I Will Not Look Away

IWILLNOTLOOKAWAY.ORG

GÖRÜŞ

Kapı

N3R1-70 imzalı yazı

Sığınak odasının kapısı kilitlenmiyor. Bunu o cumartesi sabahı, dışarıda silah sesleri başladığında ve seninle onlar arasındaki tek şeyin kapı kolundaki elin olduğunu anladığında öğreniyorsun. Kızın yatağın altında, ona ses çıkarmamasını söyledin. Telefona komşuların mesajları geliyor: evdeler, ayak sesleri duyuyorlar, korkuyorlar. Sonra mesajlar kesiliyor. Kolu bir saat tutuyorsun, sonra iki, sonra altı. Kolun titriyor ve bırakmıyorsun. Birinin seni kurtarmaya gelip gelmediğini bilmiyorsun. Duvarın öbür yanında hâlâ yaşayan biri var mı, bilmiyorsun.

Tarih 7 Ekim 2023, Gazze yakınlarında bir kibutz. Pek çok aile bunu böyle anlattı, elleri bir kapı kolunda.

Şimdi birkaç kilometre ötede başka bir ev. Hayır, ev değil: bir çadır, çünkü ev artık yok. İki yıl boyunca geceleri dronları duydun ve geçip giden sesle duran sesi ayırt etmeyi öğrendin. Sana gitmeni söylediler ve gittin, bir kez, sonra bir kez daha, sonra yine, ve her seferinde daha az şey götürdün. Ama bir şeyi hep yanına aldın. Büyükannenin ölmeden önce eline tutuşturduğu büyük, demir bir anahtar. Ailenin 1948'de bıraktığı ve bir daha dönemediği, Yafa yakınlarındaki bir evin kapısını açıyor. O kapı belki artık yok. Anahtar ise duruyor. Gazze'deki pek çok aile onu böyle, bir yerinden edilişten ötekine taşıdı.

İki kapı. Biri bütün gücünle kapalı tutulacak. Öteki bir daha açılamayan.

Yahudi arkadaşlarımla İsrail'i konuştuğumda ilk kelime hep aynı oluyor: güvenlik. Bazıları, güvende olmanın tek yolunun öbür tarafta kimsenin kalmaması olduğunu söyleyecek kadar ileri gidiyor. Uzun süre karşı çıkmanın yeterli olduğunu düşündüm. Sonra kolu tutanın yerine koymaya çalıştım kendimi. Ve anahtarı tutanın yerine de.

Tarihin öğrettikleri

Kolu tutanın uzun bir tarihi var. Shoah'tan kurtulmuş dedeler, nineler; var olmak için bir daha kimseden izin istememek üzere kurulmuş bir devlet. Ve sonra son yirmi beş yılın dersleri. 2000'de İsrail Güney Lübnan'dan çekiliyor ve sınıra Hizbullah geliyor. Oslo yıllarında, barıştan söz edilirken, Kudüs'te ve Tel Aviv'de otobüsler patlıyor. 2005'te Gazze'den çekiliyor, askerleri ve yerleşimcileri geri alıyor ve Gazze Hamas'ın eline geçiyor. Roketler artıyor. O cumartesiye kadar. Kolu tutan için ders tek: ne zaman toprak verdiysek, toprak bir tehdit olarak geri döndü.

Anahtarı tutanın da uzun bir tarihi var. Filistinlilerin Nekbe, yani felaket dediği 1948: giden ya da kovulan ve bir daha dönmeyen yüz binlerce insan. 1967 ve o günden beri, neredeyse altmış yıldır süren işgal. Kontrol noktaları, her şey için izinler, bazen ulaşılamayan aile toprağı. Ve sonra son otuz yılın dersleri. Oslo yıllarında, barıştan söz edilirken, Batı Şeria'daki yerleşimler büyüyor. Müzakere ediliyor ve bu arada tepeler onlara ait olmayan evlerle doluyor. Anahtarı tutan için ders tek: ne zaman müzakere ettiysek, toprak küçüldü.

İki farklı ders. Aynı biçimde kurulmuşlar.

Korku nereye götürüyor

Korku, yeterince uzun sürdüğünde insanları değiştirir. Anketler bunu söylüyor, iki tarafta da, ve kimsenin hoşuna gitmiyor.

İsrail'de her üç kişiden ikisi Filistin devleti istemiyor ve 27 Ekim seçimlerinde Netanyahu'nun başlıca rakipleri bile bunu önermedi. Daha kötüsü de var: Penn State'in bir anketinde İsrailli Yahudilerin büyük çoğunluğu Gazze sakinlerinin sürülmesini desteklediğini söyledi. Yirmi yıl önce bunlar çok daha azdı.

Filistinliler arasında yarısı silahlı mücadelenin işe yaradığını hâlâ düşünüyor, Gazze'de olanlardan sonra bile. Ve çoğunluk İsraillilerin gerçekten barış istediğine inanmıyor.

Ve asıl mesele şu. İki korkunun her biri, öteki tarafın yaptıklarıyla besleniyor. Sderot'a düşen bir roket, Gazze'yi bombalamak isteyeni güçlendiriyor. Gazze'de yıkılan bir ev, Batı Şeria'da yakılan bir zeytinlik, bir sonraki roketi atmak isteyeni güçlendiriyor. Bu bir çark. Kendi kendine dönüyor ve her dönüş onu döndürenleri haklı çıkarıyor.

