
IWILLNOTLOOKAWAY.ORG
SÖZLÜK
Kuzey Kore: halk, tarih, rejim ve bomba
20 Kasım 2026 itibarıyla güncel
Kuzey Kore'den gelen haberler denize fırlatılan füzelerden, askerî geçit törenlerinden ve adının bazen geçtiği, daha sık ise kaybolduğu büyük güç zirvelerinden söz ediyor. 1950'de başlayan bir savaşın neden hiç bitmediğini, Pyongyang'da gerçekte kimin hüküm sürdüğünü ve yoksul, yalnız ve aç bir ülkenin atom bombasını yapmayı nasıl başardığını ise nadiren açıklıyor. Bu dosya bağlamı vermeye çalışıyor. Güncellenebilir: her değişiklik, tarihi ve kaynağıyla birlikte en altta kayıt altına alınıyor.
Özetle
- Kuzey Kore'nin nüfusu yaklaşık 26 milyon ve neredeyse tamamı Koreli. Etnik ya da dinî bölünmeler yok: gerçek bölünme siyasi; rejimin sadık saydıkları ile saymadıkları arasında.
- Kore 1910'dan 1945'e kadar bir Japon sömürgesiydi. İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda ikiye bölündü: kuzey Sovyetlere, güney Amerikalılara. 1948'de iki devlet doğdu.
- Kore Savaşı (1950-1953) barışla değil, bir ateşkesle sona erdi. Teknik olarak iki Kore hâlâ savaş hâlinde.
- 1948'den beri ülkeyi aynı aile yönetiyor: Kim İl Sung, ardından oğlu Kim Jong İl, bugün ise torunu Kim Jong Un. Dünyanın en kapalı ve en baskıcı rejimlerinden biri.
- Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nı imzalayıp sonra ondan çekilen (2003) tek devlet. Altı nükleer deneme yaptı ve bugün yaklaşık 60 savaş başlığına sahip olduğu tahmin ediliyor.
- 2024'ten beri Rusya'nın askerî müttefiki ve onun yanında Ukrayna'ya karşı savaşıyor. Çin ise başlıca hamisi olmayı sürdürüyor.
Ülke
Kuzey Kore, Kore Yarımadası'nın kuzey yarısında, Çin ile Japon Denizi arasında yer alıyor. Kuzeyde Yalu ve Tumen nehirleri onu Çin'den ayırıyor; Tumen'in ağzında birkaç kilometre boyunca Rusya ile de sınır komşusu. Güneyde, yaklaşık dört kilometre genişliğindeki bir şerit olan Silahsızlandırılmış Bölge (DMZ) onu Güney Kore'den ayırıyor. Büyük ölçüde dağlık bir ülke: ekilebilir ovalar az ve çoğunlukla batıda; gıdanın her zaman bir sorun olmasının nedenlerinden biri de bu.
Halk
Nüfus. 2008'deki son nüfus sayımı yaklaşık 24 milyon kişi saydı (2008 nüfus sayımı, BM). O tarihten beri başka sayım yapılmadı: bugün tahminler yaklaşık 26 milyon nüfustan söz ediyor (World Factbook, CountryReports aracılığıyla). Yaklaşık 3 milyonu, yaşamanın rejimin tanıdığı bir ayrıcalık olduğu başkent Pyongyang'da yaşıyor (GlobalSecurity).
Rakamlar hakkında bir uyarı. Kuzey Kore çok az veri yayımlıyor ve bunların neredeyse hiçbiri doğrulanabilir değil. Bu dosyadaki rakamlar uluslararası kuruluşların, araştırma merkezlerinin ve yabancı istihbarat servislerinin tahminleri. Tahminler birbirinden ayrıldığında bunu belirtiyoruz.
Koreliler — neredeyse tamamı. CIA'in World Factbook'una göre ülke etnik olarak homojen; küçük bir Çinli topluluk ve çok az sayıda Japon var (CountryReports). Güney Korelilerle aynı dili konuşuyorlar ve bu dili yalnızca Kore alfabesiyle yazıyorlar: kuzeyde Çince, Japonca ve Batı kökenli kelimelerin neredeyse tamamı dilden çıkarıldı (Britannica). Bölünmenin üzerinden yetmiş yılı aşkın süre geçtikten sonra kuzey ile güney kısmen farklı kelimeler ve aksanlar kullanıyor, ama aynı halk olarak kalıyorlar.
