vurur ve çekilmelerini ister; Eritre ne doğrular ne yalanlar (Political.org, age). 16 Ekim'de Abiy, seçim yapılması hedefiyle Tigray için altı aylık geçici bir yönetim atar (Reuters, Daily Maverick aracılığıyla); yönetim Getachew Reda'ya ve Tigray Barış Gücü'ne yakın isimlere verilir (Critical Threats). Tigray güçleri orta Tigray'de karşı saldırı başlattıklarını açıklıyor; Amhara'da Fanolar kuzey Şoa'da ilerliyor (aynı kaynak). Hiçbir ateşkes ilan edilmedi.

Kim yönetiyor ve nasıl

Etiyopya federal bir parlamenter cumhuriyet: iktidar 2018'den beri başbakan Abiy Ahmed'in ve onun Refah Partisi'nin elinde. Haziran 2026 seçimlerinde parti, sonucu açıklanan sandalyelerin yaklaşık %90'ı olan 438 sandalye kazandı; Tigray'de oy kullanılmadı, Amhara'nın en az sekiz seçim çevresinde de. Muhalefet hükümeti liderlerini tutuklamakla suçluyor; hükümet reddediyor. Şubat'ta yetkililer Reuters'ın Addis Ababa'daki gazetecilerinin akreditasyonunu yenilemedi (Daily Monitor, Reuters'tan).

İsveçli V-Dem enstitüsü 2026 raporunda Etiyopya'yı "seçimli otokrasi" olarak sınıflandırıyor: oy veriliyor ama seçimler ne özgür ne adil (V-Dem). Bir otokrasiyi demokrasiden neyin ayırdığını Otokrasi maddesinde açıklıyoruz.

Anayasa federal, federalizm ise etnik: her bölgenin kendi hükümeti, kendi polisi ve 2023'e kadar kendi özel kuvvetleri var. Tigray'de federal hükümet 16 Ekim 2026'dan beri geçici bir yönetim kurmuş durumda; TPLF ise bölge üzerindeki yetkiyi talep etmeyi sürdürüyor (Critical Threats, age).

Kim kimdir

Çatışma nereden doğuyor

«Dünyanın savaşları "Müslüman" mı?» başlıklı yazımızın dört düzeyini kullanıyoruz. Burada din cephe hattı değil: birbiriyle savaşan Tigraylılar, Amharalar ve Oromoların büyük bölümü çoğunlukla Hristiyan.

Zemin: federasyona dönüşen bir imparatorluk. İmparatorluk ülkeyi merkezden yönetti ve Amhara dilini ve kültürünü Etiyopya kimliğinin modeli yaptı; Derg bölgesel özerkliği yalnızca kâğıt üzerinde tanıdı (MRG, age). TPLF etnik federalizmle bu düzeni tersine çevirdi: her halka kendi toprağı ve kâğıt üzerinde ayrılma hakkı. Ama bölgeler arasındaki sınırlar Tigray ile Amhara arasında, Pretoria'dan sonra da Amhara denetiminde kalan tartışmalı topraklar bıraktı (analizimiz); "başkalarının" bölgesinde yaşayanlar kendi evlerinde yabancı gibi hissediyor.

Bu, bugün yönetenleri aklamıyor. TPLF 27 yıl boyunca bütün sandalyeleri kazanan merkeziyetçi bir sistemle yönetti (MRG, age). Abiy hükümeti savaşı yabancı bir ordunun, Eritre ordusunun yardımıyla Tigray'e taşıdı, sonra da kendisine yardım etmiş olan Amhara milisleriyle yollarını ayırdı. Bütün silahlı taraflar BM tarafından sivillere karşı suçlarla suçlanıyor.

Kıvılcım: 2018'deki iktidar değişimi. Savaş TPLF'nin iktidarı kaybetmesinden doğuyor. 2018'de yaklaşık otuz yıl ülkeyi yönetmiş olan parti yalnızca Tigray'e hâkim kalır; Kasım 2020'de savaş başlar. Pretoria anlaşması çatışmaları durdurdu ama düğümleri çözmedi: silahsızlanma, yerinden edilmişlerin dönüşü, tartışmalı topraklar (analizimiz).

Bayrak: birliğe karşı özerklik. Hükümet devletin birliği için savaşıyor ve Amhara'daki savaşa "güvenlik sorunu" diyor (aynı kaynak). Muhalefet ittifakı temsil ettiği halkların "hayatta kalması" için savaştığını söylüyor ve Abiy'nin düşmesini istiyor. İki bayrak da siyasi; hiçbiri bir okulu vurmayı ya da bir çocuğu askere almayı meşru kılmıyor.

