
IWILLNOTLOOKAWAY.ORG
SÖZLÜK
Güney Sudan: halklar, tarih, kim savaşıyor ve neden
25 Ekim 2026 itibarıyla güncel
Güney Sudan'dan gelen haberler Kiir ve Machar'dan, bir vatana ihanet davasından, yıllardır ertelenen seçimlerden, Jonglei'deki açlık ve çatışmalardan söz ediyor; ama söz konusu halkların kim olduğunu, 2011'de alkışlarla doğan bir devletin neden iki yıl sonra savaşta olduğunu ve 2018'de imzalanan barışın neden hiç işlemediğini nadiren açıklıyor. Bu profil o arka planı vermeye çalışıyor. Güncellenebilir: her değişiklik tarih ve kaynakla birlikte en altta kaydedilir.
Özetle
- Güney Sudan'ın yaklaşık 12,4 milyon nüfusu ve çok genç bir halkı var: medyan yaş 19. En kalabalık halklar yüzde 35 ile 40 arasıyla Dinkalar ve yaklaşık yüzde 15'le Nuerler; ardından Şilluklar, Azandeler, Bariler ve Murleler gibi onlarca küçük halk geliyor.
- Yarım asırdan uzun bir süre Güney, Hartum hükümetleriyle savaştı: 1955-1972 ve 1983-2005 arasında iki iç savaş; ikincisinde tüm Sudan'da yaklaşık iki milyon kişi öldü. 2011'de oyların yüzde 98,83'ü bağımsızlıktan yana çıktı.
- Aralık 2013'te Dinka olan Devlet Başkanı Salva Kiir ile Nuer olan yardımcısı Riek Machar arasındaki iktidar mücadelesi, etnik çizgiler boyunca da yürütülen bir iç savaşa dönüştü. 2018'e kadar normalin üzerinde yaklaşık 383.000 ölüme yol açtı; bunların yarısı şiddet sonucuydu.
- 2018 barış anlaşması hiçbir zaman gerçekten uygulanmadı. Machar Mart 2025'ten beri tutuklu ve yargılanıyor; 2026'da çatışmalar yeniden başladı, 7,8 milyon kişi aç ve hükümet 22 Aralık için ülke tarihinin ilk seçimlerini hazırlıyor.
- Ülke petrolle yaşıyor: Dünya Bankası'na göre ihracatın yüzde 99'unu ve devlet gelirlerinin yüzde 85-90'ını oluşturuyor. Savaştaki Sudan'dan geçen bir boru hattıyla akıyor ve BM ile çeşitli araştırma merkezlerinin belgelediği gibi bu paranın çok büyük bir kısmı bütçe dışında kalıyor.
Toprak ve halklar
Güney Sudan'ın denize çıkışı yok. Petrol kuyuları kuzeyde, Upper Nile ve Unity eyaletlerinde (The Conversation, allAfrica aracılığıyla); güneydeki Ekvatorya bölgesi Uganda'yla sınır komşusu. Ülke 2020'den beri 10 eyalete ve 3 "idari bölgeye" (Ruweng, Büyük Pibor ve Abyei) ayrılmış durumda; öncesinde eyalet sayısı yıllarca önce 28'e, sonra 32'ye çıkarılmıştı (Eye Radio).
Nüfus. Worldometer'ın aktardığı BM tahminlerine göre Güney Sudan'ın 2026'da yaklaşık 12,4 milyon nüfusu var, medyan yaş 19; nüfusun yüzde 28'i kentlerde yaşıyor. Son nüfus sayımı, ülke henüz Sudan'ın parçasıyken 2008'de yapıldı.
Rakamlara dair bir uyarı. Etnik gruplar hakkında yakın tarihli ve güvenilir veri yok. Aşağıdaki yüzdeler farklı kaynaklardan alınmış 2011 tahminleri: büyüklük sırası olarak okunmalı. Küçük halklar için güvenilir bir rakam yok ve bunu söylüyoruz.
- Dinkalar (kendilerine Jieng diyorlar) — nüfusun yüzde 35 ile 40'ı arası (OSAR; CNN, ABC17 aracılığıyla). En kalabalık halk. Devlet Başkanı Salva Kiir Dinka (OSAR, a.g.k.).
- Nuerler (Naath) — yaklaşık yüzde 15 (aynı kaynaklar). Riek Machar Nuer (OSAR, a.g.k.). Genç Nuer erkeklerinin öz savunma gruplarından "Beyaz Ordu" denen yapı doğdu (aşağıya bakınız).
