I Will Not Look Away

IWILLNOTLOOKAWAY.ORG

ANALİZ

Seçimden sonra İsrail: yönetemeyen bir çoğunluk, suçlanan Arap oyu, ertelenen Filistin seçimleri

10 Kasım 2026 — Kudüs – Ramallah

Özetle

27 Ekim Salı günü saat on altıda İsraillilerin %55,7'si oyunu kullanmıştı: Seçim Komisyonu sayım yapmaya başladığından beri o saatte hiç bu kadar çok olmamıştı. Arap kentlerinde kuyruklar başka yerlerden daha uzundu. Netanyahu hesabında bu kuyrukların fotoğraflarını paylaştı ve seçmenlerinden oy vermeye gitmelerini istedi, çünkü bu "bir ölüm kalım meselesi"ydi. İki hafta sonra bu seçmenler, Netanyahu'nun artık çoğunluğa sahip olmamasının nedeni; aynı zamanda rakibinin de çoğunluk bulmakta zorlanmasının nedeni.

Olgular

Oylama. Merkez Seçim Komisyonu kesin sonuçları 30 Ekim'de yayımladı ve 4 Kasım'da Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'a teslim etti. Likud 27 sandalyeyle birinci parti olmayı sürdürüyor. Onu 21 sandalyeyle Eisenkot'un partisi Yashar; 12 sandalyeyle eski başbakan Naftali Bennett'in B'Yachad'ı ("Birlikte"); 11 sandalyeyle Arap Birleşik Liste; 8'er sandalyeyle Yair Golan'ın Demokratlar'ı ve Mansour Abbas'ın İslamcı partisi Ra'am; 7'şer sandalyeyle Lieberman'ın Yisrael Beytenu'su, Itamar Ben-Gvir'in Otzma Yehudit'i ve Birleşik Tora Yahudiliği (UTJ); 6'şar sandalyeyle Şas ve Bezalel Smotrich'in Dini Siyonizm'i izliyor. Görevi sona eren mecliste 68 sandalyesi olan Netanyahu'nun bloku 53'e düşüyor (Times of Israel; Agenzia Nova). İki bloktan hiçbiri Arap partileri olmadan yönetmek için gereken 61 sandalyeye ulaşamıyor.

Yalnızca yüzdeler değil, oylar. Oy kullananların sayısı değiştiğinde yüzdeler yanıltıcı olabilir. 2022'de 4.764.742 geçerli oy vardı (Merkezi İstatistik Bürosu); bu yıl 5.691.426 (Merkez Seçim Komisyonu, ABD merkezli düşünce kuruluşu Middle East Forum'un derlediği veriler): yaklaşık 927.000 fazla, %19 artış. Kayıtlı seçmen sayısı 543.000 arttı, ama evde kalanlar yaklaşık iki milyondan 1,6 milyona düştü. Oy sayısıyla bakıldığında sonuçlar başka bir hikâye anlatıyor.

20222026Fark
Netanyahu bloku (Likud, Otzma Yehudit, Dini Siyonizm, Şas, UTJ)2.304.964 (%48,4)2.397.098 (%42,1)+92.134
bunun içinde Likud1.115.336 (%23,4)1.167.591 (%20,5)+52.255
Yahudi muhalefet1.820.292 (%38,2)2.149.375 (%37,8)+329.083
Arap partileri511.399 (%10,7)838.475 (%14,7)+327.076

Kaynaklar: 2022 için Merkezi İstatistik Bürosu ve Seçim Komisyonu; 2026 için Komisyon'un 4 Kasım'da onayladığı sonuçlar. 2022'de Yahudi muhalefet Yesh Atid, Ulusal Birlik, Yisrael Beytenu, İşçi Partisi ve Meretz'i; Arap partileri Ra'am, Hadaş-Ta'al ve Balad'ı kapsıyor.

Netanyahu'nun bloku seçmen kaybetmedi: 92.000 kazandı. Likud'un 2022'ye göre 52.000 oyu fazla, yine de yüzdesi yaklaşık üç puan düştü ve sandalyeleri 32'den 27'ye indi: oy kullanan sayısı arttığında her sandalye daha pahalıya geliyor, 36.000 yerine yaklaşık 45.000 oy. Likud dört yıl önceki oy sayısının aynısını alsaydı bugün %19,6'da olurdu. Blokun içinde oylar yer değiştirdi: Şas 93.000 kaybediyor, 2022'de birlikte yarışan Otzma Yehudit ve Dini Siyonizm ise 101.000 kazanıyor. Fazladan gelen 927.000 geçerli oyun yaklaşık üçte biri Yahudi muhalefete, üçte biri Arap partilerine, onda biri sağa gitti; geri kalan yaklaşık 180.000 oy ise üç grubun dışındaki listelere gitti, bunların neredeyse tamamı barajın altında kaldı; örneğin Yoaz Hendel'in Yedekler'i 155.000 oy aldı.