Dış çarpan: deniz ve Nil. İç savaş bölgesel bir çatışmayla birleşti. Etiyopya denize çıkış istiyor ve komşuları bunu Asab'da ya da Somaliland'de zorla arayacağından korkuyor; tatlı suyunun yaklaşık %90'ı için Nil'e bağımlı olan Mısır, Etiyopya barajını varoluşsal bir tehdit olarak görüyor (Khaleej Times, age). Addis Ababa'nın her düşmanının onu zayıflatmakta çıkarı var; Addis Ababa'nın da her isyanı dışarıdan yönetiliyormuş gibi göstermekte çıkarı var.

Kim kazanıyor

Güdüleri değil, açıklanmış ya da doğrulanabilir çıkarları belgeliyoruz. Bir aktör inkâr ediyorsa bunu belirtiyoruz.

Abiy hükümeti. Tigray'in yeniden ele geçirilmesi, dost bir yönetim kurmasına ve parti kaydını zaten iptal ettiği TPLF ile hesaplaşmasına imkân veriyor. Abiy ikinci dönem yeminini denize çıkış için çalışma sözü vererek etti (analizimiz); Eritre ile bir savaş çıkarsa o limanın çevresinde dönecek. Hükümet Eritre'ye yönelik askerî niyetleri olduğunu reddediyor: Abiy Mart'ta Etiyopya'nın deniz için savaşa girmeyeceğini söylemişti (Africanews).

TPLF. Seçimlerle ve şimdi de geçici yönetimle dışlandığı Tigray'i yeniden yönetmek için savaşıyor. Fano ve OLA ile kurduğu ittifakta, daha dün rakibi olan halklar arasında müttefik aradı.

Eritre. 1998-2000'de TPLF yönetimindeki Etiyopya'ya karşı savaştı, on sekiz yıl "ne savaş ne barış" hâlinde kaldı ve 2020'de Abiy'nin yanında Tigray'e asker gönderdi (Gulf News, age). Etiyopya hükümetine göre bugün isyancı ittifakını finanse ediyor; Asmara reddediyor (Reuters, Daily Maverick aracılığıyla). Açıkladığı çıkarı, Etiyopya'nın kendi aleyhine "denize egemen bir erişim" elde etmesini önlemek (Political.org, age). 13 Ekim'de Etiyopya ordusu yabancı diplomatlara TPLF'den ele geçirdiğini söylediği silahları gösterdi; aralarında İran yapımı ve Türk-Pakistan yapımı insansız hava araçları ile Eritre üniformaları ve belgeleri vardı (Critical Threats, age).

Mısır ve Sudan. Kahire için zayıf bir Etiyopya, Nil'deki barajı tek başına yönetmeye daha az muktedir bir Etiyopya demek; Mısır Sudan'la birlikte yıllardır barajın doldurulması ve işletilmesi konusunda bağlayıcı bir anlaşma istiyor (Khaleej Times, age). İkisi de isyancıları desteklediklerini reddediyor. Etiyopya ile Sudan birbirlerini karşılıklı olarak kendi savaşlarına müdahale etmekle suçluyor (Al Jazeera).

Silah satanlar. 2020-2022 savaşı sırasında Birleşik Arap Emirlikleri Etiyopya'ya 90'dan fazla uçuşluk bir hava köprüsü kurdu ve uydu görüntüleri bir Etiyopya üssünde Çin yapımı Wing Loong insansız hava araçlarını gösterdi; Ağustos 2021'de Etiyopya Türkiye ile bir askerî işbirliği anlaşması imzaladı (Al Jazeera). O zamandan beri hükümet başta Türk Bayraktar TB2'ler olmak üzere Çin ve İran modelleri de dahil insansız hava araçlarını Tigray'de, Amhara'da ve Oromia'da kullanıyor; yüzlerce sivil hayatını kaybetti (The New Humanitarian).

Somali ve Somaliland. Somaliland ile 2024'te imzalanan mutabakat Mogadişu'yu Kahire'ye ve Asmara'ya yaklaştırdı. Bugün Somali devlet başkanı, Mogadişu ile üzerinde anlaşılması koşuluyla Etiyopya'nın Somali limanlarına ticari erişimine karşı olmadığını söylüyor (aynı kaynak).

Dışarıdan kim müdahale ediyor

• Afrika Birliği. 2022'de Pretoria anlaşmasına arabuluculuk yaptı (analizimiz); merkezi Addis Ababa'da.
• ABD, Avrupa Birliği, Birleşik Krallık, Kanada. 13 Ekim 2026'da Abiy'nin danışmanı Getachew Reda, AB'nin Afrika Boynuzu özel temsilcisiyle görüştü; 14 Ekim'de ABD Dışişleri Bakanı Rubio Abiy'den egemenliğe saygı gösterilmesini ve sınır ihlallerine son verilmesini istedi; 15 Ekim'de Kanada ve Birleşik Krallık itidal çağrısı yaptı (Critical Threats).
• BM. Etiyopya Güvenlik Konseyi'nden Eritre birliklerinin varlığına karşı harekete geçmesini istedi; Eritre de aynısını Etiyopya'ya karşı istedi (Al Jazeera).

