ANALİZ
Batı'nın çoktan devirmekten vazgeçtiği bir adamı devirmek on üç yıl aldı
27 Temmuz 2026 — Suriye
Bağlam
Çok az savaş, bir çatışmanın, tüm başlıca dış destekçileri artık ona inanmayı bıraktıktan sonra bile salt atalet yoluyla nasıl sürüklenebileceğini bu kadar açık gösteriyor. 2011’den 2024’e Suriye, ders kitabı vakasıdır.
Ayaklanmadan vekalet savaşına (2011-2015)
2011 Arap Baharı protestoları, hükümetin şiddetli bastırmasının ardından Beşar Esad’a karşı iç savaşa dönüştü. 2013’ten itibaren çatışma hızla uluslararasılaştı: CIA, "ılımlı" isyancıları silahlandırmak için gizli Timber Sycamore programını başlattı — silah denetiminin başarısızlığı ve finanse edilen bazı grupların cihatçı ağlarla belgelenmiş bağlantıları dahil olmak üzere, bu konu zaten ABD Suriye isyanını beş yıl boyunca silahlandırdı başlıklı yazıda ele alınmıştı. 2015’te Rusya, hava kuvvetleriyle doğrudan Esad’ın yanında müdahale etti; İran ve Hizbullah ise kara desteği sağladı — Suriye’yi on yılın başlıca vekalet savaş alanına dönüştürdü.
Çıkmaz ve sessiz terk ediliş (2017-2024)
2017’de Trump yönetimi, bir ABD yetkilisinin Washington Post’a Moskova’ya açık bir sinyal olarak tanımladığı bir hamleyle — "Putin Suriye’de kazandı" — Timber Sycamore’u, ilk Trump-Putin G20 görüşmesinden birkaç gün önce kapattı. Bu noktadan itibaren çatışma yedi yıllık bir çıkmaza girdi: Esad, Rus-İran desteğiyle toprak geri kazandı, ancak siyasi normalleşme olmadı; ABD ve Avrupa ise rejim değişikliğine aktif olarak yatırım yapmayı bırakıp yaptırımlarla yetindi.
Ani çöküş (Kasım-Aralık 2024)
27 Kasım 2024’te, Ahmed eş-Şara liderliğindeki Hay’et Tahrir eş-Şam (HTS), Halep ilinde sürpriz bir saldırı başlattı — Lübnan’da İsrail-Hizbullah ateşkesinin yürürlüğe girmesinden bir gün sonra, bu da Esad için mevcut İran/Hizbullah askeri desteğini azaltmıştı. Suriye’nin ikinci büyük şehri Halep 1 Aralık’ta düştü; Hama 5 Aralık’ta; üçüncü büyük şehir Humus 7 Aralık’ta. 28 Kasım’da Esad, Rus askeri yardımı istemek için bizzat Moskova’ya uçtu — talep reddedildi. Suriye’ye dönerek kendi komutanlarına yardımın geleceği yalanını söyledi. 8 Aralık 2024’te isyancılar asgari direnişle Şam’a girdi, hükümet güçleri mevzilerini terk etti; Esad, sığınma hakkı elde ettiği Rusya’ya kaçtı. On üç yıllık iç savaşın ve Esad ailesinin elli yıllık egemenliğinin sonu.
Sonrası, hâlâ istikrarsız (2025-2026)
Eş-Şara geçici cumhurbaşkanı oldu (Ocak 2025); Mart 2025’te bir geçiş hükümeti kuruldu. 2026’nın Esad-sonrası Suriye’si kapanmış bir dava değil: 23 milyon Suriyeliden 15,6 milyonu insani yardıma muhtaç ve BMMYK güvenli dönüşü resmen dışlamasına rağmen Türkiye ve Almanya’nın mülteci geri dönüşü baskısı sürüyor — bu dinamik zaten BM, Suriye’ye güvenli dönüşün mümkün olmadığını söylüyor başlıklı yazıda ele alınmıştı.
Simetri testi ve tırmanış mekanizması
Suriye vakası, bu serideki diğer vakalarla aynı örüntüyü izliyor, ancak önemli bir farkla: burada dönüm noktasını yaratan askeri bir hesap hatası değil, birden fazla dış gücün başka cephelerdeki kaynaklarının eş zamanlı tükenişidir — Ukrayna’ya bağlanmış Rusya, İsrail’le çatışmayla zayıflamış İran ve Hizbullah — ki bu da ani çöküş için pencereyi yaratır. Bu, serideki diğer vakalar için yararlı bir hatırlatmadır: dondurulmuş bir çatışma çözülmüş bir çatışma değildir ve yeni bir saldırganlıkla değil, sadece dikkatin başka yere kaymasıyla yeniden açılabilir.
Editöryal değerlendirme
Rusya’nın Esad’a yardımı reddetmesi — Moskova’nın yıllarca doğrudan askeri müdahale harcadığı bir müttefik — belki de bu vakanın en açıklayıcı gerçeğidir: ne kadar uzun süredir devam ederse etsin, hiçbir dış desteğin, başka yerlerdeki maliyetler onu desteklemeye devam etmenin stratejik değerini aştığında garanti olmadığını gösterir.
Fonti: CNN — "The Assad regime ruled Syria for 50 years. Here's how it fell in less than two weeks" (Aralık 2024) · EUAA (AB Sığınma Ajansı) — "Country Focus: Syria" (Mart 2025) · The Media Line — "The 12-Day Revolution: How Syria's Regime Collapsed After Years of War" · Gulf News — "Syria rebels' lightning offensive: 11 days to the fall of Damascus"