İki uyarı. Birincisi: bloklar 2022'dekilerle aynı değil. O zaman Benny Gantz'ın partisinde Eisenkot ve sonradan Netanyahu'nun safına geçen Gideon Sa'ar da vardı; Bennett ise yarışmamıştı. İkincisi: bunlar net bakiyeler, aktarımlar değil. Kaç seçmenin taraf değiştirdiğini söylemezler, çünkü bir yöndeki kayma ters yöndeki başka bir kaymayla dengelenebilir. Ama bir şeyi kesin olarak söylerler: Netanyahu çoğunluğu seçmenleri onu terk ettiği için değil, 2022'de oy kullanmamış ya da henüz kullanamayan yüz binlerce kişi sandığa gidip başkalarını seçtiği için kaybetti.

İstişareler. 4 ve 5 Kasım'da Herzog tüm partileri kabul etti. Yashar, B'Yachad, Demokratlar, Yisrael Beytenu, Ra'am ve Birleşik Liste Eisenkot'u önerdi: 67 milletvekili, 2015'ten bu yana bir adaya verilen en geniş destek. Likud, Otzma Yehudit, Şas ve Zehut'la birlikte yarışan Dini Siyonizm Netanyahu'yu önerdi: 46. Netanyahu'nun tarihî müttefiki UTJ kimseyi önermedi: dini okul öğrencilerine askerlik muafiyetini güvence altına alan kim olursa onu destekleyecek (JNS; Ynet; Al Jazeera).

Görev. 8 Kasım Pazar günü Herzog hükümeti kurma görevini Eisenkot'a verdi. Eisenkot bir "ulusal acil durum hükümeti"nden söz etti ve Likud'u da kendi liderliğinde bu hükümete katılmaya davet etti (ANSA, l'Adige aracılığıyla; Alhurra). Ertesi gün Netanyahu tam tersini önererek yanıt verdi: kendi liderliğinde, her "Siyonist" partiye açık bir ulusal birlik hükümeti (Open). Yeni Knesset 10 Kasım'da yemin ediyor.

Düğüm. Eisenkot'un 67 milletvekilinin 48'i Yahudi muhalefetten, 19'u iki Arap partisinden. Kampanya sırasında Eisenkot, neredeyse tüm Yahudi muhalefet gibi, Arap partileriyle hükümet kurmayı dışlamış ve Ra'am'a bir koltuk vaat ettiğini yalanlamıştı (The Jerusalem Post). Seçimden sonra bir azınlık hükümetini incelemeye başladı: hükümette dört parti, dışarıdan ise Ra'am'ın, Birleşik Liste'nin ve UTJ'nin desteği ya da çekimserliği (Ynet; Ynet). Lieberman bunu Netanyahu'ya bir hediye olarak görüyor; ona göre Netanyahu altı ay içinde iktidara dönerdi (Ynet). 9 Kasım'da ikisi görüştü. Lieberman ondan, ultra-Ortodoksları çoğunluğa katma taahhüdü karşılığında Arap desteğinden vazgeçmesini istedi (Ynet); Kanal 13'e göre önce onlarla denemeyi, ancak bu müzakere başarısız olursa azınlık hükümetini yeniden konuşmayı kararlaştırdılar (Kanal 13, JFeed aracılığıyla). Resmî açıklama yalnızca ikisinin de istikrarlı bir hükümet kurabileceklerine "tam güven" duyduğunu söylüyor (ANI).

Yeni bir hükümet yemin edene kadar Netanyahu, resmî yetkileri tam bir başbakan olarak kalıyor ve Israel Democracy Institute'a göre bir "ölçülülük yükümlülüğü" taşıyor (Reuters, The Nightly aracılığıyla). Eisenkot başaramazsa Herzog görevi başka birine verebilir; o da başaramazsa yeniden seçime gidilir.

Arap vatandaşların oyu

İsrail'in Arap vatandaşları nüfusun yaklaşık beşte biri. 1948'de kalan Filistinlilerin torunları; her zaman oy kullandılar ve her zaman Yahudilerden daha az kullandılar: 2022'de %53,2'si sandığa gitti. Bu kez Arap ve Dürzi yerleşim yerlerinde, Israel Democracy Institute'un sandık verilerine dayanan analizine göre yaklaşık %77'si oy kullandı; seçim gecesinin ilk tahminleri %80'den söz ediyordu (IDI; Al Jazeera). IDI'nin hesabı Hayfa ya da Lod gibi karma kentleri dışarıda bırakıyor, dolayısıyla henüz tam rakam değil. Kesin olan rakam başka: iki Arap partisi, 2022'deki üç Arap listesinin 511.000 oyuna karşılık 838.000 oy aldı, %64 fazla. 2022'de Balad barajın altında kalmıştı ve 138.000 oyu kimseyi seçtirmemişti; bu kez Arap oyları neredeyse tamamen meclise giren listelere gitti ve sandalyeler 10'dan 19'a çıktı. Arap partilerine verilen oyların hepsi Arap vatandaşlardan gelmiyor ve tüm Arap vatandaşlar Arap partilerine oy vermiyor: hesap bir göstergedir, kesin bir ölçü değil.