- Şilluklar — ülkenin üçüncü halkı, güvenilir rakam yok. Upper Nile'da Nil ve Sobat boyunca yaşıyorlar ve reth'in yönettiği kalıtsal bir krallıkları var. Yıllardır Dinka liderliğini topraklarının bir kısmını işgal etmekle suçluyorlar; 2017'de hükümetin ve Dinka milislerinin Şilluk silahlı grubu Agwelek'e karşı başlattığı saldırı on binlerce sivili kaçmak zorunda bıraktı (Minority Rights Group).
- Azandeler, Bariler, Kakwalar, Murleler, Açoliler ve daha pek çoğu — güvenilir rakam yok (OSAR, a.g.k.). Birçoğu, isyancı NAS hareketinin faaliyet gösterdiği güney bölgesi Ekvatorya'da yaşıyor (aşağıya bakınız).
Din (2020 tahminleri): Hristiyanlar yüzde 60,5, geleneksel dinler yüzde 32,9, Müslümanlar yüzde 6,2 (CNN, ABC17 aracılığıyla). Büyük çoğunluğu Hristiyan ya da geleneksel dinlere mensup bir ülkede savaşan tarafları ayıran şey din değil.
Petrol. Güney Sudan Upper Nile ve Unity'de petrol üretiyor ama denize çıkışı yok: ham petrol Kızıldeniz'e, Sudan'dan geçerek Port Sudan'a uzanan bir boru hattıyla ulaşıyor; Sudan da transit ücreti alıyor (The Conversation, allAfrica aracılığıyla). Dünya Bankası'na göre petrol ihracatın yüzde 99'unu, devlet gelirlerinin yüzde 85-90'ını ve gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 50 ile 60'ı arasını oluşturuyor (Dünya Bankası, Ocak 2026); Uluslararası Para Fonu da benzer rakamlar veriyor: mali gelirlerin yaklaşık yüzde 90'ı ve ihracatın yaklaşık yüzde 95'i (IMF, 2024). Eylülde sunulan 2026-27 bütçesinde petrol beklenen gelirlerin yaklaşık yüzde 79'unu karşılıyor (The Rio Times). Tek bir ürüne ve tek bir boru hattına bağımlı olmak devleti kırılgan kılıyor: Şubat 2024'te, Sudan'da çatışmalar sürerken boru hattı patladı, üretim günde yaklaşık 150.000 varilden 50.000 varilin altına düştü ve ekonomi daraldı; ihracat Nisan 2025'te yeni kesintilerle yeniden başladı ve 2025 mali yılında petrol gelirleri yaklaşık üçte iki oranında azaldı (Dünya Bankası, a.g.k.).
Kısa tarih
İngiliz-Mısır ortak yönetimi (1899-1955). Resmen Sudan, Güney de dahil, Birleşik Krallık ve Mısır tarafından ortaklaşa yönetiliyor; fiilen ise İngilizler hükmediyor (Fanack). 1922'den itibaren "kapalı bölgeler kararnameleri" kuzeyli Sudanlıların Güney'e girmesini ve orada ticaret yapmasını yasaklıyor (Fanack, a.g.k.); 1930'dan itibaren "Güney Politikası", Arap yönetimi yerine Hristiyan misyonerlerle Güney'i ayrı bir geleceğe hazırlıyor (Kongre Kütüphanesi). Ama sonunda Güney bağımsız Sudan'ın içinde bırakılıyor.
Hartum'la iki savaş (1955-2005). Ağustos 1955'te, Sudan'ın bağımsızlığından beş ay önce, güneyli askerler isyan ediyor: birinci iç savaş başlıyor (Refworld). 1972'de Addis Ababa Anlaşması Güney'e, başkenti Juba olan bir özerklik tanıyor (CNN, ABC17 aracılığıyla). 1983'te Devlet Başkanı Nimeyri özerkliği kaldırıyor ve tüm ülkeye şeriatı dayatıyor; aynı yılın mayısında John Garang Sudan Halk Kurtuluş Ordusu'nu, SPLA'yı kuruyor (Refworld, a.g.k.; CNN, a.g.k.). İkinci savaş 2005'e kadar sürüyor ve tüm Sudan'da yaklaşık iki milyon kişinin ölümüne yol açıyor (CFR).