Çinliler — küçük bir topluluk, kayda değer tek azınlık (Britannica). Sayıları hakkında güvenilir kamuya açık bir tahmin yok.
Japonlar — aynı kaynağa göre çok az sayıda. Pyongyang ajanlarının kaçırdığı Japon vatandaşlarıyla karıştırılmamalılar (bkz. "Dışarıdan kim müdahale ediyor").
Gerçek bölünme: siyasi "sınıf". Etnik farklılıkların olmadığı bir ülkede rejim kendi farklılığını yarattı. Songbun, her aileyi atalarının rejime varsayılan sadakatine göre sınıflandırıyor: Japon karşıtı savaşçıların soyundan gelenler üstte, toprak sahiplerinin, işbirlikçilerin ya da güneye kaçanların soyundan gelenler altta yer alıyor. Kuşaktan kuşağa geçen bu sınıflandırmaya okul, iş, konut ve hatta başkentte yaşama hakkı bağlı. BM Soruşturma Komisyonu bunu bir sistematik ayrımcılık biçimi olarak tanımladı (BM Soruşturma Komisyonu, 2014).
Dinler. Resmî olarak ibadet özgürlüğü var, ama pratikte örgütlü din neredeyse silindi. 2002'de hükümetin kendisi BM'ye nüfusun %0,16'sının Protestanlık, Katoliklik, Budizm ya da 19. yüzyılda Kore'de doğmuş bir din olan Cheondoizm ile ilgilendiğini bildirdi. Bir tahmine göre gizli Hristiyanların sayısı 400.000'e kadar çıkıyor ve yakalanırlarsa onları esir kampı riski bekliyor (USCIRF, 2026 raporu). Dinin yerini Kim kültü almış durumda: her evde portreler, heykeller, takvimi belirleyen yıldönümleri.
Açlık. 2025 tarihli bir BM raporuna göre 2020 ile 2022 arasında Kuzey Korelilerin yaklaşık %46'sı yetersiz besleniyordu (Korea Times). BM İnsan Hakları Ofisi bu durumu, gıdaya erişimi kötüleştiren hükümet tercihleriyle de ilişkilendiriyor.
Kısa tarih
Krallık ve sömürge. Beş yüzyılı aşkın bir süre, 1910'a kadar, yarımada Çin'e vasallık ilişkileriyle bağlı tek bir krallıktı: Joseon hanedanı. 1910'da Japonya yarımadayı ilhak ediyor (Britannica). Otuz beş yıl boyunca Koreliler sert bir yönetim altında yaşıyor: Japonya'ya ve diğer sömürgelere sürülen yüz binlerce işçi, ordu genelevlerinde cinsel köleliğe zorlanan yüz binlerce kadın, dili ve 1939'dan itibaren Kore soyadlarını bile silme girişimi (History). Kısmen silahlı ve kısmen komünist bir direniş doğuyor ve Mançurya'dan da savaşıyor. Liderleri arasında genç bir gerilla var: Kim İl Sung.
Bölünme (1945-1948). Ağustos 1945'te Japonya teslim olduğunda ABD ve Sovyetler Birliği, Japon birliklerinin silahsızlandırılmasını 38. paralel boyunca paylaşmak üzere anlaşıyor: Sovyetler kuzeyde, Amerikalılar güneyde. Geçici bir hat olması gerekiyordu. 1948'de her biri tek meşru devlet olduğunu iddia eden iki devlet doğuyor: 15 Ağustos'ta güneyde Kore Cumhuriyeti, 9 Eylül'de kuzeyde, Kim İl Sung liderliğinde Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti (Britannica).