Seçimden önce. Eylül'de, neredeyse yalnızca parti temsilcilerinden oluşan Seçim Komisyonu, Likud'un, Otzma Yehudit'in ve diğer sağ grupların talebi üzerine hem Ra'am'ı hem de Birleşik Liste'yi seçimlerden men etmişti. Başsavcı her iki listenin de men edilmesine karşı çıkmıştı: kanıtların yeterli olmadığını yazdı (Al Jazeera). 2 Ekim'de Yüksek Mahkeme dokuz yargıçla oybirliğiyle men kararlarını bozdu: sunulan kanıtların içtihadın gerektirdiği düzeye ulaşmadığını yazdı (Times of Israel; Al Jazeera). Bu neredeyse her seçimde oldu ve Mahkeme neredeyse her seferinde aynı şekilde karar verdi. Balad lideri Sami Abu Shehadeh için ise başsavcı, 7 Ekim'in ertesi günü yazılmış bir makale nedeniyle men kararının onaylanmasını istemişti; Mahkeme onu onaylayacağını ima etti ve Abu Shehadeh çekildi (Al Jazeera).

Kampanya. Son günlerde Netanyahu kampanyasını tam da bu katılım üzerine kurdu. X'te Müslüman Kardeşler destekçilerinin "seçimi çalmak" için sandıklara akın ettiğini yazdı ve alternatifin "Mansour Abbas ve Ahmed Tibi'nin" hükümeti olduğu uyarısında bulundu (Al Jazeera; Reuters, GV Wire aracılığıyla). Likud ve Smotrich'in partisi, kanıtı olmayan sahtekârlıkları önlemek için Arap sandıklarına hiçbir resmî görevi olmayan yaklaşık iki bin aktivist göndereceklerini açıklamıştı (Times of Israel). Haaretz'e göre Likud, sandıkların önünde Arap seçmenleri filme alacak ekipler de hazırlamıştı (Haaretz, Middle East Monitor aracılığıyla).

Sandıklar. İsrail Sivil Haklar Derneği (ACRI), Rahat'tan Tamra'ya on altı Arap yerleşim yerinde sandıkların geç açıldığını bildirdi. Negev'deki Segev Shalom'da polisler ve Sınır Polisi ajanları "kalabalık" gerekçesiyle yaklaşık iki yüz kişiyi dışarıda bıraktı (ACRI, The Jerusalem Post aracılığıyla). Arap azınlığın hukuk merkezi Adalah, Hayfa, Nasıra, Şefa-Amr ve diğer kentlerdeki sandıklarda Arapça oy pusulalarının eksik olduğunu bildirdi (The New Arab). ACRI, Arap oyunun "kasıtlı olarak engellenmiş olabileceğini" yazdı. Bu belgelenmiş bir şüphe, kanıtlanmış bir niyet değil. Polis Segev Shalom'da ne olduğunu açıklamadı.

Seçimden sonra. 27 Ekim'de, sandıklar açılmadan önce polis Negev'de para zarflarıyla üç Ra'am aktivistini oy satın alma şüphesiyle gözaltına almıştı; iki gün sonra dört kişiyi daha gözaltına aldı. N12'ye göre ilk gözaltılara yol açan bilgiyi polise Netanyahu'nun kurmay başkanı iletmişti (The Jerusalem Post). 1 Kasım'da bir yargıç üç kişiden birini serbest bıraktı ve diğer ikisi için polise istediğinden daha azını verdi (AP, News4Jax aracılığıyla). Bu arada Seçim Komisyonu başkanı, Yüksek Mahkeme yargıcı Noam Sohlberg, iç güvenlik servisi Şin Bet'ten, Arap katılımını artırmak için Katar ve Türkiye'ye atfedilen yabancı finansmana ilişkin bilgileri doğrulamasını istemişti (Israel Hayom). Katar bunu reddediyor. Likud bir "siyasi 7 Ekim"den söz etti.

Şin Bet, soruşturmasının "odaklı ve sınırlı" olduğunu, Arap toplumunun bütününü ilgilendirmediğini ve kimsenin ona varmadığı sonuçları yüklememesi gerektiğini açıkladı (Arutz Sheva). 3 Kasım'da Başsavcı Gali Baharav-Miara, Şin Bet başkanının aralarında Mansour Abbas ve Ahmad Tibi'nin de bulunduğu dört Arap liderin sorgulanması talebini reddetti: ofisi, yeterli kanıt olmadan kimsenin sorgulanamayacağını yazdı (Ynet; Outlook India). 4 Kasım'da Seçim Komisyonu 9.069 sandığın tutanaklarını denetlediğini ve oylamayı tehlikeye atan ya da sonucu değiştiren bir usulsüzlük bulmadığını bildirdi (aynı kaynak). Şin Bet soruşturması sürüyor.