1991 bölünmesi. Savaş sırasında Güney'in hareketi bölünüyor. 1991'de Riek Machar Garang'la yollarını ayırıyor: Güney'in bağımsızlığını istiyor, Garang ise birleşik bir "Yeni Sudan" istiyor. Hartum'un desteklediği Machar güçleri Bor'a saldırıyor ve çoğu Dinka sivil olmak üzere yaklaşık 2.000 kişiyi öldürüyor; Machar 2012'de kamuoyu önünde özür diledi. 1997'de Hartum hükümetiyle ittifak kuruyor, 2002'de SPLA'ya geri dönüyor (Al Jazeera). Bor'un hatırası Dinkalar ile Nuerler arasındaki ilişkilere hâlâ ağır basıyor.
Barış ve bağımsızlık (2005-2011). 9 Ocak 2005'te Kapsamlı Barış Anlaşması savaşı bitiriyor ve Güney'e altı yıl içinde bir referandum vaat ediyor. 9-15 Ocak 2011'de Güney oy kullanıyor: yüzde 98,83 ayrılığı seçiyor. 9 Temmuz 2011'de Güney Sudan Cumhuriyeti doğuyor (CNN, ABC17 aracılığıyla). Salva Kiir devlet başkanı, Riek Machar yardımcısı (Al Jazeera, a.g.k.).
İç savaş (2013-2018). Temmuz 2013'te Kiir Machar'ı hükümetten çıkarıyor; Machar parti liderliği için ona rakip olacağını açıklıyor (Al Jazeera, a.g.k.). 15 Aralık'ta Juba'da Dinka ve Nuer askerleri arasında çatışma çıkıyor; Kiir Machar'ı darbe girişimiyle suçluyor, Machar reddediyor. Sonraki günlerde Juba'da yüzlerce Nuer erkeği toplanıp öldürülüyor: Afrika Birliği Soruşturma Komisyonu'na göre bu "örgütlü bir askerî operasyon"du. Machar'ın kaçışından sonra onun güçleri de Bor, Bentiu ve Malakal'da Dinkalara yönelik katliamlar yapıyor (Al Jazeera, 2015). 2015'te imzalanan bir barış anlaşması Temmuz 2016'da, Juba'da yeniden çatışma çıkıp Machar bir kez daha kaçınca çöküyor; Kiir onun yerine Taban Deng Gai'yi getiriyor (CNN, ABC17 aracılığıyla). London School of Hygiene and Tropical Medicine'in tahminine göre Aralık 2013 ile Nisan 2018 arasında savaş normalin üzerinde yaklaşık 383.000 ölüme yol açıyor; bunların yaklaşık 190.000'i şiddet sonucu (LSHTM).
Kâğıt üzerinde barış (2018-2024). 12 Eylül 2018'de Kiir ve Machar Canlandırılmış Anlaşma'yı (R-ARCSS) imzalıyor. Şubat 2020'de ülke 10 eyalete geri dönüyor (Eye Radio) ve Machar'ın birinci yardımcı olduğu bir ulusal birlik hükümeti kuruluyor (CNN, a.g.k.). Anlaşma birleşik bir ordu, bir anayasa, bir nüfus sayımı, savaş suçları için bir mahkeme ve seçimler öngörüyordu: Ağustos 2026'da hükümlerinin yüzde 46,4'ü hâlâ uygulanmamıştı (bu sitedeki analiz). Mayıs 2024'te Kenya, anlaşmanın dışında kalan grupları dahil etmek için Nairobi'de "Tumaini Girişimi"ni başlatıyor; en güçlüsü olan Thomas Cirillo'nun NAS'ı katılmıyor (PeaceRep).
Savaşın dönüşü (2025-2026). Mart 2025'te Upper Nile'daki Nasir'de Beyaz Ordu bir ordu üssünü ele geçiriyor ve bir generali öldürüyor; hükümet Machar'a yakın bakan ve subayları tutukluyor, Uganda Juba'ya özel kuvvetler gönderiyor (Al Jazeera). Machar Mart 2025'ten beri ev hapsinde ve Eylül 2025'ten beri vatana ihanet, cinayet ve insanlığa karşı suçlardan yargılanıyor; suçlamaları reddediyor (International Crisis Group). 2025 sonundan beri Jonglei'de ordu ile Machar güçleri arasında çatışmalar var: 2026'nın ilk çeyreğinde BM misyonu 767 sivilin öldüğünü saydı (UNMISS). 22 Eylül 2026'da Kiir ulusal birlik hükümetini feshediyor ve seçimleri 22 Aralık'a çağırıyor (bu sitedeki analiz).
