
IWILLNOTLOOKAWAY.ORG
ANALİZ
Bitcoin, kim donduruyor, kim kaçıyor: Rus rezervleri, yaptırımlar ve Hürmüz geçiş ücreti
7 Kasım 2026 — Moskova / Brüksel / Hürmüz Boğazı
«Bitcoin, kime karşı sığınak?» dizisi · 2/4
Özetle
- 2022'de Batı yaklaşık 300 milyar dolarlık Rus rezervini dondurdu. Moskova'da tutulan altın dokunulmadan kaldı ve o zamandan beri merkez bankaları onlarca yıldır görülmemiş ölçüde altın alıyor.
- Yaptırım altındakiler kripto para kullanıyor ama neredeyse hiç Bitcoin değil: yasa dışı hacmin %84'ü dolara endeksli stablecoin'lerden geçiyor. Yasa dışı trafik toplamın %1'inin altında kalıyor.
- Hürmüz'de İran Bitcoin ile de geçiş ücreti alıyor ama büyük ölçekli ödemeler görünmüyor. Salt geçiş için alınan bir ücret, kim uygularsa uygulasın ve karşılığında ne isterse istesin, deniz hukukuna göre yasaktır.
- Yaptırım uygulayanlar, ihraççısı olan stablecoin'leri donduruyor. Bitcoin'le bunu yapamıyorlar: o zaman anahtarlara el koyuyorlar.
- Suçlu araç değildir: karteller yüz milyonlarca doları büyük bankalar üzerinden de akladı.
28 Şubat 2022'de, Ukrayna'nın işgalinden dört gün sonra Avrupa Birliği Rusya Merkez Bankası'nın rezervleriyle her türlü işlemi yasakladı. ABD, Birleşik Krallık ve diğer müttefikler de aynısını yaptı. Moskova birkaç gün içinde yaklaşık 300 milyar dolara, rezervlerinin neredeyse yarısına erişimini kaybetti: yurt dışında tutulan dolar, avro ve devlet tahvilleri. Ancak bir kısmı dokunulmadan kaldı. Rusya Bankası'nın altını Moskova'nın mahzenlerindeydi ve kimse ona dokunamazdı.
Dünyadaki her merkez bankası bu sahneyi gördü. Ve her biri kendine aynı soruyu sordu: ya bize olursa?
Birinci bölümde Bitcoin'in ne yabancı bir kasadaki altının ne de bir banka hesabının sahip olduğu bir özelliği olduğunu gördük: ağ üzerinde kimse onu donduramaz. Burada bu özelliği gerçekte kimin kullandığına, kimin onunla mücadele ettiğine ve bunu nasıl yaptıklarına bakıyoruz.
Bir ön not: suçlu araç değildir
Yaptırımlardan, silahlardan ve geçiş ücretlerinden söz etmeden önce bir şeyi açıkça söylemek gerekiyor. Yasayı çiğneyenler kolay hareket eden ve el konulması zor olanı kullanır ve bunu her zaman herkesin parasıyla yaptılar. 2006 ile 2010 arasında Meksikalı ve Kolombiyalı karteller HSBC'nin Amerikan şubesi üzerinden en az 881 milyon dolar akladı; banka 2012'de davayı kapatmak için 1,9 milyar dolar ödedi. 2024'te TD Bank, suç ağlarına ait 670 milyon dolardan fazlasının hesaplarından geçmesine izin verdiği için kara para aklamaktan suçlu olduğunu kabul etti ve 3 milyar dolardan fazla ödedi. Kimse bundan doların suçlu olduğu sonucunu çıkarmadı.
Yine de devletler suçu kolaylaştıran araçlara müdahale eder. 2019'da Avrupa Merkez Bankası 500 avroluk banknotu basmayı bıraktı, çünkü açıkladığı üzere "yasa dışı faaliyetleri kolaylaştırabiliyordu": o banknotlarla bir milyon avro iki kilodan biraz fazla geliyordu. Banknot geçerliliğini korudu ama artık basılmıyor. Bugün kripto paralara uygulanan mantık da aynıdır: araç yargılanmaz, yasayı çiğneyenler için daha az elverişli hale getirilmeye çalışılır.
Dolayısıyla aşağıdakiler Bitcoin'e karşı bir iddianame değildir. Bu özelliği kimin kullandığının, kimin onunla mücadele ettiğinin ve bunu nasıl yaptıklarının haritasıdır.