Rüşvet sıçramayı açıklayabilir mi? Ciddiye alınması gereken bir hipotez. Oy satın almak suçtur ve 27 Ekim gözaltıları birinin denemiş olabileceğini gösteriyor. Gizli soruşturmalarıyla tanınan İsrail sağına yakın bir dernek olan Ad Kan, 400 ya da 500 şekellik ödemelerle 200.000'e kadar oyun "kirlenmiş" olduğunu iddia ediyor, ancak bu rakama nasıl ulaştığını açıklamadı (JNS). Hipotezi rakamlarla sınadık.

Ölçek. Arap partileri 2022'ye göre 327.000 oy fazla aldı. Hepsini bu fiyattan satın almak 130 ile 165 milyon şekel arasında bir maliyete yol açar ve her biri olası bir tanık olan yüz binlerce para teslimatı gerektirirdi. Şu ana kadar yedi gözaltı var ve bir yargıç birini çoktan serbest bıraktı.

Coğrafya. Arap ve Dürzi yerleşim yerlerindeki sandık verilerini analiz eden Israel Democracy Institute'a göre katılım her yerde arttı: Celile ve kuzeyde %54'ten %76'ya, Üçgen'de %52'den %78'e, Negev Bedevileri arasında yaklaşık %51'den neredeyse %80'e, tanınmayan Bedevi köylerinde %38'den %74'e (IDI). Gözaltılar artışın biraz daha büyük olduğu ve Ra'am'ın en köklü olduğu Negev'le ilgili; Ra'am da en çok büyüyen parti: 194.000'den 338.000 oya. Orada paranın bir rolü olduğu dışlanamaz. Ama bu, kayıtlı Arap ve Dürzi seçmenlerin 800.000'i aştığı ve kimsenin gözaltına alınmadığı Celile'yi ve Üçgen'i açıklamıyor.

Beyan edilen nedenler. Seferberlik seçimden önce görülüyordu. Bir IDI anketinde ilk kez oy kullanan genç Arapların %87'si oy vermek istediğini söylüyordu. Seçimden sonra Arapça gazete Kul al-Arab'ın anketinde neredeyse %92'si temel neden olarak Smotrich ve Ben-Gvir korkusunu gösterdi (The Jerusalem Post). Nedenler eksik değil. 2022'de Arap toplumlarında 116 cinayet işlendi; Ben-Gvir'in Ulusal Güvenlik Bakanlığı'ndaki ilk tam yılı olan 2023'te 244; 2025'te ise rekor olan 252 (Abraham Initiatives, Times of Israel aracılığıyla). Eylül'de iki Arap partisi seçimlerden men edilmişti ve ancak Mahkeme tarafından yeniden kabul edildiler. Artış da yalnızca Arapları ilgilendirmiyor: Yahudi muhalefet de 329.000 oy fazla aldı ve kimse bunların satın alındığını iddia etmiyor.

Tutmayan rakam. Yine de şüphelenenlerin haklı olarak kullanabileceği bir rakam var. Son anketlerde Arap partileri en fazla 15 sandalyeye ulaşıyordu, ki bu bile bir rekordu (Arutz Sheva); sandık çıkış anketleri onlara 17 ya da 18 veriyordu (JNS); 19 aldılar. Fark gerçek ve açıklanması gerekiyor. Bu kadar olağandışı bir katılımı ölçmenin zorluğundan kaynaklanabilir, ama ciddi bir soruşturmanın sandık sandık incelemesi gereken nokta da tam olarak bu.

Hukukun eşiği. Bir sandalyeyi değiştirmek için yaklaşık 45.000 oy gerekiyor. Kanıtlanırsa küçük bir oy satın alma bile ağırdır ve cezalandırılmalıdır. Ancak sonucu değiştirmek için on binlerce kişiyi kapsaması gerekirdi. Likud, 17 Kasım'a kadar Kudüs bölge mahkemesine bir itiraz sunacağını açıkladı: itiraz esas olarak, Yüksek Mahkeme'nin seçimden kısa süre önce yasakladığı katılımı izleme uygulamalarının kullanımına odaklanacak (Times of Israel). Seçim yasası, usulsüzlüklerin sonucu değiştirebilecek nitelikte olduğunun kanıtlanmasını şart koşuyor. Hiçbir İsrail mahkemesi şimdiye kadar ulusal bir seçimi iptal etmedi.