İnsani bedel. Süren savaşın ölü bilançosu yok. Yaklaşık 750.000 Tigraylı, önceki savaş nedeniyle Şubat 2026'da hâlâ yerinden edilmiş durumdaydı (Reuters'ın aktardığı BMMYK verisi, Daily Maverick aracılığıyla). Ülke genelinde 1,9 milyon ülke içinde yerinden edilmiş kişi var ve Etiyopya 1,1 milyon mülteciye ev sahipliği yapıyor; yetersiz beslenme 4,4 milyon çocuğu ve hamile ya da emziren kadını etkiliyor ve fon eksikliği nedeniyle acil gıda yardımı tayının yalnızca %60'ını karşılıyor (WFP). Tigray'de bölgesel yönetim Mart'tan bu yana yaklaşık 137.000 kamu görevlisinin maaşını ödeyemiyor ve bölge kuraklıkla da karşı karşıya (Al Jazeera).

Uluslararası hukuk

Antlaşmalar. Minnesota Üniversitesi veri tabanına (HRL Minnesota) ve BM'ye (OHCHR) göre Etiyopya:

• 1949'dan beri Soykırım Sözleşmesi'ne taraf;
• 1969'dan beri Cenevre Sözleşmeleri'ne, 1994'ten beri de iki Ek Protokol'e taraf;
• 1994'ten beri İşkenceye Karşı Sözleşme'ye, 2014'ten beri de çocukların silahlı çatışmalara katılımına ilişkin Protokol'e taraf;
• Roma Statüsü'nü imzalamadı: Uluslararası Ceza Mahkemesi ancak Güvenlik Konseyi'nin havalesiyle devreye girebilir; orada böyle bir karar daimi bir üyenin vetosuyla engellenebilir.

Eritre, Mısır ve Sudan da Etiyopya gibi uluslararası hukukla bağlı; TPLF, Fanolar ve OLA silahlı gruplar olarak, tıpkı ordu gibi insancıl hukukla bağlı.

İç çatışma. Cenevre Sözleşmeleri'nin ortak 3. maddesi ve İkinci Protokol uygulanıyor: sivillere ve okul, hastane gibi sivil nesnelere saldırıyı yasaklıyor, yardımın geçişine izin verilmesini zorunlu kılıyor ve 15 yaşından küçük çocukların askere alınmasını yasaklıyor; Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin İhtiyari Protokolü silahlı gruplar için sınırı 18 yaşa çıkarıyor (analizimiz).

Eritre. Eritre birlikleri Addis Ababa hükümetinin rızası olmadan Etiyopya topraklarında faaliyet gösteriyorsa, bu, BM Şartı'nın meşru müdafaa dışında yasakladığı devletler arası kuvvet kullanımıdır. Aynı şekilde, bir liman elde etmek için Etiyopya'nın Eritre'ye saldırması saldırganlık olur. BM Deniz Hukuku Sözleşmesi denize kıyısı olmayan devletlere denize erişim hakkı tanır, ama transit koşulları transit devletlerle kararlaştırılmalıdır (IBA, age): deniz fethedilmez, müzakere edilir.

Gerçekleşmeyen adalet. 2020-2022 savaşının suçları için uluslararası düzeyde kimse yargılanmadı. Yazdığımız gibi Pretoria anlaşması bir hâkimi olan bir antlaşma değil, siyasi bir taahhüt (aynı kaynak). İtalyan işgaline gelince, Etiyopya 1946'da Paris Barış Konferansı'nda savaş suçları meselesini gündeme getirdi ama yanıt alamadı (Domani, age).

Kronoloji

Değişiklik kaydı

• 22 Ekim 2026: ilk sürüm.

Kaynaklar: Britannica · Kanada IRB, ecoi.net aracılığıyla · MRG · UNFPA · AP, UNB aracılığıyla · Rift Valley Institute, ecoi.net aracılığıyla · National Geographic · UNDP · Khaleej Times · IBA · Britannica · The Reporter, Richard Pankhurst'e dayanarak · Domani · Al Jazeera · HRW · Pennsylvania Üniversitesi · MSF · Gulf News · Eye Radio · Uluslararası Af Örgütü · OHCHR · Reuters, Polity aracılığıyla · Political.org · Al Jazeera · Reuters, Daily Maverick aracılığıyla · Critical Threats · Daily Monitor, Reuters'tan · V-Dem · Africanews · Al Jazeera · The New Humanitarian · Al Jazeera · WFP · HRL Minnesota · OHCHR

İlgili haberler: Etiyopya, kimsenin anlatmadığı savaş: anlamak için bir rehber · Etiyopya: Güney Afrika'da imzalanan ve kimsenin savunmadığı barış · Etiyopya: hükümetin hala “güvenlik sorunu” dediği savaş

← Tüm haberler ve manifestolar