1. Devletler Bitcoin'i değil altını seçiyor
2022'den sonra merkez bankaları onlarca yıldır görülmemiş ölçüde altın aldı. Avrupa Merkez Bankası'na göre 2025 sonunda altın, ABD devlet tahvillerinin önüne geçerek dünya rezervlerinin ilk kalemi oldu: 1990'ların ortasından beri böyle bir şey olmamıştı. Kısmen çok yükselen fiyat sayesinde; kısmen de üç yıl üst üste yılda bin tonu aşan alımlar sayesinde.
Nedenini merkez bankalarının kendileri söyledi. 85 varlık fonu ve merkez bankasıyla yapılan 2023 tarihli bir ankette çoğunluk, Rus rezervlerinin dondurulmasının altını daha cazip hale getirdiğini söyledi. Ve giderek daha fazla merkez bankası altınını eve getiriyor: örneğin Hindistan 2024'te İngiltere Merkez Bankası'ndan yüz tondan fazlasını ülkesine geri getirdi.
Bu yarışta Bitcoin neredeyse hiç görünmüyor. Merkez bankaları yüzyıllardır tanıdıkları, dokunulabilen ve ulusal bir mahzende tutulabilen bir varlık satın alıyor. Onlar için Moskova'nın dersi "kimsenin kontrol etmediği bir şey kullanın" değil, "rezervleri kendi kontrol ettiğiniz yerde tutun"dur.
Hukuki bir ayrıntı var. Avrupa'daki Rus rezervleri, bugün yaklaşık 210 milyar avro ve neredeyse tamamı Belçikalı Euroclear şirketinde, hareketsiz bırakılmış durumda, el konulmuş değil: Rusya'ya ait olmaya devam ediyor ama Moskova bunları kullanamıyor. Aralık 2025'te Birlik bunları süresiz olarak bloke tutmaya karar verdi, ancak özellikle Belçika'nın muhalefeti yüzünden bunları Ukrayna'yı finanse etmek için kullanamadı ve piyasalardan 90 milyar borç aldı. Rusya Merkez Bankası Birliğe karşı Lüksemburg'daki Genel Mahkeme'de dava açtı ve bir Moskova mahkemesi Euroclear'ı tazminat ödemeye mahkûm etti. Yabancı bir merkez bankasının varlıklarıyla neyin yapılabileceği bugünkü uluslararası hukukun en açık sorularından biri.
2. Yaptırım altındakiler kripto parayı seçiyor ama Bitcoin'i değil
Yaptırımlardan korkan devletler altını seçiyorsa, yaptırımlara zaten maruz kalanlar kripto paraları seçti. Analiz şirketi Chainalysis'e göre 2025'te yaptırım altındaki taraflara yönelik kripto para akışları, özellikle Rusya, İran ve Kuzey Kore'nin etkisiyle bir önceki yıla göre neredeyse sekiz kat arttı. Ancak hemen belirtmek gerekir ki tüm yasa dışı trafik kripto para hareketlerinin %1'inin altında kalıyor.
Ama sürpriz hangi kripto paralar olduğunda. Bitcoin değil: Chainalysis'e göre yasa dışı hacmin %84'ünde söz konusu olan, dolara endeksli dijital paralar olan stablecoin'ler. Bitcoin yaklaşık %7'ye geriledi; 2020'de durum tam tersiydi. Kısacası dolar sisteminden kaçmak isteyen, dijital dolar kullanıyor.
Rusya daha ileri gitmeyi denedi. Ocak 2025'te bir Rus şirketi, rubleye endeksli ve yaptırımları aşmak için özel olarak tasarlanmış bir stablecoin olan A7A5'i piyasaya sürdü. Analiz şirketi Elliptic'e göre bir yıldan kısa sürede 100 milyar dolardan fazla hareket ettirdi. Ama esas olarak Tether'e, yani yine dolara giden bir köprü işlevi görüyordu. Ve ABD, Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği'nin yaptırımlarından sonra hacmi çöktü: onunla işlem yapan platformlar birer birer hedef alındı.
Kuzey Kore başka bir yol izliyor: çalıyor. Chainalysis'e göre 2025'te Kuzey Koreli hackerlar 2 milyar dolardan fazla kripto para çaldı; FBI'ın Kuzey Kore'ye bağladığı Ekim 2026'daki Binance hırsızlığı tek başına bunun üç katı. Batılı hükümetlere göre bu para füze ve nükleer programları finanse ediyor. Pyongyang suçlamaları reddediyor.