Kim yönetiyor ve nasıl
Güney Sudan bağımsızlıktan beri hiç seçim yapmadı: ilk seçimler 22 Aralık 2026'ya çağrıldı. Salva Kiir 2011'den beri devlet başkanı. Araştırma kuruluşu Freedom House 2026 raporunda ülkeyi "özgür değil" olarak sınıflandırıyor ve siyasi haklarda 40 üzerinden 0 puan veriyor: seçimler 2018'den beri erteleniyor, basın ve sivil toplum kısıtlanıyor, birinci yardımcı görevden uzaklaştırılıp yargılanıyor (Freedom House). Bir otokrasiyi demokrasiden neyin ayırdığını Otokrasi maddesinde anlatıyoruz.
Halefiyet. Kiir 74 yaşında, yaklaşık yirmi yıldır yönetiyor ve hiçbir zaman bir halef belirlemedi. İsviçreli araştırma merkezi Small Arms Survey'e göre yöntemi, potansiyel rakipleri büyütüp hırs gösterdiklerinde onlardan kurtulmak (Small Arms Survey). Son örnek Benjamin Bol Mel: 2017'den beri ABD tarafından yolsuzluk nedeniyle yaptırım uygulanan bir iş insanı; Şubat 2025'te başkan yardımcılığına atandı ve "veliaht" olarak görüldü, 12 Kasım 2025'te görevden alındı, erliğe indirildi ve gözaltına alındı; bu arada Kiir'in kızı Adut Salva Kiir'in ağırlığı arttı (Eye Radio; Small Arms Survey, a.g.k.).
Kim kimdir
| Kim | Kim yönetiyor | Tutum |
|---|---|---|
| Hükümet ve SPLM (Sudan Halk Kurtuluş Hareketi) | Devlet Başkanı Salva Kiir | 2011'den beri iktidarda. 22 Eylül 2026'da ulusal birlik hükümetini feshetti ve 22 Aralık'ta seçim istiyor (bu sitedeki analiz) |
| SSPDF (ordu) | Gen. Paul Nang Majok | Genelkurmay başkanı, Temmuz 2025'te görevden alındı ve ekimde göreve iade edildi (Small Arms Survey). 2025'ten beri Upper Nile ve Jonglei'de çatışmalar |
| SPLM-IO / SPLA-IO (silahlı muhalefet) | Riek Machar, Mart 2025'ten beri tutuklu | Parti seçimleri "tek taraflı" diye reddediyor, Machar'ın serbest bırakılmasını ve tarafsız bir yerde diyalog istiyor (bu sitedeki analiz) |
| Beyaz Ordu | Merkezi komuta yok | Genç Nuer erkeklerinin klanlara göre örgütlenen öz savunma seferberlikleri; kökleri 1960'lara uzanıyor, 1991'den beri görünür. Birçok kez Machar güçlerinin yanında savaştı, ama araştırmacı Jan Pospisil'e göre Machar ona komuta etmiyor (allAfrica) |
| NAS (Ulusal Kurtuluş Cephesi) | Gen. Thomas Cirillo | SPLA'nın eski genelkurmay başkan yardımcısı, Uganda sınırındaki bölgelerde güçlü; Nairobi görüşmelerini reddediyor (PeaceRep) |
| 2018 anlaşmasının dışında kalan diğer gruplar | Pagan Amum (Real SPLM), Paul Malong (SSUF), Stephen Buay (SSPM/A) | 2024 Nairobi görüşmelerine katıldılar (PeaceRep, a.g.k.) |
| Uganda | Ordu komutanı Muhoozi Kainerugaba | Mart 2025'ten beri Juba'da özel kuvvetler: Muhoozi, Kiir'e karşı her hamlenin Uganda'ya savaş ilanı sayılacağını söyledi (Al Jazeera) |
| UNMISS (BM misyonu) | Güvenlik Konseyi | 30 Nisan 2026'da 30 Nisan 2027'ye kadar yenilendi, asker tavanı 12.500'e düşürüldü; Çin ve Rusya çekimser kaldı (BM) |
Çatışma nereden doğuyor
“Dünyanın savaşları «Müslüman» mı?” yazımızdaki dört düzeyi kullanıyoruz. Burada dinin bir payı yok: taraflar büyük ölçüde Hristiyan ve savaş iktidar, toprak ve petrol parası için yapılıyor.
