I Will Not Look Away

IWILLNOTLOOKAWAY.ORG

GÜNCEL

Sudan ve Etiyopya, konsolosluklar savaşı: Asosa'dan kalkan insansız hava araçları ve devletler arası savaş riski

5 Kasım 2026 — Asosa, Etiyopya – Gedaref, Sudan

«Etiyopya» dizisi · 4/5

Özetle

Asosa, Etiyopya'nın batısında, Sudan sınırına birkaç on kilometre uzaklıkta küçük bir kasaba. Bir hafta öncesine kadar küçük bir Sudan konsolosluğu vardı. Sudan hükümetine göre burada başka bir şey de var: şubattan bu yana Sudan'daki elektrik santrallerini, yakıt depolarını ve şehirleri vuran insansız hava araçlarının kalktığı pist. Bu hafta konsolosluk artık yok. Suçlamalar duruyor ve onlarla birlikte Sudan'daki iç savaşla Etiyopya'dakinin iki devlet arasında bir savaşa dönüşme riski de.

Olaylar

Karanlıkta kalan santraller (26-27 Ekim). 26 Ekim'de HDK'ye atfedilen insansız hava araçları El Cezire, Beyaz Nil, Sennar ve Gedaref eyaletlerinde altı elektrik santralini vurdu ve milyonlarca insanı elektriksiz bıraktı. Ertesi gün sıra, başkentin büyük kısmını besleyen ve Omdurman'ın kenarında bulunan El Markhiyat trafo merkezine geldi (AFP, Ahram Online aracılığıyla). Aynı ajansın aktardığı bir BM sayımına göre ekimin ilk üç haftasında insansız hava araçları Sudan'da 300'den fazla kişiyi öldürdü. Bu rakam, hangi taraftan ve nereden kalkarsa kalksın tüm insansız hava araçlarını kapsıyor.

Rapor ve şikâyet (1 Kasım). Pazar günü, Sudan'ı yöneten ve ordunun başında olduğu Egemenlik Konseyi, «Etiyopya'dan fırlatıldı» başlıklı bir rapor yayımladı. Rapor, 15 Şubat ile 27 Ekim arasında 70 saldırı sıralıyor: hedefe çakılan türden 187 «kamikaze» insansız hava aracı ve daha büyük araçlardan atılan 82 mühimmat. Üç fırlatma noktası gösteriyor: Asosa havalimanı, Kurmuk ve Geissan sınır bölgesi ve Etiyopya'nın Amhara bölgesindeki Bahir Dar hava üssü. Yalnızca ekimde 97 insansız hava aracıyla 28 saldırı olduğu belirtiliyor (Arab News). Rapor, ana kanıt olarak 20 Eylül'de Mavi Nil'deki Damazin yakınlarında düşürülen bir aracın yerleşik belleğini sunuyor: programlanan rota, Sudan'ın analizine göre Etiyopya'nın 1,7 kilometre içindeki bir noktadan başlıyordu. Rapor ayrıca Bahir Dar'dan kalktığı söylenen Türk yapımı Bayraktar Akıncı insansız hava araçlarının enkazından söz ediyor (Middle East Monitor). Sivil kurbanların sayısı 484 olarak veriliyor; belgeyi aktaran kaynaklar bir noktada ayrışıyor: bunların hepsi ölü mü, yoksa ölü ve yaralılar birlikte mi (Euronews Arapça). Rapor ayrıca 176 askerin öldüğünü sayıyor. Anılan olaylar arasında, 9 Ekim'de Mavi Nil'deki Vad el Mahi'de yerinden edilmiş ailelere yapılan bir saldırıda 26'sı kadın, 4'ü çocuk 30 sivilin öldüğü belirtiliyor. Sudan, Etiyopya'dan saldırıları durdurmasını, HDK'nin kullandığı tesisleri kapatmasını ve zararları tazmin etmesini istiyor (aynı kaynak).

Aynı gün dışişleri bakanlığı şikâyeti BM'ye ve Afrika Birliği'ne iletti. Bakanlığa göre HDK'nin Etiyopya topraklarını kullanması «düşmanca bir eylem» ve Etiyopya'yı uluslararası hukuku ihlal eder konuma sokuyor (AFP, Kuwait Times aracılığıyla). Rapor tam olarak yayımlanmadı ve uçuş verileri bağımsız uzmanlarca incelenmedi.