Savaş (1950-1953). 25 Haziran 1950'de kuzeyin ordusu güneyi işgal ediyor. BM, ABD öncülüğünde uluslararası bir gücü yetkilendiriyor; bu güç işgali püskürtüp Çin sınırına kadar ilerliyor; Çin yüz binlerce "gönüllü" ile müdahale ediyor ve Amerikalıları güneye geri püskürtüyor. Cephe aşağı yukarı başladığı yerde duruyor. Ölü, yaralı ve kayıplarla birlikte kurban sayısı yaklaşık 4 milyon, bunların yaklaşık 2 milyonu sivil (Britannica). Kuzey savaştan harap olmuş olarak çıkıyor. ABD, Kore'ye 635.000 ton bomba atıyor; bu, İkinci Dünya Savaşı sırasında tüm Pasifik'te kullandığından daha fazla (Time); Pyongyang'da binaların dörtte biri ayakta kalıyor (The National Interest). Kuzeyin birlikleri de katliamlar yapıyor ve siviller her iki tarafta da ölüyor. Rejim bugün hâlâ Amerikan bombardımanlarını, ülkenin seferber kalması gerektiğinin kanıtı ve nükleer programın gerekçelerinden biri olarak kullanıyor (AP, The Diplomat aracılığıyla). 27 Temmuz 1953'te bir barış antlaşması değil, bir ateşkes imzalanıyor ve Güney Kore Devlet Başkanı Syngman Rhee bunu imzalamayı reddediyor (Britannica). Bu yüzden iki Kore teknik olarak hâlâ savaş hâlinde.
Kim İl Sung dönemi (1948-1994). Kim İl Sung, Sovyet modelinde tek partili bir devlet kuruyor, sonra "kendi kendine yeterlilik" anlamına gelen juçe ideolojisiyle bu modelden uzaklaşıyor. İçerideki rakiplerini tasfiye ediyor, her şeyi kolektifleştiriyor, kendi kişilik kültünü inşa ediyor. 1960'larda ve 1970'lerde kuzey güneyden daha zengin; sonra güney onu geçiyor ve aradaki uçurum devasa hâle geliyor.
Kıtlık (1994-1998). Kim İl Sung 1994'te ölüyor ve iktidar oğlu Kim Jong İl'e geçiyor: bu, komünist bir rejimdeki ilk hanedan ardıllığı. Sovyetler Birliği'nin sona ermesiyle yardımlar ve siyasi fiyatlı petrol de bitmiş; 1995'te felaket boyutunda seller geliyor. Rejim ardından gelen kıtlığa "Zorlu Yürüyüş" adını veriyor. Resmî olarak ölü sayısı 225.000 ile 235.000 arasında (The National Interest); en itibarlı demografik araştırmalar 600.000 ile 1 milyon arasında bir rakamdan söz ediyor (PIIE), başka tahminler çok daha yükseğe çıkıyor. Kim Jong İl, "önce ordu" anlamına gelen songun politikasıyla karşılık veriyor ve nükleer programı hızlandırıyor.
Bomba (1985-2017). 1985'te Kuzey Kore, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nı (NPT) imzalıyor. 1993'te UAEA müfettişleri beyan edilmemiş tesisleri görmek istediğinde antlaşmadan çekilmekle tehdit ediyor. 1994'te ABD ile yapılan bir anlaşma, Agreed Framework (Mutabakat Çerçevesi), petrol ve iki sivil nükleer santral karşılığında Yongbyon reaktörünü donduruyor (Arms Control Association). Anlaşma karşılıklı yükümlülükleri yerine getirmeme suçlamaları arasında sürüyor ve 2002'de çöküyor: Washington, Pyongyang'ı gizlice uranyum zenginleştirmekle suçluyor ve petrol sevkiyatları askıya alınıyor (Congressional Research Service). Aynı yıl Bush, Kuzey Kore'yi "şer ekseni"ne dahil etmişti. 10 Ocak 2003'te Kuzey Kore NPT'den çekildiğini duyuruyor: bunu yapan ilk devlet (Arms Control Association). Altılı görüşmeler (Çin, ABD, Rusya, Japonya ve Güney Kore ile) 2009'a kadar inişli çıkışlı biçimde, kalıcı sonuç vermeden sürüyor. 2006 ile 2017 arasında ülke altı nükleer deneme yapıyor; sonuncusu, Eylül 2017'deki, en güçlüsü.
Kim Jong Un (2011'den beri). Babasının Aralık 2011'deki ölümüyle iktidar, henüz otuz yaşında olmayan Kim Jong Un'a geçiyor. 2018-2019'da Donald Trump'la üç kez görüşüyor (Singapur, Hanoi, DMZ): Hanoi zirvesi belirleyici noktada, yani kaldırılacak yaptırımlar karşılığında ne kadar nükleer kapasitenin sökülmesi gerektiği konusunda başarısız oluyor. O tarihten beri Kim cephaneliğe odaklanıyor.