Zemin: bir ordudan doğan devlet. Güney Sudan elli yıllık savaşın ardından, Hartum'a karşı savaşmış ama kendi içinde de bölünmüş olan parti ve ordunun, SPLM ve SPLA'nın önderliğinde doğdu; 1991'de olduğu gibi. Tek büyük para kaynağı var: petrol. Ve çoban topluluklarında sürülerin ve otlakların savunması, hayvan baskınları ve topluluklar arası şiddetle iç içe (allAfrica).
Kıvılcım: 2013 iktidar mücadelesi. Savaş kadim bir nefretten değil, iktidar partisi içindeki bir çatışmadan doğuyor: Kiir Temmuz 2013'te Machar'ı görevden alıyor, Machar ona meydan okumak istiyor ve aralıkta iki kamp Juba'da birbirine ateş açıyor (Al Jazeera, a.g.k.).
Bayrak: etnik aidiyet. Juba'daki Nuer cinayetlerinden ve Bor, Bentiu ve Malakal'daki Dinka katliamlarından sonra (Al Jazeera, 2015), iki adam arasındaki çatışma birçokları için iki halk arasındaki çatışmaya dönüşüyor. Pospisil, birçok Nuer savaşçısının silaha tam da Juba cinayetlerinden sonra sarıldığını söylediğini belirtiyor (allAfrica). Bu kimliklerin hiçbiri bir sivili Dinka, Nuer ya da Şilluk olduğu için öldürmeyi meşru kılmaz.
Dış çarpan: komşular. Uganda Kiir'i açıkça savunuyor. Sudan, devletin bağımlı olduğu boru hattını kontrol ediyor ve 2023'ten beri kendisi de savaşta: yüz binlerce Sudanlı Güney Sudan'a kaçtı (BMMYK, aşağıya bakınız). Small Arms Survey'e göre Bol Mel'in ayrıca Birleşik Arap Emirlikleri ve Sudan'ın RSF'siyle iş ilişkileri vardı; bunlar onun düşüşünden rahatsız oldu (a.g.k.).
Kim kazanıyor
Niyetleri değil, beyan edilmiş ya da doğrulanabilir çıkarları belgeliyoruz. Bir aktör yalanlıyorsa bunu söylüyoruz.
Petrolü kontrol eden. Dünya Bankası kamu maliyesinin sorunları arasında şeffaf olmayan petrol avanslarını, petrol teminatlı kredileri ve bütçe dışı işlemleri sayıyor (Dünya Bankası, Ocak 2026). The Conversation'ın 2025'te yayımladığı bir analize göre devlet petrol şirketi Nilepet'in hesapları resmî kayıtlarda nadiren görünüyor ve çoğu zaman bütçe dışında yönetiliyor; petrol sahalarının korunması için alınan ücretler de bütçeden geçmeden doğrudan Ulusal Güvenlik Servisi'ne, NSS'ye gidiyor (allAfrica). Small Arms Survey'in aktardığı BM insan hakları raporlarına göre "yol karşılığı petrol" programı 2024 sonuna kadar Bol Mel'le bağlantılı şirketlere yaklaşık 2,2 milyar dolar ödedi; yolların neredeyse hiçbiri yapılmadı (Small Arms Survey).
Devlet başkanı. Ulusal birlik hükümetinin feshi, halefin yemin etmesine kadar tüm iktidarı Kiir'in elinde bırakıyor ve bazı Güney Sudanlı hukukçular yeni yasanın oylamayı yeniden ertelemesine izin vereceğinden korkuyor (bu sitedeki analiz). Hükümet seçimleri barış anlaşmasının yerine getirilmesi olarak sunuyor.
Silahlı muhalefet. SPLM-IO, Machar davasından ve oylamayı reddetmesinden silah bırakmamak için bir gerekçe çıkarıyor; yerel silahlı gruplar toprağı, otlakları ve hayvanları kontrol ediyor. Muhalefet de kendi bölgelerinde sivillerin zorla tahliyesini emretti (bu sitedeki analiz).
Uganda. Kampala, Kiir hükümetini savunduğunu açıkladı (Al Jazeera). Ayrıca bir milyonun üzerinde Güney Sudanlı mülteciye ev sahipliği yapıyor (BMMYK, aşağıya bakınız).