Konsolosluklar (2-4 Kasım). AFP'nin aktardığı bir Sudanlı yetkiliye göre Etiyopya 2 Kasım'da Asosa'daki Sudan konsolosluğunun altı çalışanını «istenmeyen kişi» ilan etti ve ayrılmaları için 48 saat verdi (AFP, Kahawatungu aracılığıyla). Üst düzey bir Etiyopyalı yetkili kapatmayı Reuters'a doğruladı ama nedenini açıklamadı (Reuters, TimesLIVE aracılığıyla). 4 Kasım Çarşamba günü Sudan, Gedaref'teki Etiyopya konsolosluğuna karşı aynı önlemle yanıt verdi. İki dışişleri bakanlığı da sınır dışı etmeler hakkında açıklama yayımlamadı (Sudan Tribune). Egemenlik Konseyi'nin siyasi danışmanı Amjad Farid, Sudan'ın topraklarını savunmakta kararlı olduğunu ama «Etiyopya ile açık bir savaştan kaçınmak için mümkün olan her çabayı gösterdiğini» söyledi (Reuters, Arab News aracılığıyla).

Etiyopya'nın anlatısı. Addis Ababa, HDK'yi desteklediğini reddediyor. Son ayrıntılı resmî yanıtı, Sudan'ın benzer suçlamalarda bulunduğu mayıs ayına ait. Etiyopya Dışişleri Bakanlığı o suçlamaları «asılsız» olarak nitelemiş ve tartışmayı tersine çevirmişti: Etiyopya'nın toprak bütünlüğünü ihlal eden, Tigray Halk Kurtuluş Cephesi'nin (TPLF) «paralı askerlerini» barındıran Sudan'dır ve Sudan, Etiyopya'ya düşman güçlerin üssü hâline gelmiştir (Addis Media Network, Etiyopya devlet medyası). Bakanlık, Sudan ordusunun bu savaşçılara «silah ve mali destek» verdiğini de eklemişti (Al-Monitor). Tigraylı savaşçıların federal orduya karşı saldırıyı yeniden başlattığı eylülden bu yana Etiyopya, Mısır ve Eritre'yi de onları desteklemekle suçluyor (Al Jazeera, 28/9/2026). Üçü de reddediyor.

Buraya nasıl gelindi

Anlaşmazlık bu hafta başlamadı. Sudan, 2 Mart'ta ilk kez Etiyopya topraklarından giren insansız hava araçlarını kimin yönettiğini söylemeden bildirmişti (SUNA, allAfrica aracılığıyla). Mayısta, Hartum havalimanına yapılan bir insansız hava aracı saldırısının ardından Addis Ababa'daki büyükelçisini geri çağırmış, Etiyopya'yı ve Birleşik Arap Emirlikleri'ni suçlamıştı (Fides).

HDK kampı. 10 Şubat'ta Reuters, on beş kaynağa ve uydu görüntülerine dayanan bir araştırma yayımlamıştı: Asosa'nın da bulunduğu Etiyopya'nın Benishangul-Gumuz bölgesinde HDK için bir eğitim kampı. Görüntülerde yüzlerce çadır görülüyordu; ajansın gördüğü Etiyopya güvenlik servislerine ait bir notta, ocak başında 4.300 savaşçının eğitimde olduğu ve ikmalin Emirlikler tarafından sağlandığı yazıyordu. Asosa havalimanında görüntüler Ağustos 2025'te başlayan inşaatı gösteriyordu: bir hangar, yeni apronlar ve insansız hava araçları için bir yer kontrol istasyonu (Reuters, TimesLIVE aracılığıyla; The EastAfrican). Reuters, Emirlikler'in rolünü ve havalimanındaki inşaatın amacını bağımsız olarak doğrulayamadığını belirtti; Emirlikler yalanladı (The National). Birkaç gün sonra Etiyopya, üç Reuters gazetecisinin akreditasyonunu yenilemeyi reddetti (CPJ).

Tigraylı savaşçılar. Etiyopya'nın suçlamasının da belgelenmiş bir dayanağı var. 2020-2022 Tigray savaşı sırasında binlerce Tigraylı savaşçı Sudan'ın Gedaref eyaletine sığındı; bazıları eğitimli askerlerdi, eski BM barış gücü mensuplarıydı (The New Humanitarian). Bağımsız Mısır yayın organı Mada Masr'ın görüştüğü Sudanlı ve Etiyopyalı kaynaklara göre bunlardan «Ordu 70» adlı, binlerce kişilik bir grup doğdu ve Sudan ordusunun yanında HDK'ye karşı savaşıyor; ağustosta birliklerinden birinin Humera yakınlarında sınırı geçip Etiyopya'ya girdiği, ardından geri püskürtüldüğü bildirildi (Mada Masr). Bunlar isimsiz kaynaklar ve ikisinden biri Etiyopyalı bir asker, yani anlaşmazlığın tarafı.