Dönüm noktası (2022-2026). 2022'de bir yasa önleyici nükleer saldırıya izin veriyor ve ülkenin nükleer statüsünü "geri döndürülemez" ilan ediyor (Al Jazeera); 2023'te nükleer silahların geliştirilmesi Anayasa'ya giriyor (ConstitutionNet, Reuters). Aralık 2023'te Kim, iki Kore'nin "iki düşman devlet" olduğunu ve Seul'le birleşmenin gerçekleştirilemeyeceğini açıklıyor (Asia Economy; Yonhap, Daum aracılığıyla); Ekim 2024'te bir anayasa değişikliği Güney Kore'yi "düşman devlet" olarak tanımlıyor (Military.com, AP) ve rejim iki ülkeyi birbirine bağlayan karayollarını ve demiryollarını havaya uçuruyor. Haziran 2024'te Rusya ile karşılıklı askerî yardım antlaşması imzalıyor; Ekim 2024'ten beri askerleri Ukrayna'ya karşı savaşıyor. Şubat 2026'daki parti kongresinde Kim, ülkenin nükleer statüsünü "geri döndürülemez ve kalıcı" ilan ediyor (Lowy Institute). Mart 2026'da parlamento yeni bir Anayasa kabul ediyor; tam metni 11 Kasım'da yayımlanıyor: artık yeniden birleşmeden söz etmiyor, Güney Kore'yi güneyde komşu bir ülke olarak tanımlıyor ve nükleer kuvvetlerin komutasını Devlet İşleri Komisyonu başkanına, yani Kim'e veriyor (JoongAng Daily).
Kim yönetiyor ve nasıl
Kuzey Kore'nin resmî adı Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti, ama ne kelimenin olağan anlamıyla bir cumhuriyet ne de bir demokrasi. Tek partili bir diktatörlük ve fiilen kalıtsal bir monarşi: aynı aile yaklaşık seksen yıldır yönetiyor.
Parti. Kore İşçi Partisi, önemi olan tek parti. Yaklaşık beş yılda bir toplanan Kongresi siyasi çizgiyi belirliyor; sonuncusu, dokuzuncusu, Şubat 2026'da yapıldı (KEI). İki parti daha var, ama yalnızca vitrin olarak.
Devlet. Kim Jong Un partinin genel sekreteri ve ülkeyi yöneten organ olan Devlet İşleri Komisyonu'nun başkanı. Parlamento, Yüksek Halk Meclisi, önceden kararlaştırılmış olanı oybirliğiyle onaylamak için yılda birkaç kez toplanıyor. Seçimlerde her sandalye için tek bir aday var.
Denetim. BM Soruşturma Komisyonu 2014'te "totaliter bir devletin pek çok özelliğini taşıyan" bir devlet tarif etti (Helsinki Committee, rapor özeti). 2025'te BM İnsan Hakları Ofisi "kayıp bir on yıl"dan söz etti: daha fazla gözetim, daha fazla sansür, daha fazla zorla çalıştırma ve yabancı film ya da şarkı yayanlara da genişletilen ölüm cezası (Jurist). Komisyon, açlığın bir ceza aracı olarak kullanıldığı siyasi esir kamplarında, kvanlisolarda, çoğu zaman aileleriyle birlikte 80.000 ile 120.000 arasında tutuklu bulunduğunu tahmin ediyordu (UPI). Uluslararası Af Örgütü'ne göre kamplar hâlâ var (Amnesty).
Ekonomi. Devlet tarafından planlanan bir ekonomi; özel pazarlara dönem dönem göz yumuluyor. Human Rights Watch'a göre 2025'te kayıt dışı özel ticaret neredeyse tamamen durdu (HRW, World Report 2026). Gelirlerin giderek artan bir bölümü BM yaptırımlarının yasakladığı faaliyetlerden geliyor: çoğu Çin ve Rusya'ya gönderilen ve 2025'te büyük kısmına devletin el koyduğu 800 milyon dolara kadar gelir sağlayan 100.000'e kadar yurt dışı işçi (Korea Times); ve Ocak-Eylül 2025 arasında en az 1,65 milyar dolarlık kripto para hırsızlığı (Dawn).