Aksi kanıtlanana kadar verilerin desteklediği açıklama en basit olanı: kendini tehdit altında hisseden bir topluluk oy vermeye gitti. Soruşturmalar başka bir şey ortaya koyarsa bunu yazacağız.

Arifedeki rapor. Oylamanın arifesi olan 26 Ekim'de BM'nin İşgal Altındaki Filistin Toprakları Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu, İsrail'i Batı Şeria'da aralarında imhanın da bulunduğu insanlığa karşı suçlarla ve ateşkese rağmen Gazze'de soykırımı sürdürmekle suçlayan bir rapor yayımladı; aynı rapor Filistin Yönetimi'ni de güçlerinin yol açtığı ölümleri soruşturmadığı için eleştiriyor (Al Jazeera; AFP, Korea Times aracılığıyla). İsrail bunu bir dezenformasyon kampanyası olarak nitelendirdi. Raporun oylamada etkili olup olmadığını araştırdık: hiçbir aday onu kampanyanın son saatlerinde kullanmadı, hiçbir kazanan da sonradan anmadı. Ona bir etki atfetmemizi sağlayacak verimiz yok. Komisyon hakkında "Bir BM soruşturma komisyonu Filistinli çocukların kasten hedef alındığını tespit etti" başlıklı yazıda yazdık.

Yapılmayan seçim

Kudüs'e yirmi kilometre uzaklıktaki Ramallah'ta 28 Kasım'da yirmi yıl sonra ilk kez oy kullanılması gerekiyordu. 10 Ekim'de Filistin Yönetimi Başkanı Mahmud Abbas, yasama seçimlerini iptal eden ve onları 11 Eylül 2027'de yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimleriyle birleştiren bir kararname imzaladı (Wafa, Al Jazeera aracılığıyla). Üç gün önce Kahire'de El Fetih ve Hamas ertelemeyi tavsiye etmekte anlaşmıştı (Reuters, The Jerusalem Post aracılığıyla).

Resmî gerekçe İsrail'in koyduğu engeller: Filistin seçim komisyonu ve gözlemciler Doğu Kudüs'e ve Gazze'ye erişemedi, Batı Şeria'da ise baskınlar, yerleşimler ve yerleşimci şiddeti sürüyor (Khaleej Times). İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar bunun sorumluluktan kaçmak için "bir yalan daha" olduğunu söyledi. Pek çok Filistinli de inanmıyor: Filistin Ulusal Girişimi genel sekreteri Mustafa Barguti derin bir hayal kırıklığından söz etti (Al Jazeera).

Son Filistin yasama seçimleri 2006'da yapıldı. Yasama Konseyi 2007'den beri toplanmıyor ve 2018'de feshedildi. Abbas 2005'te dört yıllığına seçildi ve o zamandan beri kararnameyle yönetiyor. Bu beş yıl içindeki ikinci erteleme: 2021'de gerekçe Doğu Kudüs'tü. Palestinian Center for Policy and Survey Research'ün geçen ağustos ayında yaptığı bir ankete göre Filistinlilerin %79'u Abbas'ın istifa etmesini istiyor (The National).

27 Ekim'de Batı Şeria'da yine de oy kullanıldı, ama yalnızca bir tarafta. Hebron'un kapısındaki Kiryat Arba okulu gibi yerleşimlerin içine kurulan sandıklarda orada yaşayan İsrail vatandaşları oy kullandı: üç milyondan fazla Filistinlinin yaşadığı bir toprakta yarım milyonu aşkın yerleşimci (AFP, Ahram Online aracılığıyla). Bu Filistinliler Knesset için oy kullanmıyor. Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Gazze'de toplam yaklaşık üç milyon yetişkin Filistinlinin, sınırlarını, hareketlerini ve belgelerini kontrol eden hükümetin seçiminde hiçbir sözü yok; Doğu Kudüs'te neredeyse hepsi vatandaş değil sakin statüsünde ve yalnızca belediye için oy kullanabiliyor (Al Jazeera). Aynı toprakta bir yerleşimde yaşayan hükümeti seçiyor; yandaki köyde yaşayan ise ne bu hükümeti ne de kendi hükümetini seçebiliyor.

Batı'nın tepkileri üzüntü ifadesiyle sınırlı kaldı. AB Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas Avrupa desteğini reformlara bağladı; Avustralya, Kanada, Fransa ve Birleşik Krallık "derin hayal kırıklığı" duyduklarını açıkladı (The Jerusalem Post). Kimse bir sonuç açıklamadı. Oysa bu ülkelerin birçoğu Eylül 2025'te Filistin Devleti'ni tanımayı bir yıl içinde seçim vaadine de bağlamıştı; Kanada gibi bazıları ise Hamas'sız seçim istemişti (The Jerusalem Post).