Bölge. 1 Ekim'de Etiyopya on Eritreli diplomatı sınır dışı etti ve Eritre ilişkileri kesti (Sudan Tribune). Aynı gün Etiyopya, gerekçe göstermeden bir Mısırlı diplomatı da sınır dışı etti ve Mısır aynı şekilde karşılık verdi (Ahram Online). Bu arada Nisan 2023'te başlayan Sudan iç savaşı, BM'ye göre 14 milyondan fazla insanı yerinden etti (Reuters, The National aracılığıyla). Norveç Mülteci Konseyi'ne göre Sudan'daki kriz, dünyanın en çok göz ardı edilen yerinden edilme krizi (NRC, Haziran 2026). Bu savaşı besleyen ikmal ağını «Sudan, uzaktan savaş» başlıklı yazıda; Etiyopya'daki savaşı ise «Etiyopya» dizisinde anlattık.

Hukuki değerlendirme

Hukuk neyi yasaklıyor. BM Şartı, her devletin bir başka devlete karşı kuvvet kullanmasını yasaklar (madde 2, fıkra 4; bkz. kuvvet kullanımı). Bunu ihlal etmek için kendi ordunu göndermen gerekmez. 1986'da Nikaragua - Amerika Birleşik Devletleri davasında Uluslararası Adalet Divanı, başka bir ülkenin isyancılarını silahlandırmanın ve eğitmenin hukuka aykırı bir kuvvet kullanımı ve yasak bir müdahale olduğuna hükmetti (UAD). Genel Kurul'un 1970'te kabul ettiği ve Şart'ın yetkili bir yorumu sayılan Dostane İlişkiler Bildirgesi ikinci bir yasak ekler: bir devlet, kendi topraklarında bir komşuya karşı silahlı faaliyetlerin örgütlenmesine göz yummamalıdır bile (2625 sayılı karar). Divan daha 1949'da, Korfu Boğazı davasında, hiçbir devletin topraklarının bir başkasının haklarına karşı kullanılmasına bile bile izin veremeyeceğini söylemişti (UAD).

Neyin kanıtlanması gerekir. İnsansız hava araçları gerçekten Asosa'dan kalkıyorsa, hukuki soru Etiyopya'nın ne bildiği ve ne yaptığıdır. Bu amaçla inşa edilmiş bir altyapıyla kendi havalimanından araç kaldırılmasına izin vermek, devletin hiçbir şey bilmediği bir faaliyet olamaz. Ama bu bir «eğer»: Bugün bunu savaşın bir tarafı, hiçbir üçüncü tarafın incelemediği kanıtlarla ileri sürüyor; onu inandırıcı kılan da uluslararası bir soruşturma değil, gazetecilik araştırması.

Kural tersine de geçerli. Sudan ordusu, Etiyopya'da savaşmak için sınırı geçen Tigraylı savaşçıları barındırıyor, onlara ödeme yapıyor ve onları silahlandırıyorsa, tam olarak aynı kuralları ihlal eder. Onları Sudan içinde HDK'ye karşı kullanmak başka bir şey; Etiyopya'ya gitmelerine izin vermek değil.

Meşru müdafaa. Sudan kendini savunma hakkını saklı tuttuğunu söylüyor. Şart buna bir «silahlı saldırıya» karşı izin verir (madde 51), ama burada saldırı Etiyopya ordusundan değil, silahlı bir gruptan geliyor. Divan 2005'te Kongo Demokratik Cumhuriyeti ile Uganda arasındaki davada, Uganda'nın Kongo topraklarından hareket eden isyancılara karşı ileri sürdüğü meşru müdafaayı reddetti; çünkü saldırıları Kongo'ya atfedilemiyordu (UAD). Doğrudan bir Etiyopya rolünün kanıtı olmadan Etiyopya'yı kendi topraklarında vurmak Sudan'ı haksız duruma düşürür ve devletler arası bir savaş başlatır.

Santraller ve siviller. Bir şehre hizmet veren elektrik santrali, askerî amaçla kullanılmadıkça sivil bir nesnedir; öyle kullanılsa bile saldırı sivillere orantısız zarar vermemelidir. Milyonlarca insanı karanlıkta bırakmak, vurmadan önce tartılması gereken bir zarardır. İlk sorumluluk araçları fırlatanındır. Nasıl kullanıldıklarını bilerek onları sağlayan ya da barındıran, kendini ilgisiz ilan edemez.