3. Hürmüz: kripto parayla geçiş ücreti
En yeni vaka, dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı. Mart 2026 ortasından itibaren, süren savaşla birlikte Devrim Muhafızları geçen gemilerden bir geçiş ücreti almaya başladı: gemi başına 2 milyon dolara kadar, Çin yuanı, Bitcoin ya da stablecoin ile ödenebilir. 30 ve 31 Mart'ta İran parlamentosu bunu "Hürmüz Boğazı Yönetim Planı" ile yasaya dönüştürdü. Mayıs'ta primleri Bitcoin ile ödenen bir deniz "sigortası", Hormuz Safe de geldi.
Manşetler "Bitcoin ile geçiş ücreti"nden söz etti. Gerçek daha mütevazı. Analiz şirketi TRM Labs, blockchain üzerinde büyük ölçekli ödemelere dair kanıt bulamadığını yazdı ve çeşitli değerlendirmelere göre İran stablecoin'leri tercih ediyor. Burada Bitcoin her şeyden önce bir sembol: Washington'un kapatamayacağı bir ödeme sistemi vaadi.
Hukuk açısından mesele neyle ödendiği değil, ücret alınıp alınamayacağıdır. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi, uluslararası boğazlarda tüm gemilere "transit geçiş" hakkını güvence altına alır, bunun engellenmesini ya da askıya alınmasını yasaklar ve salt geçiş için hiçbir ücret öngörmez; karasularında bile kıyı devleti yalnızca bir gemiye verilen belirli hizmetler için bedel isteyebilir. İran Sözleşmeyi imzaladı ama onaylamadı ve bu hakkın yalnızca onaylayanlar için geçerli olduğunu savunuyor. Simetri testini bu sitede zaten yaptık: Temmuz 2026'da Sözleşmeyi onaylamamış ama transit kurallarını tanıyan ABD de üçüncü ülke gemilerinin yükü üzerinden %20'lik bir geçiş ücreti açıkladı (haber; görüş). Salt geçiş için alınan bir ücret, kim uygularsa uygulasın ve karşılığında ne isterse istesin deniz hukukuna aykırıdır: yuan, Bitcoin, dolar ya da yumurta, tavuk ve kereste. Ödeme aracı, geçiş ücretini daha fazla ya da daha az yasa dışı yapmaz.
4. Kim donduruyor: yeni silah stablecoin
Yaptırımlardan kaçanlar stablecoin kullanıyorsa, yaptırım uygulayanlar da onları kullanmayı öğrendi. Her stablecoin'in bir ihraççısı vardır ve ihraççı, dünyanın herhangi bir cüzdanındaki token'ları dondurabilir. En çok kullanılan Tether, bunu ABD makamlarının talebiyle düzenli olarak yapıyor: Ocak 2026'da Devrim Muhafızları'yla bağlantılı cüzdanlardaki yaklaşık 182 milyon doları tek bir günde bloke etti. Binance hırsızlığından sonra Tether ve Circle çalınan fonların bir kısmını birkaç saat içinde dondurdu. ABD'de Temmuz 2025 tarihli bir yasa olan GENIUS Act, stablecoin ihraççılarını fonları dondurabilecek durumda olmaya ve yaptırımlara uymaya zorunlu kılıyor.
Sonuç bir paradoks. Kripto paralar parayı devletlerden kurtaracaktı; stablecoin'ler ise doları ve onu dondurma gücünü blockchain'in içine taşıdı.
5. Peki bitcoinler? Anahtarlar alınıyor
Gördüğümüz gibi Bitcoin'de dondurma emri verilebilecek kimse yok. Ama bir devlet başka bir şey yapabilir: anahtarları almak.