Hukuki yorum

Eşit oy. İsrail, Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi'ne taraftır. 25. madde tüm vatandaşlara genel ve eşit oy esasına dayalı dönemsel seçimlerde oy kullanma hakkını güvence altına alır; 26. madde ulusal köken ya da din dahil her türlü ayrımcılığı yasaklar. Bir Arap vatandaş bir Yahudi vatandaş kadar oy kullanır ve oyu aynı ağırlıktadır. Sözleşme bir partinin başka bir partiyle yönetmeyeceğini söylemesini yasaklamaz: bu siyasi bir tercihtir. Yasakladığı, devletin vatandaşların bir kısmı için oy kullanmayı ya da aday olmayı zorlaştırmasıdır: bütün bir listenin men edilmesinin ağır kanıtlara dayanması gerekmesi bu yüzdendir ve Yüksek Mahkeme'nin Ra'am'ı ve Birleşik Liste'yi yeniden kabul etmesi de bu yüzdendir. Dolayısıyla ayrıntılar da önemlidir: geç açılan sandıklar, eksik oy pusulaları, insanları dışarıda bırakan ajanlar. Bunların bir planın mı yoksa düzensizliğin mi ürünü olduğunu bugün bilmiyoruz. Bildiğimiz, yanıt vermesi gerekenin, yani polisin, açıklama yapmadığı.

Şüphe ve kanıt. Bir seçim kampanyasının yabancı finansmanına ilişkin soruşturma meşrudur: neredeyse tüm hukuk düzenleri yabancı bir hükümetin bir oylamayı etkilemek için ödeme yapmasını yasaklar. Ama birkaç kişiye ilişkin bir soruşturma bir milyon seçmene şüpheli muamelesi yapmaya izin vermez. İsrail kurumları şimdiye kadar iki şeyi birbirinden ayrı tuttu: Seçim Komisyonu tutanakları denetledi, başsavcı milletvekillerini sorgulamadan önce kanıt istedi, bir yargıç gözaltıların kapsamını daralttı. Bu bir hukuk devletinin olağan işleyişidir. Likud'un başsavcıyı soruşturmayı "örtbas etmek" istemekle suçlaması da tam olarak bu yüzden. Sözleşme 14. maddede masumiyet karinesini şart koşar; Knesset Temel Yasası "genel, ulusal, doğrudan, eşit, gizli ve nispi" seçimler öngörür.

Kalan hükümet. İsrail'de görevi sona eren bir hükümet resmî yetkilerini korur, ama Yüksek Mahkeme yıllardır ondan geleceği bağlayan kararlarda, üst düzey atamalar gibi, ölçülü olmasını istiyor. Mesele bu kez her zamankinden daha ağır, çünkü yeni Knesset'le birlikte yargıç atama komisyonunu değiştiren ve seçimde siyasetçilerin ağırlığını artıran Mart 2025 yasası yürürlüğe giriyor (Times of Israel, Forward aracılığıyla). Muhalefet iktidara gelirse onu yürürlükten kaldırma sözü vermişti (Axios). Yüksek Mahkeme yasaya karşı açılan davaları genel kurulda inceledi ama henüz karar vermedi (The Jerusalem Post).

Ceza Mahkemesi'nin tutuklama emirleri. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Kasım 2024'te Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında çıkardığı tutuklama emirleri bir seçimin sonucuna bağlı değil. Görev için değil kişiler için geçerlidirler: Netanyahu hükümetten ayrılsa da yürürlükte kalırlar. Yeni bir İsrail hükümeti, tamamlayıcılık ilkesi uyarınca (Roma Statüsü'nün 17. maddesi) Mahkeme'den davayı ulusal yargıçlara bırakmasını isteyebilir. Ama bunun için aynı kişileri aynı olaylar nedeniyle, yani açlığın bir savaş yöntemi olarak kullanılması ve sivillere yönelik saldırılar nedeniyle, gerçekten soruşturması gerekir. Aralık 2025'te Temyiz Dairesi, bu noktaya ilişkin İsrail itirazını üçe karşı iki yargıçla reddetti ve tutuklama emirleri geçerli kaldı (Ynet). İsrail Statü'ye katılmadığı için Mahkeme'nin yargı yetkisine de itiraz ediyor; yargıçlar bu noktada karar verene kadar tutuklama emirlerinin geçerli olduğunu yinelediler (JNS). Eisenkot, yemin ettikten sonraki iki hafta içinde bir devlet soruşturma komisyonu kurma sözü verdi (Israel Hayom). Bu komisyon Gazze'deki savaşın yürütülüşünü değil, 7 Ekim'deki başarısızlıkları soruşturacak: bu başka bir şeydir ve tek başına tutuklama emirlerine dokunmaz. Hiç uygulanmamış bu tutuklama emirleri hakkında "İki tutuklama emri, sıfır tutuklama" başlıklı yazıda yazdık.