Kim kimdir
Kim Jong Un — 2011'den beri devletin ve partinin başı. Kurucunun torunu. Nükleer cephaneliği kurdu, Trump'la üç kez görüştü, Rusya için savaşmaya asker gönderdi.
Kim Yo Jong — kız kardeşi, parti yöneticisi. Seul ve Washington'a yönelik sert açıklamalarla sık sık rejim adına konuşuyor. Nükleer programı "geri adım atılmayacak çizgi" olarak tanımlayan oydu (The Quint).
Kim Ju Ae — Kim Jong Un'un ergenlik çağındaki kızı; askerî geçit törenleri de dahil olmak üzere resmî törenlerde giderek daha fazla görünüyor (Malay Mail). Pek çok gözlemci onu olası varis olarak görüyor.
Choe Son Hui — dışişleri bakanı; uzun süre ABD ile müzakereci olarak görev yaptı.
Lee Jae-myung — Haziran 2025'ten beri Güney Kore devlet başkanı. Kuzeyle diyaloğu savunuyor: Eylül 2026'da nükleer ve füze programlarının dondurulması karşılığında yaptırımların gevşetilmesini önermesi için Washington'a çağrıda bulundu (Arms Control Association).
Çatışma nereden doğuyor
Hiç kapanmamış bir savaş. 1953 ateşkesi çatışmaları durdurdu ama hiçbir şeyi çözmedi: ne deniz sınırını, ne karşılıklı tanınmayı, ne de güneydeki Amerikan birliklerinin varlığını. Rejim için Pyongyang'a birkaç on kilometre mesafedeki Amerikan ordusu kalıcı bir tehdit. Seul ve Washington için ise Seul'e birkaç on kilometre mesafede konuşlanmış Kuzey Kore ordusu.
Rejimin hayatta kalması. Pyongyang için bomba kullanılacak bir silah değil, bir hayat sigortası. Rejim, ABD'nin kendisini devirmesini yalnızca nükleer silahın engellediğine inanıyor; uzmanlar arasında bu konudaki tartışma sürüyor. Propagandası yıllardır Saddam Hüseyin'in Irak'ını ve Kaddafi'nin Libya'sını, kitle imha silahlarından vazgeçtikten sonra düşen iki rejimi örnek gösteriyor (AFP, Inquirer aracılığıyla). Bu yüzden her "nükleer silahsızlandırma" önerisi reddediliyor: rejim, müzakere masasına oturmadan önce bile nükleer devlet olarak tanınmayı talep ediyor (Arms Control Association).
İki devlet, bir ulus. Yetmiş yıl boyunca her iki Kore de, her biri kendi koşullarıyla, yeniden birleşme istediğini söyledi. 2023'ten beri kuzey bunu söylemekten bile vazgeçti. Bazı akademisyenlere göre güneyi "düşman bir yabancı devlet" olarak tanımlamak, daha önce "yurttaşlara" karşı bir saldırı sayılacak olan nükleer silah kullanımını düşünülebilir kılmaya da hizmet ediyor (Columbia Law School, Korean Legal Studies).
Kimin işine yarıyor
Rejimin, her şeyden önce. Nükleer cephanelik ona kimsenin kendisini zorla devirmeye kalkışmayacağının güvencesini veriyor ve her müzakerede oynayacağı bir koz sağlıyor. Kalıcı savaş hâli, nüfus üzerindeki topyekûn denetimi ve askerî harcamaların gıdaya karşı mutlak önceliğini haklı çıkarıyor.
Çin'in; Çin her şeyden önce istikrar istiyor. Çöken bir Kuzey Kore, sınırda milyonlarca mülteci ve belki de Çin topraklarının hemen yanında ABD'nin müttefiki birleşik bir Kore anlamına gelir. Pekin, rahatsız edici ama ayakta duran bir komşuyu tercih ediyor: çeşitli analistlere göre artık Kuzey Kore'yi fiilen nükleer devlet olarak kabul etmiş durumda (Korea Times).
Rusya'nın; Rusya Ukrayna savaşından bu yana Pyongyang'dan milyonlarca mermi, balistik füze ve asker elde etti ve karşılığında petrol, teknoloji ve Güvenlik Konseyi'nde koruma sunuyor (bkz. "Dışarıdan kim müdahale ediyor").