Dışarıdan kim müdahale ediyor
- Uganda. Mart 2025'ten beri Juba'da özel kuvvetler (Al Jazeera).
- Kenya. 2024'ten beri Kiir'in daveti üzerine Tumaini Girişimi ile arabuluculuk yapıyor (PeaceRep).
- BM. UNMISS misyonu sivilleri koruyor ve ihlalleri izliyor (BM). Güvenlik Konseyi bir silah ambargosunu sürdürüyor; ambargo 29 Mayıs 2026'da 9 kabul ve aralarında Çin ile Rusya'nın da bulunduğu 6 çekimser oyla 31 Mayıs 2027'ye kadar yenilendi (Petra).
- Sudan. 2024'teki patlaması Juba'nın gelirlerini çökerten boru hattını kontrol ediyor (Dünya Bankası, Ocak 2026). Sınır, petrol zengini ve iki ülkenin de hak iddia ettiği Abyei bölgesinde tartışmalı olmaya devam ediyor: Eylül 2026'da Ngok Dinkaları ile Arap Misseriya çobanları arasındaki çatışmalarda en az 26 kişi öldü; orada yaklaşık 3.000 kişilik bir BM gücü, UNISFA, görev yapıyor (Al Jazeera).
- ABD. 2017'de Bol Mel'e yolsuzluk nedeniyle yaptırım uyguladı (Eye Radio).
İnsani bedel. 2013-2018 savaşı normalin üzerinde yaklaşık 383.000 ölüme yol açtı (LSHTM). Ülke içinde yerinden edilenler 1,9 milyonu aşıyor (IOM, ReliefWeb aracılığıyla). Komşu ülkelerdeki Güney Sudanlı mülteciler yaklaşık 2,48 milyon: Uganda'da bir milyonun üzerinde, Sudan'da yaklaşık 690.000, Etiyopya'da 470.000, Kenya'da 215.000 (BMMYK). Aynı zamanda Güney Sudan, yüzde 95'i Sudan'dan gelen yaklaşık 660.000 mülteciye ev sahipliği yapıyor (BMMYK, The Star aracılığıyla). Nisan 2026'da 7,8 milyon kişi, yani nüfusun yarısından fazlası, ağır gıda güvensizliği içindeydi (bu sitedeki analiz).
Belgelenmiş katliamlar. Farklı taraflara atfedilen bazılarını hatırlatıyoruz:
- Bor, 1991: çoğu Dinka sivil olmak üzere yaklaşık 2.000 ölü, Machar güçleri tarafından öldürüldü (Al Jazeera).
- Juba, Aralık 2013: hükümet güçleri ya da müttefikleri tarafından toplanıp öldürülen yüzlerce Nuer erkeği; Afrika Birliği Komisyonu bunu örgütlü bir operasyon olarak niteliyor; Bor, Bentiu ve Malakal, 2014: Machar güçlerinin Dinkalara yönelik intikam saldırıları, kiliselerde ve hastanelerde bile tecavüz ve cinayetler (Al Jazeera, 2015).
- Upper Nile, 2017: hükümetin ve Dinka milislerinin Şilluk topraklarında başlattığı saldırı, on binlerce kişi yerinden edildi (Minority Rights Group).
- Jonglei, 2026: yalnızca ilk çeyrekte 767 sivil öldürüldü (UNMISS); Akobo ilçesinin boşaltılması emri yaklaşık 270.000 kişiyi kaçmak zorunda bıraktı (bu sitedeki analiz).
Uluslararası hukuk
Antlaşmalar. Güney Sudan:
- Ocak 2013'ten beri Cenevre Sözleşmeleri'ne ve iki Ek Protokol'e taraf (Uluslararası Hukukçular Komisyonu);
- 2015'te Çocuk Hakları Sözleşmesi'ni, İşkenceye Karşı Sözleşme'yi ve Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi'ni onayladı (BM Cenevre);
- Roma Statüsü'ne taraf değil: Uluslararası Ceza Mahkemesi ancak Güvenlik Konseyi'nin sevki üzerine harekete geçebilir, bu da hiç olmadı (bu sitedeki analiz).
