HABER
Uluslararası Adalet Divanı Rohingya soykırımı üzerine müzakere ediyor
Haziran 2026
Olgu
Şubat 2021 darbesinden beş yıl sonra Myanmar, dünyanın en büyük ve en az takip edilen insani acil durumlarından biri olmayı sürdürüyor: yaklaşık 5,2 milyon yerinden edilmiş insan, ağır gıda güvensizliği ve sivillere yönelik hava saldırıları darbenin ilk yılında birkaç düzineden 2025-26'da 3.300'ün üzerine çıktı; yalnızca hava saldırılarında 3.800'den fazla sivil öldü. Aralık 2025 ile Ocak 2026 arasında 330 ilçenin yalnızca 263'ünde — neredeyse tamamı askeri denetim altındaki bölgelerde, Ulusal Demokrasi Birliği ve onlarca muhalefet partisi dışlanmış, birçok lider hâlâ tutuklu — yapılan seçimlerin ardından darbenin lideri Min Aung Hlaing Nisan 2026'da cumhurbaşkanı oldu; BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk sürecin yurttaşların temel haklarına saygı göstermediğini belirtti, International Crisis Group ise bunu ordunun denetimi elinde tuttuğu sivil bir cephe olarak tanımlıyor. Yargı cephesinde, Uluslararası Adalet Divanı 12-29 Ocak 2026'da Gambiya–Myanmar davasında esasa ilişkin duruşmaları, Soykırım Sözleşmesi kapsamında, 2017'de Müslüman Rohingya azınlığına yönelik kampanya nedeniyle gördü — 700.000'den fazla kişi Bangladeş'e kaçtı ve BM Araştırma Misyonu soykırım kastı tespit etti. Bir kararın 2026 içinde verilmesi bekleniyor. Myanmar suçlamaları reddediyor: avukatları seçici okumalara ve STK raporlarına aşırı bağımlılığa karşı uyardı; yargılama boyunca «Rohingya» sözcüğünü hiç telaffuz etmeyip, BM Myanmar Özel Raportörü'nün aşağılayıcı olarak nitelediği «Bengali» terimini kullandılar.
Hukuki yorum
Bu, Uluslararası Adalet Divanı'nın bir soykırım iddiasını esastan incelediği on yılı aşkın süredeki ilk davadır (1948 Soykırım Sözleşmesi, m. IX). Gücü erga omnes partes ilkesinde yatar: uzak ve davaya taraf olmayan bir Devlet olan Gambiya, her taraf Devletin soykırımı önleme ve cezalandırmada ortak bir çıkarı olduğu için harekete geçer — ikili bir mesele değil, paylaşılan bir yükümlülük. Ceza yolu ayrı ve kişiseldir: Kasım 2024'te Uluslararası Ceza Mahkemesi Savcısı, Min Aung Hlaing hakkında Rohingya'nın sürülmesi ve zulme uğratılması insanlığa karşı suçlarından tutuklama emri talep etti; Şubat 2025'te bir Arjantin mahkemesi evrensel yargı yetkisi uyarınca emirler çıkardı. Bunlara BM Bağımsız Araştırma Mekanizması'nın belgelediği savaş suçları eklenir — evlere, hastanelere ve okullara saldırılar, toplu ceza olarak yardımın engellenmesi (IV. Cenevre Sözleşmesi, Roma Statüsü). Dava hâlâ müzakere aşamasında olduğundan ortada karar yoktur: soykırım BM Misyonu tarafından tespit edilmiş ve bir davranış örüntüsünden çıkarsanmıştır, ancak Divan tarafından henüz hükme bağlanmamıştır.
Sonuçlar
Hukuk burada tutarlılığıyla ölçülür. Gambiya–Myanmar kararı, aynı Divan önünde derdest olan diğer iki soykırım davasını biçimlendirecektir — Güney Afrika–İsrail ve Ukrayna–Rusya: aynı Sözleşme, kast konusunda aynı ispat eşiği, onu uygulama görevinin kimde olduğuna dair aynı soru. Ama tutarlılık çatışmanın içinde de geçerlidir: Rohingyalar cunta ile Arakan Ordusu arasında sıkışmış durumda ve BM Mekanizması her iki tarafın ağır ihlallerini soruşturuyor — infazlar, kundaklama, zorla askere alma; cuntanın savaş makinesi ise Çin, Rusya ve Hindistan'ın silahlarıyla besleniyor. Yine de, milyonlarca yerinden edilmiş insanla ve — ACLED'e göre — dünyanın en parçalı çatışmasıyla, uluslararası ilgi krizin ölçeğine kıyasla sınırlı kalıyor. Bu, tam da bu platformun belgelemek için var olduğu, ağırlık ile ilgi arasındaki uçurumdur: hukuk herkes için geçerlidir ya da hiç kimse için.
Kaynaklar: Al Jazeera · UN News · OHCHR · IIMM