Diğer aktörlerin, dolaylı olarak. Kuzey Kore tehdidi, Doğu Asya'daki Amerikan askerî varlığını, Japonya'nın ve Güney Kore'nin yeniden silahlanmasını ve füze savunma sistemlerinin satışını haklı çıkarıyor. Bu, tehdidin uydurma olduğu anlamına gelmiyor: tehdit gerçek. Ama onu dile getirenlerin de tehdidi sahnenin merkezinde tutmakta çıkarları olduğu anlamına geliyor.
Kimin işine yaramıyor: Kuzey Korelilerin. Savaş hâlinin bedelini açlıkla, özgürlük yoksunluğuyla ve bugün de Rusya'da savaşmaya gönderilen askerlerin hayatıyla ödüyorlar.
Dışarıdan kim müdahale ediyor
Çin, Kuzey Kore'nin başlıca ticaret ortağı ve 1961 dostluk antlaşmasından beri müttefiki; 2024'ten beri Pyongyang'ın ikinci bir resmî müttefiki var: Rusya. Haziran 2026'da Xi Jinping yedi yıl aradan sonra ilk kez Pyongyang'a gitti ve Kim'e "değişmeyecek" bir destek sözü verdi (Jakarta Post, Reuters). Resmî olarak Pekin yarımadanın nükleer silahlardan arındırılmasından hiçbir zaman vazgeçmedi, ama Kasım 2025'ten beri resmî belgelerinde bundan artık söz etmiyor (Foreign Policy): çeşitli analistlere göre bu, Kuzey Kore bombasının zımnen kabulü (Korea Times).
Rusya, 19 Haziran 2024'te Pyongyang ile bir stratejik ortaklık antlaşması imzaladı. 4. madde, iki ülkeden her birini, diğeri saldırıya uğrarsa ona "gecikmeksizin" askerî yardım sağlamakla yükümlü kılıyor (Arms Control Association). Ekim 2024'ten beri Kuzey Koreli askerler, özellikle Rusya'nın Kursk bölgesinde, Ukrayna'ya karşı savaşıyor. Güney Kore istihbaratına göre sayıları yaklaşık 11.000'di ve yaklaşık yarısı öldü ya da yaralandı (Ukrainska Pravda, Yonhap verilerine dayanarak). 2024'te Kuzey Kore, Rusya'ya milyonlarca mermi ve Ukrayna şehirlerine fırlatılan 100'den fazla balistik füze sağladı; karşılığında BM sınırlarını aşan miktarda petrol, hava savunma sistemleri ve füzelerini geliştirmek için veri aldı (MSMT raporu, BM; Ukrainska Pravda). Moskova, Kuzey Kore'nin nükleer silahsızlandırılmasının artık "kapanmış bir mesele" olduğunu savunuyor (Reuters, ThePrint aracılığıyla). Pyongyang asker gönderdiğini kabul etti ve Nisan 2026'da "yurt dışı askerî operasyonlara" adanmış bir müze açtı (Ukrainska Pravda).
ABD, Güney Kore'nin ve Japonya'nın askerî müttefiki ve her iki ülkede de asker bulunduruyor. 1958'den 1991'e kadar Güney Kore'de nükleer silah da bulundurdu (Korea Times). Resmî olarak hâlâ Kuzey Kore'nin "tamamen nükleer silahlardan arındırılmasını" talep ediyor: bunu 30 Ekim 2026'da Seul ve Tokyo ile birlikte yineledi (Al Jazeera). Trump, 2018-2019'da Kim'le üç kez görüştü ve o tarihten beri onu yeniden görmek istediğini söylüyor; 19 Kasım 2026'da onunla görüşmeden Çin'den ayrıldı (Euronews).
Japonya, Kuzey Kore'nin bütün füzelerinin menzili içinde. On yıllardır, 1970'lerde ve 1980'lerde Pyongyang ajanlarının kaçırdığı vatandaşları hakkında gerçeğin ortaya çıkarılmasını talep ediyor: Tokyo 17 kişiyi tanıyor. 2002'de Kim Jong İl kaçırmaları Başbakan Koizumi'nin karşısında kabul etti; kaçırılanlardan beşi evine döndü, diğer on ikisinden Japonya hâlâ haber bekliyor (Japonya Dışişleri Bakanlığı).