Yine de altta başka bir şey var. İsraillilerin çoğu ne çekilmek ne de ilhak etmek istiyor: duruyor, bekliyor. Filistinlilerin çoğu bir anlaşmadan doğan bir devleti kabul ederdi: yalnızca bunu göreceğine inanmıyor. Bekleyen iki çoğunluk. Her biri ötekinin harekete geçmesini bekliyor.

Açmak

Güvenlik kapalı bir kapıysa, ilk adım onu kırmak olamaz. Kimse, dışarıdan biri ona açması gerektiğini söylediği için kapıyı açmaz. Ne kadar iterseniz, öteki kolu o kadar sıkı tutar.

İlk adım dinlemek. Dinlemek haklı bulmak demek değil. Öbür tarafta gerçek bir tarihten doğmuş gerçek bir korku olduğunu kabul etmek demek. Kolu tutanla anahtarı tutanın aynı şeyden korktuğunu kabul etmek: silinip yok olmaktan.

İkinci adım buradan doğuyor: toprak onda yaşayanlarındır. O toprakta yaşayan, Yahudi ya da Filistinli, orada kalma ve orada güvenle yaşama hakkına sahiptir. İki halktan hiçbiri gitmeyecek. Kimse kendi geleceğini ötekinin ortadan kalkacağı fikri üzerine kuramaz.

Bu ilke her şeyi çözmüyor ve bunu söylemek doğru. Uluslararası hukuka göre yasa dışı olan Batı Şeria'daki yerleşimlerle ne yapılacağını söylemiyor. Anahtarlarla, yani 1948 mültecileri ve artık o toprakta yaşamayan torunlarıyla ne yapılacağını söylemiyor. Bunlar en zor iki mesele ve müzakere edilmeyi bekliyorlar. Ama yok olmaktan korkmayı bırakmış iki halk arasında daha iyi müzakere edilirler.

Onu çoktan açmış olanlar

Uzun düşüncelerden ve yazılmış pek çok yazıdan sonra bir şeye ikna oldum. Umut hükümetlerden gelmeyecek. İnsanlardan gelecek. Benim deneyimime göre, tek tek alındığında insanların neredeyse hepsi iyi insanlar. Gerçekten kötü olanlar, içten içe, azdır.

Yukarıdaki anketlerin tersini söylüyor gibi göründüğünü biliyorum. Belki söylemiyorlar. Belki korkunun düzgün insanları korkunç şeyleri kabullenmeye götürebileceğini söylüyorlar. Öyleyse düşman insanlar değil. Korku. Ve korku azaltılabilir.

Bunu yapanlar var. Rami Elhanan İsrailli. Eylül 1997'de on dört yaşındaki kızı Smadar, Kudüs'ün merkezinde okul kitaplarını alırken üç intihar bombacısı kendini patlattı. Bassam Aramin Filistinli. Ocak 2007'de on yaşındaki kızı Abir, kız kardeşi ve iki arkadaşıyla şeker almak için okuldan çıkmıştı; İsrail sınır polisinin attığı bir plastik mermi başına isabet etti: bunu bir İsrail mahkemesi tespit etti. Nefret etmek için dünyanın bütün nedenlerine sahip iki baba. Bugün Parents Circle'da birlikte çalışıyorlar; bu örgüt, çatışmada birini kaybetmiş ve intikam almamayı seçmiş 850'den fazla İsrailli ve Filistinli aileyi bir araya getiriyor. Okullara gidiyor, kızlarını yan yana anlatıyorlar.

Kolay değil. İsrail Eğitim Bakanlığı programlarını birkaç kez okullardan çıkarmaya çalıştı ve haziran ayında bir mahkeme programı yeniden yerine koydu. İki tarafın ölüleri için düzenledikleri ortak anma töreni bu yıl gizli tutulan bir yerde yapıldı. Güvenlik için.

İnsanlar azla yaşayabilir. Bunu her gün yapıyorlar, bir kibutzda da bir çadırda da. Vazgeçemedikleri şey, kendilerini güvende hissetmek ve haklara sahip olmak.

Kolu tutan korkmakta haklı. Anahtarı tutan korkmakta haklı. Ama bir kapı er ya da geç açılmalı, öbür tarafta senin kadar korkan biri olduğunu bilerek. Rami ve Bassam onu açtı. Onu kapalı tutmak için en çok nedeni olan iki kişiydiler.

Kaynaklar: Pek çok aile · Gazze'deki pek çok aile · her üç kişiden ikisi Filistin devleti istemiyor · Netanyahu'nun başlıca rakipleri bile bunu önermedi · İsrailli Yahudilerin büyük çoğunluğu Gazze sakinlerinin sürülmesini desteklediğini söyledi · yarısı silahlı mücadelenin işe yaradığını hâlâ düşünüyor · İsraillilerin gerçekten barış istediğine inanmıyor · ne çekilmek ne de ilhak etmek istiyor · yasa dışı olan · üç intihar bombacısı kendini patlattı · bunu bir İsrail mahkemesi tespit etti · birlikte çalışıyorlar · 850'den fazla İsrailli ve Filistinli aileyi · bir mahkeme programı yeniden yerine koydu · gizli tutulan bir yerde

İsrailGazzeHamasUluslararası hukuk

← Görüşler'e dön