Batı Şeria. Temmuz 2024'te Uluslararası Adalet Divanı bir danışma görüşünde Filistin topraklarının işgalinin hukuka aykırı olduğunu, yerleşimlerin Dördüncü Cenevre Sözleşmesi'ni ihlal ettiğini ve İsrail'in işgale mümkün olan en kısa sürede son vermesi gerektiğini belirledi. Bu noktada iki aday düşünülebileceğinden daha az ayrışıyor. Netanyahu da Eisenkot da bir Filistin devletine karşı (Reuters, Khaleej Times aracılığıyla). Fark geri kalanında: Eisenkot tüm Batı Şeria'nın ilhakına ve Filistin topraklarını ikiye bölecek E1 projesine karşı ve şiddet uygulayan yerleşimcilere yasayı uygulama sözü veriyor (Reuters, WHTC aracılığıyla; The Jerusalem Post); ama İsrail hükümetinin izin verdiği, kendisinin "yasal" dediği yerleşimlerden yana ve yalnızca İsrail yasasının bile tanımadığı karakollara karşı (Reuters, Al-Monitor aracılığıyla). Netanyahu ilhak isteyen iki partiyle, Ben-Gvir'in ve Smotrich'in partileriyle yönetiyor. Uluslararası hukuk için bu ayrım yok: "yasal", uluslararası hukuka göre değil İsrail'e göre yasal demek. Dördüncü Cenevre Sözleşmesi işgalci gücün kendi nüfusunu işgal altındaki topraklara nakletmesini yasaklar (49. madde) ve Divan 2024 görüşünde İsrail'in her türlü yeni yerleşim faaliyetini derhal durdurması ve tüm yerleşimcileri tahliye etmesi gerektiğini, izinli yerleşimlerle karakollar arasında ayrım yapmadan belirtti. Bu bir danışma görüşü, bir hüküm değil: zorla uygulatılamaz, ama Divan'a göre İsrail'i zaten bağlayan yükümlülükleri tarif ediyor. Yerleşimci şiddeti hakkında "Kendi generallerinden gelen uyarı" başlıklı yazıda yazdık.

Filistin oyu. Filistin de 2014'te Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi'ne katıldı: 25. madde Filistinliler için de geçerli. Oy kullanmak gerçekten imkânsızsa bir erteleme haklı görülebilir ve Doğu Kudüs'te ve Gazze'de bugün en azından kısmen öyle. Ama bir yönetim biçimine dönüşemez: görev süresi on yedi yıl önce dolmuş bir cumhurbaşkanı ve on dokuz yıldır toplanmayan bir parlamento bir olağanüstü durum değil, bir sistemdir. Filistin Temel Yasası'nın kendisi de cumhurbaşkanı ve Yasama Konseyi için dört yıllık bir görev süresi belirler.

Simetri testi

Sahtekârlıklar. İki suçlamaya aynı ölçüyü uygulayalım. Arap oyuna karşı: para zarflarıyla üç gözaltı, ardından dört tane daha ve henüz kimsenin kanıtlamadığı yabancı paraya ilişkin bir servis soruşturması. Arap oyunu engelleyenlere karşı: ACRI'nin ve Adalah'ın şikâyetleri, sandıklara gönderilen parti aktivistleri, duyurulan film çekimleri. Likud'un itirazına dayanak yaptığı suçlamada bile, yani kimin oy kullandığını izlemeye yarayan yasaklı uygulamalarda, gönüllü gözlemcilerden oluşan bir grubun, Civilian Election Guard'ın sayımı ters yönü gösteriyor: bildirilen 374 vakanın %32'si Likud aktivistlerini, %2'si Ra'am'ı ve %1'i Birleşik Liste'yi içeriyordu (Times of Israel). İki durumda da şimdilik sonucu değiştirebilecek bir planın kanıtı yok. Ama iki suçlamadan yalnızca biri seçimin "çalındığını" söylemek için kullanıldı.

Yabancı para. Katar Arap katılımını artırmak için ödeme yaptıysa bu ağır bir müdahaledir ve cezalandırılmalıdır. Bu, 2018'den 2023'e Gazze'ye giden fonları Netanyahu hükümetinin izniyle geçen aynı Katar; bunu "Katar'ın parası ve Hamas" başlıklı yazıda yeniden kurguladık. Bugün onu İsrail demokrasisinin düşmanı olarak gösterenler dün onu yararlı bir kanal olarak görüyordu.

Dışlananlar. Sağdan merkeze neredeyse tüm Yahudi partiler Arap partileriyle yönetmeme sözü verdi. Hiçbir Arap partisi Yahudi partilerle yönetmeme sözü vermedi: Ra'am hükümete girmek istiyor, Birleşik Liste dışarıdan destek öneriyor. Milletvekillerinin beşte birini dışlamak yasadışı değil. Ama her beş vatandaştan birinin oyunun yönetmeye değil başkalarını saymaya yaradığı bir demokrasinin hiçbir yasanın çözemeyeceği bir sorunu var.