Güney Kore, başkenti sınıra elli kilometre kadar uzaklıkta olan bir ülke. Bugün bir demokrasi, ama on yıllar boyunca askerler tarafından yönetildi: önce bir darbeyle iktidara gelen ve ABD'nin desteklediği General Park Chung-hee (Japan Times), ardından 1980'de Gwangju ayaklanmasını kanla bastıran General Chun Doo-hwan. İlk demokratik devlet başkanlığı seçimleri ancak 1987'de, aylarca süren protestoların ardından yapıldı (Stanford University). Kuzeye karşı tutumu, kimin yönettiğine göre çok değişiyor: muhafazakârlarla daha sert, mevcut devlet başkanı gibi ilericilerle daha açık.
Uluslararası hukuk
Ateşkes. 1953 anlaşması BM Komutanlığı, Kuzey Kore ordusu ve Çinli "gönüllüler" tarafından imzalandı. Güney Kore imzalamadı. Bir barış antlaşması yok.
Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması. Kuzey Kore antlaşmaya 1985'te katıldı ve UAEA ile güvence anlaşmasını ancak 1992'de, altı yıl sonra imzaladı (Arms Control Association). Antlaşmanın X. maddesi, "olağanüstü olaylar" yüce çıkarlarını tehlikeye atıyorsa bir devletin üç ay önceden bildirimde bulunarak çekilmesine izin veriyor. Pyongyang 10 Ocak 2003'te çekildiğini duyurdu ve bunun ertesi günden itibaren geçerli olduğunu savundu; devletlerin çoğu ise çekilmenin üç aylık sürenin dolduğu 10 Nisan 2003'te geçerlilik kazandığını kabul ediyor (CNS, Middlebury Institute). Bazı devletler, Kuzey Kore yükümlülüklerini ihlal ettiği zaten tespit edilmiş olduğu için çekilmenin geçerliliğine hâlâ itiraz ediyor. Antlaşmadan ayrılan dünyadaki tek devlet.
BM yaptırımları. 2006'dan 2017'ye kadar Güvenlik Konseyi, oybirliğiyle ve Çin ile Rusya'nın onayıyla, Kuzey Kore'ye nükleer ve balistik denemeleri, silah ticaretini, yurt dışına işçi göndermeyi ve ihracatının büyük bölümünü yasaklayan on kadar karar kabul etti (CSIS). Bu kararlar tüm üye devletler için bağlayıcı. 28 Mart 2024'te Rusya, kararlara uyulup uyulmadığını denetleyen BM uzmanlar panelinin yenilenmesini veto etti; panel 30 Nisan 2024'te kapandı (DPPA, BM). Ekim 2024'ten beri denetimi, BM dışında, hepsi ABD'nin müttefiki olan 11 ülkeden oluşan bir grup yapıyor: ABD, Japonya, Güney Kore, Birleşik Krallık, Fransa, Almanya, İtalya, Hollanda, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda (Hollanda hükümeti). Rusya ve Çin bu grupta yer almıyor. Rusya, Pyongyang'dan silah satın alarak kendi oy verdiği kararları ihlal ediyor.
İnsanlığa karşı suçlar. 2014'te BM Soruşturma Komisyonu, Kuzey Kore'de "devletin en üst düzeyinde belirlenen politikalar doğrultusunda" insanlığa karşı suçlar işlendiği sonucuna vardı: imha, cinayet, köleleştirme, işkence, tecavüz, zorla kürtaj, zulüm (Human Rights Watch). Davanın Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne havale edilmesini istedi. Kuzey Kore Mahkeme'ye hiçbir zaman taraf olmadı ve davayı yalnızca Güvenlik Konseyi havale edebilir: Çin ve Rusya'nın veto hakkı var. Hiçbir sorumlu yargılanmadı.
Ukrayna savaşı. Kuzey Kore, Rus topraklarında savaşmaya asker göndererek BM Genel Kurulu'nun saldırı olarak nitelendirdiği bir savaşa katılıyor. Moskova ile yapılan antlaşma BM Şartı'nın 51. maddesine, meşru müdafaaya atıfta bulunuyor; ancak Kuzey Koreli askerler, Rusya'nın işgaliyle başlayan bir savaşın içinde, Ukrayna'nın Kursk'a yaptığı akını püskürtmek için kullanıldı.