Eksik mahkeme. 2018 barış anlaşması, 2013'ten beri işlenen suçlar için Afrika Birliği ile ortak bir karma mahkeme öngörüyordu. Hiç kurulmadı (bu sitedeki analiz). Machar'ın savunması, insanlığa karşı suç suçlamalarını devlet başkanının kurduğu özel mahkemenin değil, bu mahkemenin yargılaması gerektiğini savunuyor (bu sitedeki analiz).
İç çatışma. Cenevre Sözleşmeleri'nin ortak 3. maddesi ve İkinci Protokol uygulanır: sivillere saldırmayı, yargısız infazları, tecavüzü ve açlığın bir savaş yöntemi olarak kullanılmasını yasaklar. Orduya, Machar güçlerine, Beyaz Ordu'ya ve diğer her silahlı gruba eşit biçimde uygulanır.
Eksik adalet. Yukarıda hatırlatılan büyük katliamlar için 2018 barışının öngördüğü mahkeme hiç doğmadı. Süren en önemli dava, devlet başkanının başlıca siyasi rakibinin davası.
Kronoloji
| Yıl | Olay |
|---|---|
| 1899 | Sudan üzerinde İngiliz-Mısır ortak yönetimi başlıyor |
| 1922 · 1930 | Kapalı bölgeler ve "Güney Politikası" |
| 1955 | Güney'de isyan, birinci iç savaş |
| 1956 | Güney dahil Sudan'ın bağımsızlığı |
| 1972 | Addis Ababa Anlaşması, Güney'e özerklik |
| 1983 | Özerkliğin sonu, şeriat; Garang SPLA'yı kuruyor; ikinci iç savaş |
| 1991 | Machar Garang'la yollarını ayırıyor; Bor katliamı |
| 2005 | Kapsamlı Barış Anlaşması (9 Ocak) |
| 2011 | Referandum, yüzde 98,83 ayrılıktan yana (Ocak); bağımsızlık (9 Temmuz) |
| 2013 | Kiir Machar'ı görevden alıyor (Temmuz); iç savaş ve Juba'da Nuer cinayetleri (Aralık) |
| 2014 | Bor, Bentiu ve Malakal'da katliamlar |
| 2015 | İlk barış anlaşması (Ağustos) |
| 2016 | Juba'da çatışmalar, Machar kaçıyor (Temmuz) |
| 2017 | Şilluk topraklarında saldırı |
| 2018 | Canlandırılmış Anlaşma (12 Eylül) |
| 2020 | 10 eyalete dönüş; Machar'ın yardımcı olduğu ulusal birlik hükümeti (Şubat) |
| 2024 | Sudan'dan geçen boru hattı patlıyor, petrol ihracatı çöküyor (Şubat); Nairobi'de Tumaini Girişimi (Mayıs) |
| 2025 | Bol Mel başkan yardımcısı (Şubat); Nasir'de çatışmalar, Machar tutuklanıyor, Juba'da Uganda askerleri (Mart); petrol ihracatı yeniden başlıyor (Nisan); Machar davası başlıyor (Eylül); Bol Mel görevden alınıyor (12 Kasım) |
| 2026 | Jonglei'de çatışmalar, ilk çeyrekte 767 sivil öldürüldü; kıtlık riski (Nisan); UNMISS yenilendi (30 Nisan); silah ambargosu yenilendi (29 Mayıs); ulusal birlik hükümeti feshedildi (22 Eylül); seçimler 22 Aralık'a çağrıldı |
Değişiklik kaydı
- 25 Ekim 2026: ilk sürüm.
Kaynaklar: The Conversation, allAfrica aracılığıyla · Eye Radio · Worldometer · OSAR · CNN, ABC17 aracılığıyla · Minority Rights Group · Dünya Bankası, Ocak 2026 · IMF, 2024 · The Rio Times · Fanack · Kongre Kütüphanesi · Refworld · CFR · Al Jazeera · Al Jazeera, 2015 · LSHTM · PeaceRep · Al Jazeera · International Crisis Group · UNMISS · Freedom House · Small Arms Survey · Eye Radio · allAfrica · BM · Petra · Al Jazeera · IOM, ReliefWeb aracılığıyla · BMMYK · BMMYK, The Star aracılığıyla · Uluslararası Hukukçular Komisyonu · BM Cenevre
İlgili haberler: Güney Sudan: 22 Aralık'ta seçim var, ama barış anlaşması çoktan bitti · 2018'de vadedilen mahkeme ölü bir madde olarak kalırken Güney Sudan kıtlığın eşiğinde