Ekim 2025'te ABD Adalet Bakanlığı, tarihindeki en büyük kripto para el koyma işlemi olan 127.271 bitcoin için müsadere davası başlattı. İddiaya göre bunlar, insan ticareti mağduru işçilerin şiddetle çalıştırıldığı tesislerde çevrimiçi dolandırıcılık yönetmekle suçlanan Kamboçyalı Prince grubunun başkanı Chen Zhi'ye aitti. Chen Zhi ve grup suçlamaları reddediyor. Ocak 2026'da Kamboçya onu tutuklayıp Çin'e teslim etti, Temmuz'da orada resmen tutuklandı; ABD'de iddianame askıda duruyor ve müsadere davası Brooklyn'de hâlâ açık; avukatları davanın düşürülmesini talep etti. Bu bitcoinler zaten hükümetin muhafazasında. Müsadere onaylanırsa satılmamaları gerekiyor: Donald Trump'ın Mart 2025'te kurduğu, yalnızca el konulan bitcoinlerle beslenen ve şimdiye kadar hiç bitcoin satın almamış olan Stratejik Bitcoin Rezervi'ne gidecekler. Bunlar da sayıldığında ABD hükümeti yaklaşık 328.000 bitcoine sahip: dünyanın en büyük kamu sahibi.
Böylece "kimsenin donduramayacağı" varlık da sonunda bir devletin kasasına giriyor. Ağ buna izin verdiği için değil, insanların anahtarları, bilgisayarları, evleri ve banka hesapları olduğu ve devletlerin onları nerede arayacağını bildiği için.
Ayna
| Neyi seçiyor | Neden | |
|---|---|---|
| Merkez bankaları | ülkede tutulan altını | 2022'den sonra yurt dışındaki rezervlerinin dondurulmasından korkuyorlar |
| Yaptırım altındaki devletler | Bitcoin'den çok stablecoin'leri | ticaret için dijital de olsa dolara ihtiyaçları var |
| Yaptırım uygulayanlar | stablecoin dondurmayı ve anahtarlara el koymayı | Bitcoin ağına müdahale edemiyorlar |
| Savaştaki ya da bir rejim altındaki insanlar | Bitcoin'i de | ezberde taşınan ve ağda kimsenin donduramadığı tek varlık |
Değerlendirmemiz: kime karşı sığınak?
Cevap iki yönlü. Bitcoin dondurma gücüne karşı korur ve bu güç kendi başına ne iyidir ne kötü. Onu komşusunu işgal etmiş bir ülkenin rezervlerini bloke eden bir Avrupa Birliği de kullanır, kendi muhaliflerinin hesaplarını bloke eden otoriter bir hükümet de. Aynı özellik kaçan bir aileye de kuralları çiğneyene de hizmet eder; tıpkı nakit, altın ve göz yuman bir bankadaki hesap gibi. Kusur, varsa, kullanılan araçta değil, kuralları çiğneyendedir.
Hukuk bu konuda tek bir ölçü sunar: donduran, el koyan ya da ücret alan bunu bir yasaya dayanarak, bir hâkim önünde, herkes için aynı ölçütle yapmalıdır. Rus rezervleri için, Chen Zhi'nin bitcoinleri için, Hürmüz geçiş ücretleri için, kim uygularsa uygulasın, kullandığımız ölçü budur. Üçüncü bölümde devletlerin kripto para alıp satanları nasıl denetlediğine ve vergilendirdiğine bakıyoruz. Bitcoin'in bankalarda ve kurumlarda yarattığı korku hakkında ne düşündüğümüzü ise imzalı ayrı bir Görüş yazısında söylüyoruz.
Kaynaklar: her türlü işlemi yasakladı · yaklaşık 300 milyar dolara · 1,9 milyar dolar ödedi · kara para aklamaktan suçlu olduğunu kabul etti · açıkladığı üzere · Avrupa Merkez Bankası'na · 2023 tarihli bir ankette · yüz tondan fazlasını · süresiz olarak bloke tutmaya karar verdi · en açık sorularından biri · Chainalysis'e · %1'inin altında · yaklaşık %7'ye · Analiz şirketi Elliptic'e · hacmi çöktü · bu para · bir geçiş ücreti · Hormuz Safe · çeşitli değerlendirmelere · Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi · tek bir günde bloke etti · müsadere davası başlattı · müsadere davası · Stratejik Bitcoin Rezervi'ne · yaklaşık 328.000 bitcoine
İlgili haberler: Aynadaki Bitcoin: nasıl çalışıyor, altın ve parayla karşılaştırıldığında · Bitcoin, kim denetliyor, kim vergilendiriyor: Avrupa'da ve dünyada yeni kurallar · Trump İran'ın su ve elektrik tesislerini tehdit ediyor. İlk kez olmayacak — ve bir savaş suçu olacak. · Sorun Boğaz Değil. Sorun, Bıraktığı Örnek. · Anahtarlar