Kronoloji
- 1910 — Japonya Kore'yi ilhak ediyor.
- 1945 — Japonya teslim oluyor; 38. paralel boyunca bölünme.
- 1948 — Kore Cumhuriyeti (15 Ağustos) ve Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti (9 Eylül) kuruluyor.
- 1950-1953 — Kore Savaşı; 27 Temmuz 1953'te ateşkes.
- 1985 — Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na katılım.
- 1994 — Kim İl Sung ölüyor, yerine Kim Jong İl geçiyor. ABD ile Agreed Framework.
- 1994-1998 — Kıtlık; en itibarlı tahminlere göre 600.000 ile 1 milyon arasında ölü.
- 2003 — Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'ndan çekilme; altılı görüşmeler başlıyor.
- 2006 — İlk nükleer deneme; ilk BM yaptırımları (1718 sayılı karar).
- 2011 — Kim Jong İl ölüyor, yerine Kim Jong Un geçiyor.
- 2014 — BM Soruşturma Komisyonu insanlığa karşı suçları tespit ediyor.
- 2017 — Altıncı ve en güçlü nükleer deneme; son BM yaptırımları (2397 sayılı karar).
- 2018-2019 — Kim ile Trump arasında üç görüşme; Hanoi zirvesi başarısız oluyor.
- 2023 — Nükleer statü Anayasa'ya giriyor; Kim iki Kore'yi "düşman devletler" ilan ediyor.
- 2024 — Rusya'nın vetosu BM yaptırımlar uzmanlar panelini kapatıyor (Mart). Rusya ile askerî yardım antlaşması (Haziran). Kuzey Koreli askerler Rusya'da (Ekim).
- 2026 — Dokuzuncu parti kongresi: nükleer statü "geri döndürülemez" (Şubat). Yeni Anayasa (Mart): nükleer kuvvetlerin komutası Kim'de. Xi Jinping Pyongyang'da (Haziran). UAEA, Yongbyon'da yeni bir zenginleştirme tesisini doğruluyor (Ağustos) (ExchangeMonitor). Anayasa'nın tam metni yayımlanıyor (11 Kasım). Shenzhen'de Trump-Xi-Putin zirvesi: sonuç bildirgesi Kuzey Kore'nin adını anmıyor (19 Kasım).
Değişiklik kaydı
- 20 Kasım 2026 — İlk sürüm.
Kaynaklar: NK News, UAEA · 38 North · 2008 nüfus sayımı, BM · World Factbook, CountryReports aracılığıyla · GlobalSecurity · Britannica · BM Soruşturma Komisyonu, 2014 · USCIRF, 2026 raporu · Korea Times · Britannica · History · Britannica · Britannica · Time · The National Interest · AP, The Diplomat aracılığıyla · The National Interest · PIIE · Arms Control Association · Congressional Research Service · Arms Control Association · Al Jazeera · ConstitutionNet, Reuters · Asia Economy · Yonhap, Daum aracılığıyla · Military.com, AP · Lowy Institute · JoongAng Daily · KEI · Helsinki Committee, rapor özeti · Jurist · UPI · Amnesty · HRW, World Report 2026 · Korea Times · Dawn · The Quint · Malay Mail · Arms Control Association · AFP, Inquirer aracılığıyla · Arms Control Association · Columbia Law School, Korean Legal Studies · Korea Times · Jakarta Post, Reuters · Foreign Policy · Arms Control Association · Ukrainska Pravda, Yonhap verilerine dayanarak · MSMT raporu, BM · Ukrainska Pravda · Reuters, ThePrint aracılığıyla · Ukrainska Pravda · Korea Times · Al Jazeera · Euronews · Japonya Dışişleri Bakanlığı · Japan Times · Stanford University · Arms Control Association · CNS, Middlebury Institute · CSIS · DPPA, BM · Hollanda hükümeti · Human Rights Watch · ExchangeMonitor
İlgili haberler: Dokuz cephanelik, bir antlaşma ve bir sessizlik: Shenzhen'den sonra Kuzey Kore · Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT): neyi zorunlu kılar, kimi bağlar ve onu hiç imzalamayan neden asla ihlal edemez · Üç Devlet, Tek Antlaşma, Üç Farklı Standart