Ertelenen seçimler. İsrail'in Filistin oyuna koyduğu engeller gerçek ve belgelenmiş. Ama erteleme, yirmi yıldır sandığa gitmeyen Ramallah'taki ve Gazze'deki yönetimlerin de işine geliyor. Ve aynı anda hem hızlı seçim hem de Hamas'ın dışlanmasını isteyen, bugün ise yalnızca hayal kırıklığına uğradıklarını söylemekle yetinen Batılı hükümetlerin de işine geliyor.

BM raporu. Bir hipotezimiz vardı: arifede yayımlanan raporun seçmenleri kendilerini suçlanmış hissettirerek sağa ittiği. Doğruladık ve tutmuyor: veriler bunu doğrulamıyor ve kimse onu kampanyada kullanmadı. Bunu söylüyoruz, çünkü aynı ölçü bizi ikna eden hipotezler için de geçerli.

Görüşümüz

Bu bölüm sitenin tutumunu ifade eder. Yukarıda aktarılan olgulardan ayrıdır.

27 Ekim sonucu iki şey söylüyor. Birincisi, 7 Ekim'de görevde olan hükümet seçmenlerini kaybetmeden çoğunluğunu kaybetti: oyları üstelik arttı. Onu yenenler, 2022'de evde kalan ve bu kez bir kuşaktır görülmemiş sayıda sandığa giden kişiler oldu. İkincisi, bu çoğunluk ancak Arap vatandaşlar sayılarak var ve onu oluşturanların bir kısmı onları saymak istemiyor. Kampanya onları evde tutmaya çalıştı, onlar ise her zamankinden fazla oy kullandı. Şimdi oylarının bir hükümeti uzaklaştırmaya yaradığını ama bir başkasını kurmaya yaramadığını keşfetme riskiyle karşı karşıyalar.

Kurumlar dayandı: Seçim Komisyonu, başsavcı ve gözaltıları daraltan yargıç suçlamadan önce kanıt istedi. Bu, bu seçimlerin en az anlatılan haberi; kuralların herkes için geçerli olduğuna inananlar için ise en önemlisi.

Bir hükümet değişikliği her şeyi değiştirmez. Netanyahu da Eisenkot da bir Filistin devletine karşı ve Ceza Mahkemesi'nin tutuklama emirleri yerinde duruyor. Ama az olmayan bir şeyi değiştirirdi: Batı Şeria'da kimin karar verdiğini, şiddet uygulayan yerleşimcilerin durdurulup durdurulmadığını, 7 Ekim'in bağımsız bir komisyon tarafından soruşturulup soruşturulmadığını.

Ve Kudüs'e yirmi kilometre uzakta Filistinliler hâlâ oy kullanabilmeyi bekliyor. Kimin suçu olursa olsun yirmi yıl çok fazla.

İzlenecekler

Kaynaklar: Times of Israel · Agenzia Nova · Merkezi İstatistik Bürosu · Merkez Seçim Komisyonu, ABD merkezli düşünce kuruluşu Middle East Forum'un derlediği veriler · JNS · Ynet · Al Jazeera · ANSA, l'Adige aracılığıyla · Alhurra · Open · The Jerusalem Post · Ynet · Ynet · Ynet · Ynet · Kanal 13, JFeed aracılığıyla · ANI · Reuters, The Nightly aracılığıyla · IDI · Al Jazeera · Al Jazeera · Times of Israel · Al Jazeera · Al Jazeera · Al Jazeera · Reuters, GV Wire aracılığıyla · Times of Israel · Haaretz, Middle East Monitor aracılığıyla · ACRI, The Jerusalem Post aracılığıyla · The New Arab · The Jerusalem Post · AP, News4Jax aracılığıyla · Israel Hayom · Arutz Sheva · Ynet · Outlook India · JNS · The Jerusalem Post · Abraham Initiatives, Times of Israel aracılığıyla · Arutz Sheva · JNS · Times of Israel · Al Jazeera · AFP, Korea Times aracılığıyla · Wafa, Al Jazeera aracılığıyla · Reuters, The Jerusalem Post aracılığıyla · Khaleej Times · Al Jazeera · The National · AFP, Ahram Online aracılığıyla · Al Jazeera · The Jerusalem Post · The Jerusalem Post · Times of Israel, Forward aracılığıyla · Axios · The Jerusalem Post · Ynet · JNS · Israel Hayom · Reuters, Khaleej Times aracılığıyla · Reuters, WHTC aracılığıyla · The Jerusalem Post · Reuters, Al-Monitor aracılığıyla

İsrailDemokrasiUluslararası Ceza MahkemesiUluslararası hukuk

← Tüm haberler ve manifestolar