Kim yargılıyor. Neredeyse kimse. BM silah ambargosu yalnızca Darfur'u kapsıyor. Güvenlik Konseyi 8 Ekim'de ambargoyu 11 Aralık'a kadar uzattı, ama Rusya ve Çin, ABD'nin ambargoyu tüm Sudan'a genişletme önerisini engelledi (Al Jazeera, 9/10/2026): Mavi Nil'i, Kordofan'ı ya da Omdurman'ı vuran araçlar ambargonun dışında kalıyor. 2025'te Sudan, Emirlikler'i Uluslararası Adalet Divanı'na götürdü, ama dava listeden çıkarıldı; çünkü Emirlikler Soykırım Sözleşmesi'ne katılırken Divan'ın yargı yetkisini dışlamıştı (UAD, 5/5/2025). Afrika Birliği Barış ve Güvenlik Konseyi, suçlanan ülkenin başkenti Addis Ababa'da bulunuyor ve Sudan, 2021 darbesinden bu yana Birlik'ten askıya alınmış durumda (Sudan Tribune).

Simetri testi

Kanıtlar. İki suçlamaya da aynı ölçütü uyguluyoruz. Etiyopya aleyhine: savaşın tarafı olan ve rakamlarını doğrulatmamış Sudan hükümetinin verileri ve uydu görüntüleri ile iç belgelere dayanan ama isimsiz kaynaklar da içeren Reuters araştırması. Sudan aleyhine: yine savaşın tarafı olan Etiyopya hükümetinin açıklamaları ve The New Humanitarian ile Mada Masr'ın Sudan ordusunun yanındaki Tigraylı savaşçılara dair, büyük ölçüde isimsiz kaynaklara dayanan haberleri. Bir noktada iki suçlama birbirine benziyor: En az kanıtlanmış kısım en ağır olanı. Kimse Etiyopya'nın araç fırlatmalarına izin verdiğini de, Sudan'ın Etiyopya'ya saldırmaları için Tigraylıları silahlandırdığını da göstermedi.

Ambargo. Sudan, BM'den HDK'ye yurt dışından ulaşan silahları durdurmasını istiyor. Ama ekimde BM büyükelçisi, ambargonun tüm ülkeye genişletilmesine karşı çıktı ve bunun meşru müdafaa hakkını ihlal edeceğini savundu (aynı Al Jazeera kaynağı). Herkes için bir ambargo ordunun silahlarını da etkilerdi.

İnsansız hava araçları. Sudan, santrallerinin üzerindeki HDK araçlarını kınıyor. Ama Sudan ordusu da insansız hava aracı kullanıyor ve onunkiler de sivil öldürüyor; bunu «Sudan, uzaktan savaş» yazısında belgeledik. BM'den başkalarının araçlarını durdurmasını isteyen, örtük olarak kendininkilere de bakılmasını istiyor.

Basın. Bir araştırmaya itiraz eden hükümet kanıtla yanıt verir, onu yazanların akreditasyonunu geri alarak değil.

Görüşümüz

Bu bölüm sitenin tutumunu ifade eder. Yukarıda aktarılan olgulardan ayrıdır.

Bir konsolosluğu kapatmanın maliyeti azdır ve kimseyi öldürmez. Ama bu bölgede, maliyeti yüksek ve öldürücü adımlardan genellikle önce gelen hamle budur. Sudan ve Etiyopya'nın her biri bir iç savaş yürütüyor ve her biri ötekinin düşmanlarına yardım ediyor ya da bununla suçlanıyor. İki suçlama kısmen bile doğruysa yol, dünyanın en büyük ve en çok göz ardı edilen yerinden edilme krizinin zaten yaşandığı yerde, devletler arası bir savaşa çıkar.

Sudan doğru olanı yaptı: tek başına karşılık vermek yerine BM'ye ve Afrika Birliği'ne başvurdu. Şimdi sıra onlarda. Uçuş verilerini, enkazı ve Asosa havalimanını, aynı yetkiyle Sudan'ın doğusundaki Tigraylı savaşçı kamplarını inceleyecek bağımsız bir komisyonun maliyeti düşük olur. Bunu kurmamak, gerçeği onu silah olarak kullananlara bırakmak demektir.

Neyi izlemeli

Kaynaklar: AFP, Ahram Online aracılığıyla · Arab News · Middle East Monitor · Euronews Arapça · AFP, Kuwait Times aracılığıyla · AFP, Kahawatungu aracılığıyla · Reuters, TimesLIVE aracılığıyla · Sudan Tribune · Reuters, Arab News aracılığıyla · Addis Media Network, Etiyopya devlet medyası · Al-Monitor · Al Jazeera, 28/9/2026 · SUNA, allAfrica aracılığıyla · Fides · Reuters, TimesLIVE aracılığıyla · The EastAfrican · The National · CPJ · The New Humanitarian · Mada Masr · Sudan Tribune · Ahram Online · Reuters, The National aracılığıyla · NRC, Haziran 2026 · UAD · 2625 sayılı karar · UAD · UAD · Al Jazeera, 9/10/2026 · UAD, 5/5/2025 · Sudan Tribune

SudanEtiyopyaAfrika BoynuzuBMUnutulan krizler

← Tüm haberler ve manifestolar